امر به معروف و نهی از منکر از واجبات اجتماعی است

 

به گزارش پایگاه خبری نیروی انتظامی برقراری امنیت اجتماعی در هر کشوری یکی از مهم ترین دغدغه های مسئولان و مردم به شمار می آید در این رابطه عوامل و متغیرهای متعددی دخیل و موثر هستند که هر کدام در جایگاه خود باید مورد بحث و بررسی قرار گیرند.

فرآیند نهادینه شدن ارزش ها:

بشر از آغاز زندگی اولیه خود به این نتیجه رسید که برای تامین نیازهای اساسی خود احتیاج به همراهی همنوعان خود دارد؛ بنابراین به تدریج گروه های مختلفی بین انسان ها به وجود آمد که رفته رفته گسترده تر شد و باعث پیچیده شدن روابط شد ،این پیچیدگی روابط بشر را بر آن داشت که برای هر موقعیتی حد و مرزی قرار دهد.

مرزها و حدود مذکور به تقسیم کار بین گروه های انسانی انجامید و اجتماع بشری سازماندهی شد بدین ترتیب می توان یک گروه اجتماعی نظم یافته (سازماندهی شده) را «سازمان اجتماعی» نام گذاری کرد اما لازمه حیات سازمان اجتماعی تعامل متقابل اعضای آن است و برای پایداری و دوام این تعامل، اعضای سازمان اجتماعی باید الگوهایی معین و شناخته شده داشته باشند.

به الگوهای معین و مورد توافق برای عملکرد «هنجار» می گویند بنابراین برای اینکه یک جامعه بتواند حیات خود را حفظ کند و از بی نظمی و نقصان ایمن باشد، نیاز به حفظ و بقاء ویژگی های بنیادی و اساسی گروه های اجتماعی دارد؛ که این همان حفظ هنجارها و ارزشها است.

به این ترتیب مقوله امنیت اجتماعی فرایند حفظ ارزش ها و هنجارها در جامعه است این فرآیند در اجتماع از طریق «کنترل اجتماعی» به وقوع می پیوندد. «کنترل اجتماعی» عمدتا از طریق درونی کردن یا نهادینه کردن ارزش ها و هنجارها انجام می گیرد و در مراحل بحرانی تر و پیچیده تر از طریق مجازات صورت می گیرد.

درونی کردن یا نهادینه کردن در فرآیند جامعه پذیری که تامین کننده همنوایی در جامعه است از طریق نهادهای مختلف اجتماعی چون خانواده، مدرسه و… صورت می پذیرد در این فرآیند افراد جامعه بدون احساس فشار و اجبار از سر میل و رغبت هنجارهای اجتماعی را پذیرفته و با آن همنوایی می کنند لذا افراد جامعه به نظمی اخلاقی، خودجوش و خودانگیخته مجهز می شوند.

فرایند درونی شدن یا نهادینه شدن هنجارها و ارزش ها نیاز به ابزاری کارآمد و روشی دقیق و منسجم دارد، تا باعث تحقق این امر یا پیشبرد سریعتر آن شود فریضه امر به معروف و نهی از منکر که یکی از مهم ترین واجبات اجتماعی دین اسلام است، این نقش را در ایجاد و برقراری امنیت اجتماعی ایفا می کند این مسئله از طریق بررسی ارتباط کارکردهای امر به معروف و نهی از منکر با مولفه های امنیت اجتماعی قابل اثبات می باشد.

مفهوم امنیت:

معنای لغوی امنیت در فرهنگ های لغات عبارتند از: در امان بودن، آرامش و آسودگی، حفاظت در مقابل خطر (امنیت عینی و مادی) ،(احساس آزادی از ترس و احساس ایمنی )،(امنیت ذهنی و روانی) و (رهایی از تردید و اعتماد به دریافت های شخصی) .
امنیت را می توان شرایط عدم خطر یا تهدید نسبت به توانایی ها و برخورداری های شخصی تعریف کرد.

امنیت اجتماعی:

همان طور که ذکر شد، یکی از ابعاد مهم امنیت ملی که کمتر به آن پرداخته شده امنیت اجتماعی است در تعریف امنیت اجتماعی دیدگاه های مختلفی وجود داردبه این ترتیب تعریف امنیت اجتماعی به صورت زیر ارائه می شود.
“فقدان ترس و تهدید نسبت به ارزش ها و هنجارهای پذیرفته شده در جامعه”.

مولفه های امنیت اجتماعی:

براساس تعاریفی که در بالا ارائه گردید، برقراری امنیت اجتماعی منوط به حفظ ویژگی های بنیادین جامعه بشری است.
الگوها و هنجارهای موجود در جامعه از قبیل الگوهای زبان، فرهنگ، مذهب و عرف ملی اجزاء تفکیک شده ویژگی های بنیادین جامعه هستند، تفاوت ساختاری این اجزاء در اجتماعات مختلف باعث شکل گیری جوامع متعدد با هویت جمعی متفاوت از هم شده است.
پایه و مایه هر اجتماع انسانی، این ویژگی های بنیادی است و ایجاد هرگونه اختلال و تغییر ناهماهنگ در هر یک از اجزاء مذکور، جامعه را درمعرض خطر قرار می دهد و دچار ناامنی می نماید؛ به طورمثال یکی از برنامه های استعماری جهت تسلط در کشورهای ضعیف، وارد کردن ادبیات و زبان کشور بیگانه به این کشورها و ممنوع نمودن آموزش و تعلیم زبان ملی آن کشور است که به طور قطع باعث برهم زدن نظام اجتماعی خاص آن کشور می شود.
بنابراین می توان مولفه های امنیت اجتماعی را چنین برشمرد: زبان، فرهنگ، مذهب و عرف ملی.

مفهوم معروف و منکر:

معروف به کاری اطلاق می شود که با عقل و شریعت نیکو شناخته شود، به عبارت دیگر «معروف» یعنی شناخته شده و مقابل منکراست، یا کار نیک مطابق فطرت “معروف” آن است که مردم با ذوق آن را از حیات اجتماعی متداول می دانند و به فطرت سلیم آن را درمی یابند.

طبق این تعاریف معروف ها دربین ملت ها فطری و همگانی هستند و معمولا با تفاوت بسیار اندک بین دسته های گوناگون بشر یکسانند در واقعیات زندگی بشری، یک سلسله معیارهای اصیل برای خوب، بد، زشت و زیبا وجود دارد و بشر با همان توان بشری قدرت تشخیص شایستگی ها و زیبایی ها را دارد.

بنابراین خوبی ها و بدی ها ذاتی هستند و انسان با بینش فطری و برداشت های نخستین خود می تواند برخی از آنها را دریابد و مختصات کلی آنها را باز شناسد و در جزئیات و سطوحی که عقل انسان از شناخت آن قاصر است، وحی به کمک انسان می شتابد و در تشخیص خوبی ها از بدی ها او را راه می نماید.

راغب اصفهانی در مفردات می گوید: «منکر چیزی است که به زشتی شناخته شده است. منکر از «نکر» به معنای نشناختن ریشه دارد و انکار نوعی عدم قبول است. » منکر هر کاری است که عقل ها و خردهای صحیح زشتی آن را حکم می کنند، یا اینکه عقل ها در زشتی و خوبی آن کار سکوت می کنند، سپس دین و شریعت بدی وزشتی آن را بیان می کند.

میزان تاثیرگذاری امر به معروف و نهی از منکر در ایجاد امنیت اجتماعی
امر به خوبی ها و نهی از بدی ها دو اصل پذیرفته شده همه اقوام و ملل در طول تاریخ زندگی انسان بوده است، زیرا این دو اصل در بردارنده منافع انسان ها و منطبق با عقل و فطرت اند.
از آنجا که افراد یک جامعه سالم مانند اعضای بدن، در راه زندگی اجتماعی و ایجاد حیات صحیح انسانی سهیم و شریک می باشند و هیچ یک از آنها نمی توانند در برابر قوت ها و کاستی های جامعه بی تفاوت باشند، مساله نظارت همگانی، امر به معروف و نهی از منکر، برای جلوگیری از فساد و سوق دادن جامعه به سوی اصلاح ضرورت می یابد.

امام باقر (علیه السّلام) فرموده اند: «بوسیله امر به معروف و نهی از منکر راهها ایمن می شود. »

بررسی جوامع مختلف در طول تاریخ حاکی از آن است که زندگی اجتماعی انسان ها همواره دستخوش ناملایمات و حوادث است و در همه جوامع بدون استثنا انحراف در همه اشکال آن موجود است و ناامنی به طرق گوناگون اجتماع بشر را تهدید کرده است.

اما نکته ای که در اینجا مهم می باشد نوع جلوگیری و به کنترل در آوردن این انحرافات و رسیدن به امنیت نسبی است هر چه کنترل تهدیدها وانحرافات در جوامع با نیروهای قوی تر و کارسازتر صورت بگیرد، میزان برقراری امنیت نیز گسترده تر خواهد بود.

به عبارت دیگر راه تحقق امنیت در جامعه و جلوگیری از بزه کاری و انحرافات اجتماعی، وجود یک سیستم کنترل اجتماعی موثر و کارآمد است. از سویی دیگر امر به معروف و نهی از منکر فرایند ایجاد شناخت و شکل دهی بایدها و نبایدهاست.

ایجاد شناخت و آگاهی نسبت به معروف ها (ارزش ها) و فواید عمل به آنها و بدست آوردن بینش صحیح نسبت به منکرات یا همان عوامل تهدید ارزش ها و مضرات وآسیب های آن در ساختار اجتماع است این شناخت که صفت برانگیزاننده و محرک بودن را در خود دارد، باعث بیدار شدن میل یا ذوق فطری انسان ها در جذب نیکی ها و طرد بدی ها و احیا و حفاظت از هنجارهای مقبول و همنوایی اعضای جامعه در این امر می شود.

به این ترتیب امر به معروف و نهی از منکر با شناختی که در افراد جامعه نسبت به نیکی ها و بدی ها ایجاد می کند به حفظ ارزش ها و هنجارهای موجود در جامعه و تحقق امنیت اجتماعی یاری می رساند.

در نگاهی دیگر می توان به توجه خاصی که به این فریضه در آیات و روایات شده اشاره نمود که خود نشان دهنده ابعاد مهم آن می باشد و نتایج عینی و عملی زیادی از آیات و روایات متعدد قابل برداشت می باشد که به گزارش گونه ای از آن بسنده می شود:
– اجرای احکام اسلامی
– نشان دادن راه و سلوک انبیاء و اولیاء و صلحا
– معرفی مؤمنان واقعی
– بینش عقیدتی و تفکر سالم
– امنیت راهها
– اقتصاد سالم
– امنیت قضایی
– عمران و آبادانی کشور
– محکومیت دشمنان
– استحکام و استواری امور کشور و نظم و انضباط و وظیفه شناسی
– گسترش عدل و داد
– تقویت نیروهای صالح و تضعیف منافقان و دشمنان
از دید قرآن و روایات امر به معروف و نهی از منکر ضامن بقای جامعه، و ترک این دو سبب نابودی و هلاک جوامع است.

ضمانت اجرای احکام و دستورات الهی :
امر به معروف و نهی از منکر به عنوان اصل «نظارت عمومی» یا «ضمانت اجرایی» قوانین اسلام مطرح است خدا نظارت بر حسن اجرای احکام الهی را برعهده فرد فرد جامعه اسلامی از هر قشری نهاد، از این رو هر فرد و گروهی همواره چشمان بیدار امت اسلامی را مراقب خویش دانسته و تلاش می کند حتی الامکان قوانین اسلامی را رعایت نموده و زیر پا نگذارد. امام باقر(علیه السّلام) می فرمایند: «امر به معروف و نهی از منکر فریضه بزرگی است که به سبب آن واجبات برپا می شود. »

برقراری عدالت

نظارت عمومی بر حسن اجرای احکام عدالت گستر اسلام زمینه فراگیری عدالت اجتماعی را فراهم می سازد امام علی(علیه السّلام) در این مورد می فرمایند: «… امر به معروف و نهی از منکر با برگرداندن مظالم (به صاحبان اصلی آن) و مخالفت ستمگر همراه است. همچنین تقسیم (عادلانه) بیت المال و غنایم را در پی دارد و صدقات (مالیات های شرعی) از جاهای لازم گرفته شده و در جای حق و مناسب مصرف می شود. »

آبادانی و سازندگی در جامعه :عمران و آبادانی کشور ساختار امر به معروف و نهی از منکر است امام باقر(علیه السّلام) در این مورد می فرمایند: «بوسیله امر به معروف و نهی از منکر سرزمین ها آباد می شود. »

خیر و سلامتی :
پیامبر گرامی (صلّی الله علیه و آله و سلّم) در این باره می فرمایند: «امت من تا زمانی که امر به معروف و نهی از منکر کنند در خیر و سلامتی اند. »

قدرتمندی مومنان:
تقویت نیروهای صالح درون جامعه و تضعیف منافقان از برکات امر به معروف و نهی از منکر است. حضرت علی(علیه السّلام) می فرمایند: «هر کس امر به معروف کند مومنان را قدرتمند می کند. »

تضعیف جبهه نفاق:
خداوند متعال این برنامه را بسیار زیبا در آیه شصت و هفت سوره توبه بیان می نماید که منافقان سعی در امر به منکر و نهی از معروف دارند و مومنان باید با امر به معروف و نهی از منکر توطئه آنان را خنثی نمایند.
حضرت علی (علیه السّلام) نیز تاثیر امر به معروف و نهی از منکر را در شکست خط نفاق و درمانده کردن منافقین قطعی دانسته و فرموده است: «کسی که نهی از منکر کند بینی منافقان را به خاک می مالد. »

مصلحت عمومی جامعه و طرد نااهلان از پست های کلیدی
حضرت علی(علیه السّلام) در این باره فرموده اند: «خداوند امر به معروف را برای مصلحت عامه مردم و نهی از منکر را برای طرد سفیهان واجب کرده است. »

شکوفایی اقتصاد :
اقتصاد سالم منوط به امر به معروف و نهی از منکر است با امر به معروف و نهی از منکر راههای صحیح کسب و تجارت و پیشرفت صنعت، هموار گشته و هر کسی درخور استعداد خویش به امرار معاش می پردازد و بیکاری، گرانفروشی، احتکار و سایر انحرافات اقتصادی ریشه کن می گردد امام باقر (علیه السّلام) در ادامه حدیث جابر می فرمایند: «به وسیله امر به معروف و نهی از منکر کسب ها حلال می شود. »

لینک خبر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.