روحیه انقلابی، آسیب‌های اجتماعی و اقتصاد مقاومتی اولویت‌های استان اصفهان

امر به معروف و نهی از منکر آموزه حماسه حسینی

اينکه در زيارتنامه هاي امام حسين عليه السلام تأکيد مکرر شده؛ «من شهادت مي دهم که تو نماز و زکات را بر پا داشتي و امر به معروف و نهي از منکر کردي»، همه براي تبيين فلسفه قيام اوست تا رنگ مکتبي آن در هياهوي تبليغات دشمن کمرنگ نشود و جايگاه امر به معروف و نهي از منکر در آن نهضت مشخص گردد.

 

به گزارش پایگاه خبری فرهنگسرای معروف؛ درود و سلام بی پایان به ارواح پاک همه انبیا و مرسلین و ائمه طیبین و طاهرین علیهم السلام و پیروان راستین آنان باد که با همه نیروها و استعدادهای خود، برای هدایت و ارشاد انسان ها قیام نمودند و عده ای فراوان از آنان حتی از جان خود در این جهاد بزرگ گذشتند. اسلام، آخرین دین آسمانی و کامل ترین برنامه زندگی انسان است که بهترین و مناسب ترین احکام را در همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی برای نیل به سعادت دنیوی و اخروی به بشریت عرضه نموده است و همچنین جهت ضمانت و حسن اجرای احکام و قوانین در جامعه روش های خاصی را به کار گرفته که فریضه امر به معروف و نهی از منکر یا نظارت عمومی و همگانی مسلمانان یکی از آنهاست.

جایگاه ممتاز و برتر امر به معروف و نهی از منکر و نقش کلیدی آن نسبت به دیگر فرایض، هم در قرآن کریم مورد توجه و اشاره قرار گرفته و هم در روایات. امر به معروف و نهی از منکر، یکی از اصول عملی اسلام و از مهم ترین و عظیم ترین فرایض دینی در اسلام و فقه اسلامی است.

اسلام به عنوان آخرین و کامل ترین حلقه از حلقه های تکامل ادیان، توجه خاصی به بهداشت و سلامت فردی و اجتماعی مسلمانان از جهت جسمی و مخصوصاً از بعد روحی و اخلاقی مبذول داشته و در جهت ریشه کن کردن عوامل مضر به این سلامت، دستورالعمل هایی ارائه نموده است. از یک طرف برای سلامت معنوی و آرامش روحی و روانی فرد، از بُعد پیشگیری، علاوه بر ایمان به مبدأ و معاد، او را به توکل و ذکر، سفارش می کند و از بُعد درمان لغزش های احتمالی و برای پاکسازی روح، سفارش به توبه می کند. از طرف دیگر برای سالم سازی محیط اجتماعی از جهت پیشگیری، نظارت عمومی بر عملکرد مسلمانان در جامعه، اصل “امر به معروف ” را تأکید کرده و از جهت درمان و برای پاکسازی جامعه از فساد و گناه، “نهی از منکر” را توصیه کرده است و در مجموع، قرآن و سیره نبوی، اصل نظارت و مراقبت جمعی یا «امر به معروف و نهی از منکر» را با ساز و کار خاصی به عنوان فریضه ای بزرگ و زیر بنایی، که قوام و برپایی سایر واجبات به واسطه این اصل تحقق می یابد، معرفی کرده است.

“معروف “در لغت، اسم مفعول از ریشه عرف است و عرف، به معنی کار خوب و پسندیده که در میان مردم رایج و متداول شده است. صاحب لسان العرب می گوید: عرف ضد نکر، به معنای هر کاری است که نفس آن را خوب بداند و به آن آرامش یابد. و در آیه شریفه ” خذالعفووامر بالعرف”عرف به معنای معروف و کار نیک، به کار رفته است. در تفسیر مجمع البیان، ذیل این آیه شریفه آمده است که عرف، ضد نکر، به معنی معروف و هر خصلت پسندیده ای است که عقول مردم آن را درست می داند و نفوس مردم به آن آرامش می یابد. تکیه قرآن و روایات بر دو واژه “معروف ” و “منکر” (شناخته شده و نا شناخته)، اشاره به این است که واجبات و محرمات، اموری هستند که عقل و روح و فطرت پاک انسان به خوبی آنها را می شناسد و به واجبات، عشق می ورزد، در حالی که منکرات، برای عقل و روح و فطرت پاک انسان، ناشناخته و مورد تنفر است.

انقلاب آگاهانه می تواند ماهیتهای مختلفی داشته باشد؛ زیرا پدیده های اجتماعی می توانند در آن واحد چند ماهیتی باشند. در نهضت امام حسین علیه السلام نیز عوامل زیادی مؤثر است که سبب شده است این نهضت، یک نهضتی چند ماهیتی باشد. در نهضت حسینی یک جا سخن از بیعت خواستن از امام حسین علیه السلام و امتناع امام از بیعت کردن است، و در جای دیگر، دعوت مردم کوفه و پذیرفتن امام؛ از طرف دیگر امام به طور کلی و بدون توجه به مسئله بیعت و دعوت مردم کوفه، از اوضاع زمان و وضع حکومت وقت انتقاد می کند و شیوع فساد را متذکر می شود، تغییر ماهیت اسلام را یادآوری می کند، حلال شدن حرام‌ها و حرام شدن حلال‌ها را بیان می نماید، و آن وقت می فرماید: «وظیفه یک مسلمان این است که در مقابل چنین حوادثی ساکت نباشد.» امام حسین علیه السلام در ضمن بیان انگیزه های قیام خویش، به این عنصر مهم اشاره می فرماید و آن را از اهداف قیام خود می شمارد.

اینکه در زیارتنامه های امام حسین علیه السلام تأکید مکرر شده؛ «من شهادت می دهم که تو نماز و زکات را بر پا داشتی و امر به معروف و نهی از منکر کردی»، همه برای تبیین فلسفه قیام اوست تا رنگ مکتبی آن در هیاهوی تبلیغات دشمن کمرنگ نشود و جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در آن نهضت مشخص گردد.

در آیات و روایاتی که در امر به معروف و نهی از منکر آمده است، همواره کلمه امر به معروف قبل از نهی از منکر آمده است؛ «کُنتُمْ خَیْرَ أُمَّهٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ» (آیه ۱۱۰ آل عمران) یعنی چنان باید جامعه را با معروف پر کرد که راهی برای منکر نباشد به تعبیری دیگر با انجام معروف ها باید زمینه را بر منکر تنگ کرد. (قرائتی، ۱۳۷۷) اگر در محرم و عاشورا، مساجد و حسینیه ها رونق بگیرند و در آن محیط ها فریضه امر به معروف انجام گیرد مراکز فساد کمرنگ خواهد شد و راه منکرات بسته می شود. مهمترین اثرگذاری امر به معرف عبارتند از:

* عمل صالح و تقوا؛ امر به معروف
یکی از بهترین راه های امر به معروف، به شکل غیر مستقیم، عمل صالح و تقواست که خود، امر به معروف است. کسی که می خواهد امر به معروف کند ابتدا باید خود اهل عمل و تقوا باشد. خداوند در توبیخ آمرینی که خود عامل نیستند می فرماید: «أَتَأْمُرُونَ الْنَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَکمْ (بقره/ ۴۴) – آیا مردم را به نیکی (و ایمان به پیامبری که صفات او آشکارا در تورات آمده) دعوت می کنید، اما خودتان را فراموش می نمایید؟» استاد مطهری در این زمینه می فرماید؛ شما می بینید مردم از انبیاء و اولیاء زیاد پیروی می کنند ولی از فلاسفه و حکما آن قدرها پیروی نمی کنند، چرا؟ برای اینکه فلاسفه فقط می گویند،
فقط می نویسند و تحویل مردم می دهند. انبیاء و علما تنها تئوری و فرضیه ندارند، عمل هم دارند. وقتی انسان بعد از آنکه خودش عمل کرد، بگوید، آن گفته اثرش چندین برابر است. (مطهری، ۱۳۸۶)

* امر به اقامه نماز
یکی از مهمترین راه های اثرگذاری امر به معروف در محرم، امر به اقامه نماز می باشد. همان طور که در قرآن می خوانیم؛ «إِنَّ الصَّلاهَ تَنْهَی‏ عَنِ الْفَحْشَآءِ وَالْمُنکَرِ (عنکبوت/۴۵) – همانا نماز، انسان را از فحشا و منکر باز می دارد.» ممکن نیست کسی نماز بخواند و هیچ گونه اثری در او نبخشد هر چند نمازش صوری باشد، هر چند آلوده گناه باشد، البته این گونه نماز تاثیرش کم است. این گونه افراد اگر همان نماز را نمی خواندند از این هم آلوده تر بودند. (مکارم شیرازی،۱۳۸۳) اقامه نماز و تربیت نسلی نمازخوان و خدادوست از پیام های عاشوراست. عزاداران حسینی نیز باید اقامه نماز را وجهه اهتمام خویش قرار دهند تا تبعیت و پیروی خویش را از مولایشان نشان دهند. (محدثی، ۱۳۷۷) امام خمینی (ره) در این زمینه می فرماید: امام حسین علیه السلام جنگ را برای نماز کرد. (امام خمینی، ۱۳۶۱)

* توسعه علم و مطالعه
یکی از دلایلی که در آیات و روایات آن همه سفارش به علم جویی و سوال کردن از علما شده است به خاطر نقش علم در اطاعت است. بسیاری از افراد که پایبند به مسائل دینی نیستند به خاطر عدم آگاهی از اسرار آن می باشد و توسعه علم و مطالعه و کتابخانه و مسابقات علمی بخصوص اگر جهت دار، کاربردی، مفید و سازنده و در جهت آشنایی با اسرار معروف ها باشد، گامی مهم در راستای امر به معروف است. (قرائتی، ۱۳۷۷) و در محرم با توسعه علم و تعلیم و با آشنا کردن افراد به کتب علمی مفید و ارزنده و تشویق کردن به مطالعه و بحث های علمی می توان به راحتی امر به معروف کرد. (مصباح، ۱۳۹۲)

* توجه دادن به کرامت و ارزش انسان
ارج نهادن امام حسین علیه السلام در روز عاشورا به فداکاری یارانش، تکریم انسان و انسانیت بود. (محدثی، ۱۳۷۷) در محرم می توان با توجه دادن انسان به کرامت و منزلت او در این دنیا و نشان دادن راه و هدف او و توجه به ارزش والای او، امر به معروف کرد.

* الگوسازی
در ایام محرم، با معرفی چهره های موفق می توان به راحتی امر به معروف کرد. همین که هر سال مردم در محرم و عاشورا فریاد “یا حسین” سر می دهند و حمایت خود را از امامت عصمت و مظلومیت اعلام می کنند، نوعی امر به معروف است. (قرائتی، ۱۳۷۷)

* احیاگری ذکر و دعا
در تعلیمات ائمه علیهم السلام تاکید فراوان شده که برای امام حسین علیه السلام و شهدای کربلا گریه کنید، نوحه بخوانید، شعر بسرایید، عزاداری کنید، زیارت بروید و بر تربت امام حسین علیه السلام سجده کنید. اینها همه اش باعث زنده نگه داشته شدن مکتب عاشورا و حادثه کربلا و مظلومیت امام حسین علیه السلام و شهدای کربلا شده است. یاد، گریه، شعر و مرثیه در امر به معروف و جاودانه ساختن محرم و عاشورا نقش موثری دارد. (محدثی، ۱۳۹۱)
منکر هر عمل ناپسند و خلافی است که شیطان به آن دعوت می کند و نهی از منکر، بازداشتن از کارهای زشت و ناپسند می باشد و در محرم و عاشورا می توان به شیوهای زیر نهی از منکر کرد:

* نهی از پذیرش طاغوت
امام حسین علیه السلام نیز در حرکت و قیام خویش مکرر بر این اصل تاکید می کرد، زیرا دریافته بود تا هنگامی که حاکمیت طاغوت زمان یعنی بنی امیه و آل ابی سفیان بر جامعه مستولی است، حاکمیت الله تحقق نخواهد یافت، پس اصل را در مبارزه با طاغوت قرار داد. (دستغیب، ۱۳۶۲)

* نهی از دنیا دوستی
امام حسین علیه السلام مردم را بندگان دنیا می شمارد که تا وقتی زندگی برمدار دین بچرخد، دم از دین می زنند اما هر گاه که با بلاها و رنج ها و سختی ها آزموده شوند، دینداران واقعی اندک می شوند؛ «اِنَّ النّاسَ عَبیدُ الدُّنْیا وَ الدِّینُ لَعْقٌ عَلی اَلْسِنَتِهِمْ یَحوطونَهُ ما دَرَّتْ مَعائِشُهُمْ فَاِذا مُحِّصوا بِالْبَلاءِ قَلَّ الدَّیّانونَ» اگر انسان به دنبال جمع آوری ثروت و مال دنیا باشد و فریب جلوه های آن را بخورد، آخرت را از یاد خواهد برد. ( محدثی، ۱۳۷۷) و باید در محرم و عاشورا با نهی از منکری چون حب دنیا و بی ارزشی دنیا، به یاد آخرت بود. اما این به آن معنا نیست که دنیا هیچ ارزشی ندارد بلکه اگر استفاده و بهره گیری از دنیا برای آخرت باشد، بسیار ارزنده و مفید است و در روایات، دنیا به مزرعه آخرت تشبیه شده؛ «اِنَما الدُّنیا مَزرَعَهُ الآخِرَهِ» (مازندرانی، ۱۳۸۲)

* نهی از تکبر
از جمله ویژگیها و سجایای امام حسین علیه السلام، پرهیز از کبر و خود برتر بینی است. (موسسه فرهنگی ولایت، ۱۳۸۵) امام حسین علیه السلام روزی بر گروهی از فقرا که در حال غذا خوردن بودند، گذشت و به ایشان سلام کرد، آنان جواب دادند و امام را به شرکت در سفره خود فرا خواندند. آن حضرت کنار سفره آنها نشست و از غذای آنها میل فرمود. سپس آنها را به خانه خود دعوت کرده و غذا برایشان فراهم نمود و به هر یک لباس عطا کرد. در محرم و عاشورا می توان با نهی از منکری چون تکبر، و بی ارزش دانستن آن در جامعه، مساوات و همدلی و همزبانی را ترویج داد.

* نهی از عیبجویی و غیبت
یکی دیگر از راه های نهی از منکر در محرم و عاشورا، نهی از عیبجویی و غیبت و سرزنش عیب‌جویان است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم این افراد را شریرترین افراد توصیف می فرماید.

* نهی از اشاعه فحشا و بدحجابی
یکی دیگر از راه های نهی از منکر در محرم و عاشورا، نهی از فحشا و بدحجابی است. امام حسین علیه السلام شب عاشورا در گفتگو با خانواده اش آنان را به حجاب و عفاف و خویشتنداری توصیه فرمود. (سید بن طاووس) در محرم و عاشورا باید با نهی بدحجابی، چشم چرانی و خودآرایی و عدم رعایت حجاب و پوشش اسلامی، در مقابل اشاعه فحشا و بدحجابی ایستاد.

قیام حضرت سیدالشهدا علیه السلام مظهر نبرد حق علیه باطل بود. قیامی الهی بود که هر چه زمان می گذرد، تبلور بیشتری پیدا کرده و آموزهای آن روشن تر می شود. امام حسین علیه السلام
یکی از اهداف قیام خود را اقامه و حفظ ارزشهای راستین دین اسلام بیان می فرماید. امر به معروف و نهی از منکر، قطب اعظم دین و مقصود و مقصد انبیاء علیهم السلام و هدف شرایع و ادیان است که با سستی در آن، گمراهی و ضلالت گسترش می یابد. جایگاه ممتاز و برتر امر به معروف ونهی از منکر و نقش کلیدی آن نسبت به دیگر فرایض، هم در قرآن کریم مورد توجه و اشاره قرار گرفته و هم در روایات. امر به معروف و نهی از منکر، یکی از اصول عملی اسلام و از مهم ترین و عظیم ترین فرایض دینی در اسلام است. یکی از علت های قیام مقدس امام حسین علیه السلام همان احساس مسئولیت دینی و قیام به این وظیفه اسلامی و الهی بود.
منابع و مآخذ:
۱. قرآن کریم
۲. ابن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، چاپ اول، بیروت : دارالفکر بی تا، جلد ۶، صفحه ۲۳۹
۳. مسعودی، محمد اسحاق، اصلاحات و امر به معروف و نهی از منکر
۴. علیزاده حسن آبادی، ابوالقاسم، نظارت ملی یا امر به معروف و نهی از منکر، قم، چاپخانه دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۱ ش
۵. محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، نشر معروف، چاپ هفدهم، ۱۳۹۱ش
۶. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، الجامعه الدرر اخبار الائمه الاطهار، موسسه الوفاء، بیروت، ۱۶۰۳ ق
۷. قرائتی، محسن، امر به معروف و نهی از منکر، قم، مرکز فرهنگی درس هایی از قرآن، چاپ هشتم، مهر ۱۳۷۷ ش

اسرافیل بزارپور

لینک دیدگاه


همچنین ببینید

فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر از درس های مهم روز عاشورا است

به گزارش خبرگزاری فرهنگسرای معروف به نقل از  خبرگزاری بسیج آذربایجان غربی، کارگاه آموزشی امر …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.