بررسی نقش و تأثیر امر به معروف و نهی از منکر در تقویت سرمایه اجتماعی

دکتر سیما جوینی پور

فریضه الهی امر به معروف و نهی از منکر، به عنوان یک کنش دینی – اجتماعی و همچنین به عنوان نوعی احساس مسئولیت پذیری در پیوندهای گروهی، نقش مهمی را ایفا می نماید. تحقق سلامت و سعادت و رشد هر جامعه ای، منوط به توجه و اهتمام به نظارت همگانی از سوی اعضای جامعه می باشد. پژوهش پیش رو، به بررسی نقش و جایگاه امر به معروف و نهی از منکر، در تقویت و توسعه سرمایه اجتماعی پرداخته و با مبنا قرار دادن سه اصل مهم قرآنی: اخوت دینی، ولایت مداری و وحدت و با تأکید بر مؤلفه اعتماد در بعد ارتباطی سرمایه اجتماعی با محوریت ایمان، به ارائه مدلی برای بهره گیری از آموزه های نورانی قرآن کریم در تولید و تقویت سرمایه اجتماعی اهتمام ورزیده است. فرضیه مقاله پیش رو این است که فرمان های انسان ساز قرآن کریم در حوزه امر به معروف و نهی از منکر در تقویت و بالندگی سرمایه اجتماعی نقش مهمی را ایفا می کند و مهم ترین مؤلفه های سرمایه اجتماعی یعنی اعتماد، مشارکت، اتحاد، حمایت و امنیت اجتماعی، در سه اصل قرآنی مورد نظر نمود و جلوه ای خاص داشته و ضمن رفع کاستی ها و نقائص سرمایه اجتماعی غرب، به تقویت و بالندگی آن پرداخته و راهکارهایی ارزشمند در این راستا ارائه گردیده است. واژگان کلیدی: امر به معروف، نهی از منکر، نظارت همگانی، سرمایه اجتماعی، اعتماد، روابط اجتماعی.

یکی از دغدغه ها و آرمان های مقدس همه انسانها در طول تاریخ بشری، تنظیم روابط انسانی بر اساس وحدت و انسجام اجتماعی و دوری از اختلافات و تعارضات بنیان شکن بوده است. در این میان، فریضه « امر به معروف و نهی از منکر » و یا به عبارتی امروزی «نظارت همگانی» یکی از مهم ترین راهکارهای اسلامی برای برقراری روابط سالم میان اعضای جامعه، ایجاد ثبات اجتماعی، اصلاح جامعه و رفع تعارضات و اختلافات محسوب می شود.

یکی از مشکلات جامعه کنونی ما، در حاشیه قرار گرفتن و کم اهمیت جلوه دادن نظارت همگانی است که پیامد آن رواج انحرافات اجتماعی و سیاسی و بی اثر بودن هزینه های سنگینی است که برای مقابله با این انحرافات به عمل می آید. از آنجا که این فریضه، بخشی از فرایند

جامعه پذیری است و در جهت شکل دهی و حفظ الگوهای فرهنگی به کار می رود، نیازمند توجه و اهتمام بیشتری خواهد بود. حل این مشکل تنها با شناخت ریشه ای و با رویکردی صحیح امکان پذیر بوده و سرمایه اجتماعی استخراج شده از قرآن کریم، می تواند رویکرد علمی مناسبی در این راستا باشد.

فرضیه ما آن است که نظارت همگانی، یک پدیده جامعه شناختی است و تحقق و نهادینه شدن آن وابسته به شرایط و زمینه های اجتماعی است. از سویی دیگر، سرمایه اجتماعی داعیه گره گشایی از بسیاری معضلات اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی دارد و حاوی مفاهیمی چون اعتماد اجتماعی، همکاری، شبکه های اجتماعی، هنجارها و ارزش های مثبت است که توجه به معنای امر به معروف و نهی از منکر، بخش عمده ای از این هدف را در بر می گیرد.

با توجه به آنکه کشور ما دارای فرهنگ و پیشینه مذهبی و اسلامی است، می تواند بستر و زمینه مناسبی برای اجرایی نمودن این حوزه مهم و در نهایت تقویت سرمایه اجتماعی و ایجاد همبستگی ملی فراهم نماید. مسئله اساسی این پژوهش، دستیابی به الگویی از تقویت سرمایه اجتماعی، متکی بر معارف و آموزه های این اصل مهم است. |

در این پژوهش از روش توصیفی، جمع داده ها و روش کتابخانه ای و اسنادی استفاده شده و سپس به تجزیه و تحلیل مطالب پرداخته شده است.

فایل مقاله را می توانید از پایین دانلود کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.