فرهنگ مصادیق:استفاده از بازی رایانه ای گمراهگر

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
استفاده از بازی رایانه‌ای گمراهگر

نویسنده: محمود صادقی
تهیه و تدوین: پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم- 1395/02/20
کلمات کلیدی: کاربر، گمراهی، ضلالت، بی حیایی، بازی‌های رایانه‌ای.

محتویات

مقدمه

یکی از محرمات الهی استفاده از ابزاری است که سبب تضعیف اعتقادات و اخلاقیات افراد می‌شود؛ از مصادیق این وسائل می‌توان به بازی‌های رایانه‌ای اشاره کرد که با اهداف خاصی ساخته می‌شوند۱ و به دلیل جذابیت و کیفیت بالایی که دارند مورد توجه مخاطبین خود قرار می‌گیرند غافل از اینکه استفاده و استمرار این بازی‌ها به مرور زمان بر باور و اخلاق تأثیر می‌گذارند و محرمات الهی را برای آنها عادی جلوه می‌دهد و کاربران آن نسبت به انجام واجبات و دستورات دینی بی علاقه و سست می‌شوند.

آیات مربوط و مرتبط

آیه‌ای صریح دربارهٔ حرمت استفاده از بازی‌های رایانه‌ای گمراه کننده پیدا نمی‌کنیم ولی می‌توانیم از آیات کلی ای که وجود دارد حرام بودن استفاده از این بازی‌ها را ثابت کنیم که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
• «قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ الْإِثْمَ وَ الْبَغْیَ بِغَیْرِ الْحَقِّ ...»[۱] .
• «قُلْ ... وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ ...» [۲].
خدای متعال در آیه اول می‌فرماید کارهای زشت و ناپسند حرام است و در آیه دوم دستور می‌دهد که نباید به آنها نزدیک شویم و مرتکب آنها شویم. یکی از مصادیق «الفواحش» استفاده از بازی‌های رایانه‌ای است که دارای تصاویر مستهجن و محتوای فاسد و منحرف کننده هستند؛ لذا باید از اینگونه بازی‌های به صورت جدّی اجتناب کرد.
• «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّیْطانِ وَ مَنْ یَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّیْطانِ فَإِنَّهُ یَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ...»[۳].
استفاده از بازی‌های رایانه‌ای که منحرف کننده هستند در واقع پاسخی مثبت به درخواست و دعوت شیطان به گناه کردن است چرا که او فقط به کارهای منکر و حرام دعوت می‌کند و ما با بازی کردن دعوت او را اجابت می‌کنیم.
• «... لا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدیدُ الْعِقاب»[۴].
کاربران با استفاده از این بازی‌ها در مسیر اهداف سازندگان این بازی‌ها قرار می‌گیرند و آنها را در ساخت و تولید بیشتر یاری می‌کنند در حالی که خدای متعال دستور می‌دهد از یاری و کمک به تحقق گناه اجتناب شود.
• «قُلْ لِلْمُؤْمِنینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ یَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِکَ أَزْکی لَهُمْ ... * وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُن ... »[۵].
خدای متعال به زن و مرد دستور می‌دهد که چشم خود را از حرام باز بدارند و مرتکب گناه چشم نشوند در حالی که برخی از افراد با انجام بازی‌های رایانه‌ای مستهجن مرتباً در حال انجام گناه چشم هستند.

روایات مربوط و مرتبط

• امام صادق علیه السلام فرمودند: «أَغْلِقْ أَبْوَابَ جَوَارِحِکَ عَمَّا یَقَعُ ضَرَرُهُ إِلَی قَلْبِکَ وَ یَذْهَبُ بِوَجَاهَتِکَ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَی وَ یُعْقِبُ الْحَسْرَهَ وَ النَّدَامَهَ یَوْمَ الْقِیَامَه؛ »[۶].
• حضرت عیسی علیه السلام به حواریون می‌فرمود: «إِیَّاکُمْ وَ النَّظَرَ إِلَی الْمَحْذُورَاتِ فَإِنَّهَا بَذْرُ الشَّهَوَاتِ و نَباتُ الفِسقِ؛ از نگاه کردن به چیزهایی که ممنوع هستند بپرهیزید که همانا بذر شهوات و شاخ و برگ فسق است»[۷].
• امام صادق علیه السلام فرمودند: «النَّظَرُ سَهْمٌ مِنْ سِهَامِ إِبْلِیسَ مَسْمُومٌ وَ کَمْ مِنْ نَظْرَهٍ أَوْرَثَتْ حَسْرَهً طَوِیلَهً؛ نگاه (حرام) تیری از تیرهای مسموم شیطان است. چه بسیار نگاهی که حسرتی طولانی را برجای می‌گذارد»[۸].
• امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: «مَنْ أَطْلَقَ نَاظِرَهُ أَتْعَبَ خَاطِرَهُ؛ هر کس چشم و نظرش را رها کند، ذهن و خاطرش به سختی می‌افتد».[۹]یعنی کسی که به نامحرم نگاه کند، آسایش فکری ندارد و پیوسته فکر و ذهنش مشغول آنچه دیده است، می‌باشد
• امام صادق علیه السلام فرمودند: «إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی غَیُورٌ یُحِبُّ کُلَّ غَیُورٍ وَ لِغَیْرَتِهِ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ ظَاهِرَهَا وَ بَاطِنَهَا؛ خدای متعال غیور است و هر غیرتمندی را دوست دارد و به سبب غیرتش، کارهای زشت و ناپسند آشکار و پنهان را حرام کرده است»[۱۰].
طبق دستورات دینی، خدای متعال افراد غیرتمند را دوست دارد چون آنها از ناموس و دین و وطن خویش حفاظت می‌کنند ولی کاربرانی که مدام از بازی‌های رایانه‌ای غربی استفاده می‌کنند به مرور زمان غیرت آنها کم می‌شود و نسبت به موارد بالا بی تفاوت می‌شوند و این حالت را خدای متعال نمی‌پسندد.

زمینه‌های استفاده از این بازی‌ها

جذابیت و کیفیت آنها

جذابیت و کیفیت بالای بازی‌های رایانه‌ای غربی سبب می‌شود این بازی‌ها بیشتر مود توجه خریداران قرار گیرند و همین امر زمینه ابتذال و انحراف را فراهم می‌کند و کاربر بعد از مدتی دچار آسیب می‌شود که غالباً متوجه آنها نیستند.

دسترسی آسان به آنها

جدیدترین و با کیفیت‌ترین بازی‌های رایانه‌ای غربی در بیشتر مغازه‌های خدمات رایانه‌ای، ویدئو کلوپ‌ها و فروشگاه‌های بازی رایانه‌ای موجود می‌باشد و افراد با کمترین هزینه می‌توانند آنها را خریداری کنند و در بین این بازی‌ها، بازی‌های رایانه‌ای نامناسب و منحرف کننده به وفور پیدا می‌شود.
در دنیای مجازی اینترنت نیز این بازی‌ها به راحتی در دسترس هستند و چون اغلب کاربران این بازی‌ها به اینترنت پرسرعت دسترسی دارند یا به صورت آنلاین استفاده می‌کنند یا آنها را دانلود می‌کنند.
امروزه بیشتر مردم جامعه از گوشی‌های تلفن پیشرفته استفاده می‌کنند و بازی‌های قابل اجرا در موبایل هم به فراوانی در اینترنت و ... وجود دارد و افراد به دریافت آنها خود را در هر ساعت از شبانه روز مشغول می‌کنند در حالی که بیشتر آنها متناسب با فرهنگ و دین کشورمان نمی‌باشد.

جمع دوستانه

امروزه با پیشرفت ابزار سرگرمی، افراد در جمع‌های دوستانه و خانوادگی به جای اینکه خود را با سرگرمی‌های علمی و بدنی مانند کشتی گرفتن و ... سرگرم کنند با استفاده از بازی‌های رایانه‌ای مشغول و سرگرم می‌شوند؛ اما متأسفانه بیشتر بازی‌های رایانه‌ای غربی ذهن و روج مخاطبان خود را به آلودگی و گناه می‌کشاند چون اغلب آنها دارای تصاویر مبتذل و محتوای نامناسب می‌باشند.

تنهایی

برخی از افراد برای اینکه از تنهایی بیرون بیایند خود را با تکنولوژی‌های جدید مانند بازی‌های رایانه‌ای مشغول می‌کنند و همین سرگرمی ممکن است آنها را به سمت استفاده از بازی‌های رایانه‌ای مستهجن و منحرف کننده بکشاند.

آثار و آسیب‌ها

الف: آسیب‌های اعتقادی

سست شدن باورهای دینی

در بسیاری از بازی‌های رایانه‌ای، سازندگان آنها آموزه‌های انحرافی را به صورت مستقیم یا غیر مستقیم به مخاطب خود القاء کرده، باورها و دستورات ادیان الهی (مخصوصاً اسلام) را تضعیف می‌کنند. «اگر در جریان بازی‌ها، بحثی از دین و معنویت به میان آمده باشد، این مفاهیم با خشونت و خرافه پرستی توأم شده، تصویر نامطلوبی را در اذهان مخاطبین بازیهای رایانه‌ای بر جای می‌گذارند. طرح مسائلی مانند جادو، جادوگری، خون آشامی و... از جمله مواردی هستند که حتی در اذهان افراد متعادل نیز مشکل ایجاد می‌کنند و در آنها نسبت به جهان‌بینی الهی، دین و دینداری و معنویت، کراهت و وازدگی ایجاد می‌کند»[۱۱].

ب: آسیب‌های اخلاقی

بی حیایی و بی عفتی

افرادی که خود را با بازی‌های رایانه‌ای مستهجن و منحرف کننده مشغول می کننند بداند که چشم و ذهن آنها از تصاویر و محتوای اینگونه از بازی‌ها پر می‌شود و رهایی از آنها خیلی دشوار است و همیشه با این صحنه‌های نامناسب زندگی می‌کنند؛ امام علی علیه السلام در این باره می‌فرماید: «الْعَیْنُ بَرِیدُ الْقَلْب؛ نگاه، پیک قلب است»[۱۲] یعنی شخص به مرور زمان با دیدن این تصاویر و محتوای فاسد به بی حیایی و بی غیرتی کشیده می‌شود بدون اینکه متوجه این تغییر باشد. امام صادق علیه السلام فرمودند: «إِذَا لَمْ یَغَرِ الرَّجُلُ فَهُوَ مَنْکُوسُ الْقَلْبِ؛ زمانی که مرد بی غیرت شود قلبش وارونه می‌شود {و هیچ خیری در آن قرار نمی‌گیرد}»[۱۳]

ظهور صفات رذیله پنهانی

انسان معجونی از فضایل و رذایل اخلاقی می‌باشد. در زندگی واقعی، بسیاری از افراد خیلی از کارهای خلاف و غیر انسانی مانند قتل، مبارزه با قانون، تخریب اماکن عمومی، غارت و... را نمی‌توانند به سبب موانعی انجام دهند؛ اما ممکن است همیشه در صدد انجام آنها باشند؛ ولی بازی‌های رایانه‌ای این امکان را به کاربر می‌دهد که هر کاری را که در زندگی واقعی از انجام آن عاجز است، به راحتی انجام دهد و هیچ گونه مانعی برای او وجود نداشته باشد؛ بازی‌های رایانه‌ای در عین حال که می‌تواند امکان انجام خیلی از کارهای مفید را برای کاربر فراهم کند، می‌تواند باعث شود که فرد رذایل اخلاقی درونی خود را در عالم مجازی تجربه کرده و به مرور زمان به انجام آن عادت کند و حتی گاهی در واقعیت آن را تجربه نماید.

خود ارضایی

از آسیب‌ها و آثار خطرناک استفاده از اینگونه بازی‌های انحرافی این است که افراد با دیدن تصاویر مستهجن؛ غریزه جنسی در آنها تحریک شده و به دنبال راهی برای ارضای جنسی خویش هستند که یا به حریم جنسی دیگران تجاوز می‌کنند یا به خود ارضایی دست می‌زنند.

ج: آسیب‌های روحی روانی

خشونت طلبی

مهمترین مشخصه بازی‌های رایانه‌ای، وجود حالت خشونت در اکثر آنهاست؛ یعنی فرد باید برای رسیدن به مرحله بعدی بازی، با نیروهای به اصطلاح دشمن بجنگد. استمرار چنین بازی‌هایی کاربران مخصوصاً کودکان را پرخاشگر و ستیزه جو بار می‌آورد.
«خشونت» مهمترین محرکه‌ای است که در طراحی جدیدترین و جذاب‌ترین بازی‌های رایانه‌ای به حد افراط از آن استفاده می‌شود. چهره‌های معروف هالیوود که در فرهنگ ما انسان‌های ضد ارزش و غیراخلاقی هستند، در این بازی‌ها به صورت قهرمان‌های شکست ناپذیر جلوه می‌کنند[۱۴].
برای توجه بیشتر والدین و کاربران، چند نمونه از اتفاقات وحشتناکی را که به سبب انجام بازی‌های رایانه‌ای رخ داده است، ذکر می‌کنیم:
- بنا به اعلام رسانه‌های آمریکایی، جوان[۱۵] بیست ساله‌ای که بیست و شش نفر را در مدرسه ابتدایی[۱۶] به رگبار بسته بود، غالباً به بازی‌های رایانه‌ای خشن می‌پرداخته است[۱۷].
- در سال ۲۰۱۰م دو نوجوان۱۲ و ۱۶ ساله اهل ماساچوست آمریکا در اقدامی بسیار عجیب، پس از بازی کردن «GTA» سعی کردند با استفاده از کوکتل مولوتوف های[۱۸]دست ساز، یک پارکینگ و آپارتمان را به آتش بکشند. بازی به حدّی در آنها تأثیر گذاشته بود که سعی در دزدیدن خودرو هم کرده بودند. کوکتل مولوتوف‌های آنها به حدی زیاد بود که می‌توانستند به راحتی کل خیابان را آتش بزنند[۱۹].
- در بازی «GTA 3» یک مرحله جداگانه وجود دارد که بازیکن باید هر تعداد انسان را که می‌تواند، از پشت بام با استفاده از تفنگ دوربین دار بکشد. «ویل» و «جوش باکنر» نیز بعد از بازی کردن این مرحله تصمیم گرفتند خودشان آن را تست کنند. این دو نوجوان با استفاده از تفنگ پدرشان که مخصوص شکار بود، به پشت بام رفتند و شروع به شلیک کردند. آنها یک موتور سوار را کشته و یک عابر را نیز زخمی کردند[۲۰]
- «ایونات ساوین» زمانی که تنها ۱۵ سال داشت، به بازی «کانتر» معتاد شد و بیشتر وقتش را صرف انجام این بازی کرد. او بیش از ۲۰۰ روز از مدرسه را غیبت و با تمام دوستانش قطع رابطه کرد. مادر او به خاطر این حرکتش اینترنت خانه را قطع کرد؛ ولی او با اینکار عصبانی شد و ۱۷ بار با چاقو به مادرش ضربه زد. او سپس تمام پول‌های مادرش را برداشت و به کافی نت رفت تا بازی خود را ادامه دهد. وی پس از ۴ ساعت بازی، خودش را تسلیم پلیس کرد[۲۱]

د: آسیب‌های فرهنگی اجتماعی

قانون گریزی

یکی از اثرات بازی‌های رایانه‌ای با موضوع خشونت، مثل «GTA» قانون گریزی است؛ چون در اینگونه از بازی‌ها هیچ قانونی توان مقابله با شخصیت اصلی بازی را ندارد و همین امر، کاربر را قانون گریز تربیت می‌کند و به او می‌آموزد که برای رسیدن به هدف از هر وسیله‌ای می‌تواند استفاده کند و هیچ چیزی نمی‌تواند مانع رسیدن او به هدفش شود.

افزایش جرم و جنایت:

ر.ک: فرهنگ مصادیق، مقاله «تولید بازی‌های رایانه‌ای گمراهگر»

ح: آسیب‌های اقتصادی

ضرر اقتصادی به فرد و خانواده

بازی‌های آنلاین افراد را طوری به سمت خود جذب می‌کنند که به راحتی نمی‌توانند از آن جدا شوند؛ لذا اعتیاد شدیدی به این بازی‌ها پیدا می‌کنند. «{این} افراد با عادت کردن به پرداخت {پول} برای بهتر شدن شرایط بازی و پیشرفتی که هرگز اقناعشان نخواهد کرد؛ در یک فرآیند رقابتی منفی می‌افتند. در چنین محیطی بازیکن هرچقدر هم هزینه کند بالاخره یکی پیدا می‌شود که از او جلوتر باشد و این مساله رقابت را پایان ناپذیر می‌کند. بازی در گستره‌ای جهانی انجام می‌شود و {شخص} برای عقب نماندن از چند میلیون رقیب خود پیاپی هزینه می‌کند و این هزینه کردن پایانی ندارد. از همین روست که این هزینه‌ها وارد فاز جدیدی می‌شود و آن خرید و فروش اکانت است. یعنی فردی که از هزینه کردن‌های پیاپی خسته شده بجای ماهانه چند صد هزار تومان هزینه کردن و انتظار کشیدن، به یک باره چند میلیون تومان می‌پردازد و یک اکانت پیشرفته را خریداری می‌کند»[۲۲].

خ: آسیب‌های دیگر

هدر دادن عمر و استعدادها

یکی از مهمترین آسیب‌های اینگونه از بازی‌ها، تلف کردن عمر است چون اغلب این بازی‌ها دارای جذابیت و هیجان زیادی هستند کاربر را به خود مشغول می‌کنند به طوری که شخص، ساعت‌ها خود را با این بازی‌ها مشغول می‌کند از انجام کارهای مهم باز می‌ماند.
شوهر یکی از بازیکنان بازی‌های رایانه‌ای دربارهٔ آسیب‌های بازی «کلش آو کلنز» می‌گوید: «همسر و فرزندم بسیار عصبی و بی حوصله شده‌اند و هر دوی آنها روزانه ۹ ساعت درگیر بازی هستند. پسرم پرخاشگر شده و به درس‌هایش اهمیتی نمی‌دهد و همسرم نیز نسبت به این وضعیت اعتراضی ندارد. به خاطر این بازی با همسرم مشکل پیدا کرده‌ام[۲۳].

زنای ذهنی:

ر.ک: فرهنگ مصادیق، مقاله «تکثیر فیلم‌های فساد انگیز».

بلوغ زودرس[۲۴]

بارها در تبلیغات تلویزیونی، «تبلت و موبایل» به عنوان یک وسیله سرگرمی و تفریح برای کودکان معرفی شده است و همین امر کودکان را به خریدن این ابزار تشویق می‌کند و والدین هم چاره‌ای جز انجام این کار ندارند[۲۵] زیرا توان تحلیل محتوای این بازی‌هایی که در تبلت و موبایل اجرا می‌شود را ندارند در نتیجه در معرض آسیب‌های اخلاقی و اعتقادی قرار می‌گیرند.
یکی از مهمترین عوامل «بلوغ زودرس» تصاویر، صحنه‌های جنسی و تحریک کننده می‌باشد که متأسفانه بازی‌های غربی دارای چنین تصاویر مستهجن و مبتذلی هستند. مداومت بر این بازی‌ها نیروی جنسی افراد را تحریک می‌کند که در نتیجه، شخص قبل از سن لازم، به بلوغ جنسی می‌رسد که به دلیل عدم امکان ازدواج مشروع باعث انحرافات اخلاقی و جنسی شود.

آثار و آسیب‌های اخروی

عذاب الهی

کاربران گرامی توجه داشته باشند که اکثر بازی‌های رایانه‌ای غربی دارای تصاویر مستهجن و محتوای نامناسب می‌باشد لذا استفاده از این بازی‌ها به دلیل آسیب‌های اعتقادی، اخلاقی و فقهی که به آنها وارد می‌کند حرام است و گناه حساب می‌شود و در قیامت به عذاب دردناک الهی دچار می‌شوند.

راه کارهای جلوگیری از این منکر

سرگرم شدن با بازی‌های بدنی

از بهترین کارهایی که انسان را از تنهایی در می‌آورد و به او نشاط و روحیه می‌دهد تفریحات و سرگرمی‌های بدنی است زیرا بدن انسان بعد از تلاش و تحرک به آرامش و راحتی می‌رسد و شخص بدنی سالم پیدا می‌کند که می‌تواند در جامعه به عنوان فردی مفید ظاهر شود.

کتابخوانی در جمع دوستان

گاهی افراد و دوستان زمانی که در کنار هم قرار می‌گیرند به علت بیکاری ممکن است خود را با اموری نامناسب مانند بازی‌های رایانه‌ای منحرف کننده غربی مشغول کنند لذا بهتر است به جای آن از خواندن کتاب‌های مفید و ارزشمند استفاده کنند و خود را سرگرم کنند.
حتی می‌توانند با تعریف خاطرات سالم و تجربیات خویش همدیگر را یاری کنند تا با استفاده از تجربیات همدیگر زندگی موفقی داشته باشند.

استفاده از بازی‌های رایانه‌ای مفید

اگر مسئولین محترم بازی‌های ارزشمند و سالم که دارای کیفیت و جذابیت بالایی باشند تولید کنند می‌توانند نوجوانان و جوانان کشور را با این بازی‌های مفید در مسیر رشد و تکامل قرار دهند و بهترین معارف دین را به آنان آموزش دهند.

مشاهده فیلم‌ها و مستندهای آموزشی مفید

توصیه‌هایی دربارهٔ بازی‌های رایانه‌ای

والدین محترم باید توجه داشته باشند که ضررها و آسیب‌های یاد شده تمام فرزندان آنها را تهدید می‌کند. برای اینکه از همه یا بخش مهمی از این آسیب‌ها در امان باشند، سزاوار است به توصیه‌هایی که ذکر می‌شود، عمل کرده و فرزندان خود را حفظ کنند.
۱. آسیب‌های اینترنت و بازی‌های رایانه‌ای را برای آنها با زبانی نرم و مهربان بیان کنید و آنها را با معارف الهی آشنا کنند تا بتوانند در برابر آسیب‌های این بازی‌ها در امان بمانند.
امام صادق علیه السلام فرمودند: «بَادِرُوا أَوْلَادَکُمْ بِالْحَدِیثِ قَبْلَ أَنْ یَسْبِقَکُمْ إِلَیْهِمُ الْمُرْجِئَه؛ قبل از اینکه فرزندانتان گرفتار فرقه‌های انحرافی مانند (مرجئه) شوند آنها را با حدیث (و گفتار ما) آشنا کنید»[۲۶].
۲. در روز مقداری از وقت خود را برای گفتگوی و ارتباط با فرزندان قرار دهید و نگذارید به خاطر کمبود حضور شما، وقت خود را با اینترنت و بازی‌های رایانه‌ای پر کنند.
۳. اگر در عنوان و عکس‌های روی بسته بندی بازی‌ها، موارد خشونت و موضوعات جنسی وجود دارد، از خرید اینگونه بازی‌ها خودداری کنید[۲۷].
۴. زمان انجام بازی رایانهýای فرزندان خود را تعیین و محدود کنید (بیش از یک ساعت در روز نباشد)[۲۸].
۵. لازم است والدین به همان اندازه که در خصوص (تماشای) تلویزیون آگاهی و هشدار می‌دهند، در مورد بازی‌های ویدیویی و رایانه‌ای نیز هشدار و آگاهی بدهند[۲۹].
۶. اگر چنانچه قرار است از بازی‌های رایانه‌ای استفاده کنند، بهتر است از بازی‌های تصویری خلاّق باشد که کودکان باید به وسیله آنها، معماهایی را حل کنند[۳۰].
۷. بازی‌های ایرانی مفید را به فرزندانتان معرفی کنید[۳۱] و آنها را مطابق و متناسب با سن فرزندتان انتخاب نمایید و حتماً فرهنگ صحیح استفاده از آن را به آنها گوشزد کنید[۳۲].
۸. برای رهایی از تنهایی و منزوی شدن فرزندان، بازی‌هایی را انتخاب کنید که بیش از یک بازیکن در آنها بازی می‌کنند؛ چراکه باعث می‌شود دو یا سه نفر با هم بازی کنند و این کار تا حدی ضررها را کمتر می‌کند[۳۳].
۹. اگر والدین نسبت به محتوای بازی‌ها اطلاعاتی ندارند، بهتر است قبل از خریدن هر بازی ای با اشخاص مطمئن و متدین دربارهٔ خریدن یا نخریدن آن مشورت کنند و از اینکه خود فرزند بازی ای را پیشنهاد کند، فوراً استقبال نکنند.
۱۰. قبل از خرید بازی، در صورت امکان آن را به طور خصوصی تماشا کنید تا بتوانید شخصاً نسبت به خریدن یا نخریدن آن تصمیم درستی اتخاذ کنید[۳۴].
۱۱. با استفاده از نرم افزارهای فیلترینگ خانگی (کنترل والدین) بر فعالیت رایانه‌ای فرزندانتان نظارت داشته باشید.
۱۲. اگر برای فرزندانتان در خانه اینترنت پرسرعت تهیه می‌کنید، سعی کنید با نظارت خودتان مورد استفاده قرار گیرد[۳۵].
۱۳. اگر از فرزندانتان در محیط مجازی خطایی سرزد از اصل «تغافل»[۳۶] استفاده کنید و در زمانی مناسب با مهربانی و صمیمیت آن آسیب را برطرف کنید.
۱۴. بهتر است کودکان زیر ۳ سال اصلاً با بازی‌های ویدیویی و رایانه‌ای آشنا نشوند و تا آنجا که ممکن است، با اسباب بازی‌های قابل لمس و واقعی مثل خانه سازی و... سرگرم شوند[۳۷].
۱۵. حتماً در دوره‌های آموزشی رایانه و اینترنت شرکت کنید.

احکام شرعی

سوال: آیا خریدن و نصب فیلتر شکن[۳۸](برای ورود به سایت‌های فیلتر شده بازی‌های رایانه‌ای) بر روی رایانه شخصی جایز است؟
جواب: اگر خریدن و نصب فیلتر شکن بر خلاف قوانین حکومت اسلامی باشد یا دارای مفسده بوده و یا ترس به گناه افتادن وجود داشته باشد خریدن و نصب کردن آن جایز نیست[۳۹].
سوال: آیا بازی «کلش آو کلنز» جایز است؟
جواب: اگر دارای تصاویر مبتذل و محتوای حرام و مفسده دار نباشد[۴۰] و قانون آن را ممنوع نکرده باشد[۴۱]، اشکال ندارد[۴۲].
سؤال: آیا خرید و فروش اکانت[۴۳] بازی‌های آنلاین مانند کلش آو کلنز جایز است؟
جواب: خرید و فروش اکانت جایز نیست[۴۴].
سوال: اگر انجام بازی رایانه‌ای سبب اُفت شدید تحصیلی یا مردود شدن شود، آیا در اینصورت بازی کردن جایز است؟
جواب: از افراط و زیاده روی در انجام بازی رایانه‌ای باید اجتناب شود[۴۵].
سؤال: اگر انجام بازی‌های رایانه‌ای موجب شود نماز انسان قضا شود، بازی کردن جایز است؟
جواب: بازی کردن جایز نیست[۴۶] و لازم است به امور واجب پرداخته شود[۴۷].
سوال: اگر انجام بازی‌های رایانه‌ای موجب شود انسان از کارهای واجب (مانند اطاعت از دستورات والدین، صله رحم، تحصیل علم و ...) باز بماند، انجام بازی رایانه‌ای جایز است؟
جواب: در این صورت انجام بازی رایانه‌ای حرام است[۴۸].
سوال: اگر بازی رایانه‌ای موجب ضایع شدن و هدر رفتن عمر شود، انجام بازی جایز است؟
جواب: انسان در برابر هدر دادن عمر در قیامت مسئول و جواب گو خواهد بود[۴۹].
سوال: برای نصب برخی از بازی‌های رایانه‌ای و موبایل باید به شرکت سازنده اجازه داده شود تا به اطلاعات خصوصی و مهم گوشی دسترسی داشته باشد یا از ابزار گوشی مانند دوربین، ضبط صوت استفاده کند، آیا استفاده از این بازی‌ها و اجازه دسترسی داشتن آنها به اطلاعات رایانه و موبایل جایز است؟
جواب: هرگاه این کار خلاف قانون بوده یا سبب تقویت دشمنان اسلام گردد یا مفاسد اخلاقی، اعتقادی و اجتماعی داشته باشد[۵۰] یا سبب افشاء سرّ و هتک حرمت شخص یا دیگری شود[۵۱] جایز نیست.
سوال: به گفته کارشناسان، با هربار ورود به برخی از سایت‌ها مانند سایت بازی‌های رایانه‌ای آنلاین، ارزش مالی این سایت‌ها بالا می‌رود، اگر با اینکار دشمنان اسلام مانند آمریکا و اسرائیل رشد مالی پیدا کنند و تقویت شوند، استفاده از این سایت‌ها جایز است؟
جواب: اگر شخص علم و یقین داشته باشد که ورود او سبب رشد دشمنان اسلام مانند صهیونیسم و اسرائیل می‌شود، جایز نیست[۵۲].
سؤال: اگر بازی‌های رایانه‌ای سبب شود کاربر به مرور زمان خشن و عصبی شود، بازی کردن برای او جایز است؟
جواب: اگر این بازی‌ها مفسده یا ضرر قابل اعتنایی داشته باشند، بازی کردن کاربر جایز نیست و باید اجتناب کند[۵۳].
سؤال: آیا خرید و فروش بازی‌های رایانه‌ای که دارای صحنه‌های مبتذل هستند، جایز است؟
جواب: جایز نیست[۵۴] و درآمد آن نیز حرام است[۵۵] همچنین نگاه کردن به چنین تصاویری حرام و از مصادیق اشاعه فحشا محسوب می‌شود و لازم است به طور جدی از انجام آن اجتناب شود[۵۶].
سؤال: آیا خرید و فروش بازی‌های رایانه‌ای که در آنها به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین می‌کنند، جایز است؟
جواب: جایز نیست[۵۷].
سؤال: آیا نگهداری بازی‌های رایانه‌ای مستهجن در مغازه یا منزل یا رایانه، جایز است؟
جواب: نگهداری اینگونه بازی‌های رایانه‌ای حرام است، و بر حاکم شرع لازم است که آنها را جمع آوری کرده، از بین ببرد، و این کار تعزیر[۵۸] دارد[۵۹].
سؤال: نگهداری بازی‌های رایانه‌ای که در آنها به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین می‌شود، در رایانه یا مغازه جایز است؟
جواب: جایز نیست[۶۰] و باید آنها را از بین بُرد[۶۱].
سؤال: اگر صاحبان گیم نت بازی‌هایی را در اختیار افراد قرار دهند که در آنها به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین می‌شود، آیا پول دریافتی برای آنها حلال است؟
جواب: حلال نیست[۶۲].
سؤال: آیا پول دادن در قبال بازی‌های رایانه‌ای که دارای مطالب انحرافی یا صحنه‌های تحریک کننده است، جایز است؟
جواب: حرام است و باید از این کار جداً اجتناب شود[۶۳].
سوال: استفاده از بازی‌های مبتذل که از ابتدا روی موبایل نصب شده‌اند و قابل حذف شدن نیستند، جایز است؟
جواب: اگر استفاده از این بازی بر خلاف قوانین حکومت اسلامی باشد یا دارای مفسده بوده و یا ترس به گناه افتادن وجود داشته باشد استفاده از آن جایز نیست[۶۴].
سوال: آیا هدیه دادن بازی رایانه‌ای مبتذل به دیگری جایز است؟ و هدیه گیرنده مالک آن می‌شود؟
جواب: هدیه دادن جایز نیست[۶۵] و هدیه گیرنده مالک آن نمی‌شود[۶۶].
سؤال: اگر شخصی علم داشته باشد که در بازی‌های رایانه‌ای به مقدسات مسلمانان (مخصوصاً شیعیان) توهین و بی احترامی می‌شود، آیا جایز است در آن بازی‌ها شرکت کند؟
جواب: جایز نیست[۶۷] و باید از انتشار آن خودداری شده، فوراً از روی سیستم پاک شوند. به دیگران هم اطلاع رسانی کنید که بازی نکنند و علاوه بر حرام بودن و گناه، تأثیرات نامطلوب و مخربی بر افکار و عقاید و روح انسان دارند[۶۸].
سؤال: آیا نگهداری عکس، فیلم و بازی‌های رایانه‌ای مستهجن در رایانه یا موبایل، جایز است؟
جواب: حرام است[۶۹] و باید آنها را از بین بُرد[۷۰] و تخلف از آن موجب تعزیز است[۷۱].
سؤال: آیا دانلود بازی‌های رایانه‌ای مستهجن و مبتذل جایز است؟
جواب: دانلود اینگونه از بازی‌ها حرام و از مصادیق اشاعه فحشا می‌باشد و باید به صورت جدی از این کار اجتناب شود[۷۲].
سوال: بلوتوث کردن بازی‌های رایانه‌ای مبتذل و مستهجن برای دیگران، جایز است؟
جواب: چون مخالف مقررات حکومت اسلامی است و مفاسد اخلاقی، سیاسی، اجتماعی و ... دارد و خوف آلوده شدن به گناه وجود دارد حرام است[۷۳].
سؤال: آیا شکستن و انهدام بازی‌های رایانه‌ای مبتذل و مستهجن توسط والدین جایز است؟
جواب: چون این سی دی‌ها مالیت ندارند، انهدام و شکستن آنها اشکال ندارد[۷۴].
سوال: آیا حذف کردن بازی‌های رایانه‌ای مبتذل و مستهجن از روی رایانه و موبایل دیگران بدون اجازه و اطلاع آنها از باب نهی از منکر جایز است؟
جواب: اگر بدون اجازه وارد رایانه و موبایل دیگران شود و تجسس کند تا بازی مبتذل را پیدا کرده و حذف کند، جایز نیست[۷۵] اما اگر حذف کردن بازی بدون تجسس باشد[۷۶] و مفسده‌ای (مانند اختلاف و درگیری) نداشته باشد اشکال ندارد[۷۷] ولی بهتر است در صورت امکان ابتدا با زبان نرم و ملایم آنها را ارشاد کنند که خودشان حذف کنند[۷۸].
سوال: آیا رایت سی دی‌های مستهجن و مبتذل و غیر اخلاقی جایز است؟
جواب: جایز نیست[۷۹].


فهرست منابع

کتاب‌ها

• الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، انتشارات دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
• جامع الأخبار، شعیری، مطبعه حیدریه، چاپ نجف ، چاپ بی تا.
• عیون الحکم و المواعظ، لیثی واسطی، علی بن محمد، محقق / مصحح: حسنی بیرجندی، حسین ، ناشر: دار الحدیث ، قم ، چاپ اول، ۱۳۷۶ ش.
• مصباح الشریعه، منسوب به جعفر بن محمد، امام ششم علیه السلام ، انتشارات اعلمی ، چاپ: اول ، ۱۴۰۰ ق.

سایت‌ها

<www.makarem.ir>
<www.sistani.org>
<www.almazaheri.ir>
< www. zanjani.net>
<http://www.tebyan.net>
<www.hamshahrionline.ir>
<www.puya.nashriyat.ir>
<http://www.yjc.ir>
<www.gerdab.ir>
<www.farsnews.com>
<http://www.jahannews.com>
<www.ircg.ir>
<www.CyberPolice.ir>
<www.rc.majlis.ir>

منابع مطالعاتی

کتاب‌ها

• آسیب شناسی بازی‌های رایانه‌ای، احمد خلیلی؛ به سفارش اتحادیه انجمنهای اسلامی دانش آموزان، تهران، 1385.
• بازی‌های رایانه‌ای و پیامدها، داوود امینی، انتشارات شمیم شب، ساری.
• بررسی پیامدهای بازی‌های ویدئویی - رایانه‌ای، مرتضی تطبیقی، انتشارات موسسه فرهنگ و دانش، تهران، 1380.
• کاربرد بازی‌های رایانه‌ای در جنگ‌های نوین همراه با مطالعه موردی بازی «ارتش آمریکا»، مهدی محمودی، رضا مرجانی، موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی، مرکز آینده پژوهی علوم و فناوری دفاعی تهران، 1388.
• احکام بازی‌های رایانه‌ای، محمود صادقی، نشر معروف، چاپ اول، قم، زمستان 1394.

مقالات

• تأثیر بازی‌های رایانه‌ای با محتوای متفاوت خشونت بر میزان IGI ترشحی، کورتیزول بزاقی و درجه حرارت بدن، علی پور، احمد؛ آگاه هریس، مژگان؛ سیادتی، محمد؛ نوربالا، احمد علی؛ مجله: «علوم رفتاری»، بهار ۱۳۸۸، ش 7.
• فراتحلیل اثر بازی‌های رایانه‌ای خشن و غیرخشن بر پرخاشگری، جدیدیان، احمدعلی؛ پاشا شریفی، حسن؛ گنجی، حمزه، مجله: «فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی»، بهار ۱۳۹۱، سال دوم ، ش 7.
• بازی‌های رایانه‌ای، دوست یا دشمن کودکان، شوی، سوزان؛ مترجم: فهیمی، شهلا؛ مجله: «رشد معلم»، تابستان ۱۳۸۳، ش 183.
• کارکرد بازی‌های رایانه‌ای در رفتار نوجوانان، منصوری، روانبخش، مجله: «مطالعات رسانه‌ای»، زمستان ۱۳۹۱، سال هفتم، ش 19.
• آثار سوء تربیتی بازی‌های رایانه‌ای بر کودکان از دیدگاه مربیان پرورشی ناحیه ۲ استان قم، فضل اللهی، سیف اله؛ ملکی توانا، منصوره؛ مجله: «اسلام و پژوهش‌های تربیتی»، سال سوم، پاییز و زمستان ۱۳۹۰، ش 2.
• اخلاق بازی‌های رایانه‌ای، میگوئل سیکارت، مترجم: آقایانی، لیلا، مجله: «اطلاعات حکمت و معرفت»، مرداد ۱۳۹۰، ش 64.
• بررسی محتوای آسیب زا و تحلیل محتوایی اخلاقی بازی‌های رایانه‌ای از دیدگاه آموزه‌های اسلامی، فرهنگ ادیب، سمیه، مینایی بیدگلی، بهروز، مجله: «پژوهش‌های اخلاقی»، بهار ۱۳۹۳، سال چهارم، ش 15.

پا نویس

  1. أعراف/33
  2. أنعام/151
  3. نور/21
  4. مائده/2.
  5. نور/30 و 31
  6. مصباح الشریعه، ص: 40
  7. مصباح الشریعه، ص 10
  8. کافی، ج 5، ص 559، ح 12
  9. جامع الأخبار، شعیری، ص 93
  10. کافی، ج 5، ص: 535، ح 1
  11. www. puya.nashriyat.ir، مقاله «شوالیه‌های مجازی هنر هشتم»، آرزو نیکوئیان
  12. عیون الحکم و المواعظ، لیثی، ص: 38، ح 823
  13. کافی، ج 5، ص: 536، ح 2
  14. www.tebyan.net، مقاله «اثر بازی‌های رایانه‌ای بر کودکان و نوجوانان
  15. آدام لانزا
  16. سندی هوک نیوتاون
  17. www. hamshahrionline.ir، مقاله «رابطه بازی‌های پرخشونت رایانه‌ای و کشتارهای آمریکا
  18. نوعی بمب دست ساز
  19. www.yjc.ir، مقاله «بزرگ‌ترین جنایت‌هایی که به خاطر بازی رایانه‌ای رخ داد
  20. همان
  21. همان
  22. www.gerdab.ir، مقاله «ماجرای ارزی که از کشور خارج می‌شود و فرصتی که باز نمی‌گردد/ وقت و سرمایه خود را آنلاین هدر بدهید
  23. www.farsnews.com، مقاله «آغاز فصل امتحان و چالش جدیدی به نام (کلش.آف.کلنز)
  24. ظاهر شدن علائم بلوغ از نظر فیزیکی و هورمونی در دختران قبل از 8 سالگی و در پسران قبل از 9 سالگی، بلوغ زودرس نامیده می‌شود. (www. jahannews. com، مقاله «بلوغ زود رس چیست»).
  25. در حالی که در تمام دنیا قوانین خاصی برای کودکان وجود دارد و به خاطر سلامتی روحی و جسمی، آنها را از دسترسی به برخی از امکانات مانند انجام بازی‌های رایانه‌ای مستهجن، مشاهده فیلم‌های ترسناک، خشن و ... محدود می‌کنند
  26. کافی، ج 6، ص: 47، ح 5
  27. www. ircg.ir، مقاله «نقش نظارتی والدین بر بازی‌های رایانه‌ای
  28. www. ircg.ir، مقاله «نقش نظارتی والدین بر بازی‌های رایانه‌ای
  29. www. ircg.ir، مقاله «نقش نظارتی والدین بر بازی‌های رایانه‌ای
  30. www.tebyan.net، مقاله «اثر بازی‌های رایانه‌ای بر کودکان و نوجوانان
  31. باید توجه شود که معنای این کلام این نیست که همه بازی‌های ایرانی بدون مشکل هستند بلکه بسیاری از آسیب‌های محتوایی بازی‌های غربی را ندارند و مسئولین سعی کرده‌اند این بازی‌ها را متناسب با دین و فرهنگ کشورمان بسازند لذا دارای تصاویر مبتذل، موسیقی‌های تند و حرام و عقاید انحرافی نیستند
  32. www. Cyber Police.ir، مقاله «استفاده زیاد از اینترنت باعث افسردگی می‌شود»
  33. www.tebyan.net، مقاله «همبازی دیجیتالی من»، نوریه نوچمنی
  34. www. ircg.ir، مقاله «نقش نظارتی والدین بر بازی‌های رایانه‌ای
  35. www.gerdab.ir، مقاله «آمار بازدید ایرانی‌ها از صفحات سکسی، فریب و حیله غربی هاست»، 3/7/1389
  36. گاهی لازم است انسان در برابر اشتباه و خطاهای دیگران چشم پوشی کند یعنی خود را مانند کسی که از چیزی خبر ندارد نشان دهد. اما در موقع خوبی شخص خطاکار را با روش‌های مناسب و مفید به اشتباه بودن کارش آگاه کند و به او بفهماند از فعل اشتباهش دست بردارد و گرنه با مشکلات جدی ای رو به رو می‌شود. در همین رابطه علی (علیه السلام) فرمودند: «لَا حِلْمَ کَالتَّغَافُل ؛ هیچ بردباری ای مانند تغافل نیست». (عیون الحکم و المواعظ، لیثی، ص 531، ح 9658
  37. www.tebyan.net، مقاله «همبازی دیجیتالی من»، نوریه نوچمنی
  38. ر.ک: www.rc.majlis.ir، فهرست مصادیق محتوای مجرمانه، موضوع ماده 21 قانون جرایم رایانه‌ای
  39. آیت الله مظاهری: www.almazaheri.ir؛ آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 429؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، 12/6/93، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 21/5/1394؛ آیت الله خامنه‌ای، 22/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 24/5/1394
  40. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 8/6/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 9/6/1394
  41. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله خامنه‌ای، 8/6/1394
  42. آیت الله شبیری زنجانی: اگر اعتباری که برنده به دست می‌آورد، قابل خرید و فروش باشد (ولو برنده نخواهد آن را بفروشد) بازی مذکور حرام است.( www. zanjani.net، استفتائات، س 368)
  43. شخصی برخی از مراحل بازی آنلاین را تمام کرده و این امتیاز را می‌فروشد تا خریدار از همین مرحله ادامه دهد و از مراحل قبلی شروع نکند
  44. آیت الله مکارم: www.makarem.ir ، آیت الله سیستانی: www.sistani.org، سوال‌ها و جواب‌ها، بازی‌های کامپیوتری؛ آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 368؛ استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله نوری همدانی، 13/2/1394
    آیت الله خامنه‌ای: جایز است ولی اگر قانونی در این زمینه وجود دارد، باید رعایت شود. (استفتاء پیامکی از دفتر، 15/2/1394)
  45. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 5/6/1394.
    آیت الله خامنه‌ای: اُفت تحصیلی سبب حرمت انجام بازی رایانه‌ای نمی‌شود مگر برای کسی که درس خواندن برای او واجب باشد.(استفتاء پیامکی از دفتر، 5/6/1394)
    آیت الله شبیری زنجانی: اگر عنوان حرامی مثل اذیت کردن پدر و مادر یا اسراف در اموال و ... بر آن مترتب شود، جایز نخواهد بود (استفتاء پیامکی از دفتر، کد(20653)، 6/6/1394)
    آیت الله سیستانی: به خودی خود حرام نیست(استفتاء پیامکی از دفتر، 8/6/1394)
  46. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‌ای، 17/3/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 16097)، 21/3/1394
  47. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 17/3/1394
  48. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 20463)، آیت الله مکارم، 1/6/1394؛ آیت الله نوری همدانی، 2/6/1394
  49. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله صافی گلپایگانی، 5/6/1394
  50. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 24/3/1394.
    آیت الله صافی گلپایگانی: بستگی به افراد دارد، می‌توانند اجازه ندهند(استفتاء پیامکی از دفتر، 25/3/1394).
    آیت الله نوری همدانی: به مقتضای قوانین عمل شود(استفتاء پیامکی از دفتر، 23/3/1394
  51. آیت الله شبیری زنجانی(استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 16310)، 31/3/1394.
  52. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 1/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 4/5/1394
  53. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‌ای، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 15/1/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 16/1/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 13931)، 23/1/1394
  54. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، 10/3/1393؛ آیت الله خامنه‌ای، آیت الله صافی گلپایگانی و آیت الله نوری همدانی، 10/12/1393
  55. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله خامنه‌ای،10/12/1393
  56. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 10/3/1393
  57. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‌ای، آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 26/8/1393؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 9213)، 3/9/1393 و آیت الله صافی گلپایگانی، 26/1/1394
  58. تعزیر به مجازاتی می‌گویند که از حد شرعی کمتر است و تعیین مقدار و نوع آن به حاکم شرع واگذار شده است. مثلاً حد شرعی شراب هشتاد تازیانه است؛ ولی کسی که در تهیه شراب برای دیگران نقش داشته، به حکم حاکم شرع از ده تا هفتاد و نه شلاق (بنا به تشخیص حاکم شرع و شدت جنایت شخص) محکوم می‌شود؛ یعنی کمتر از هشتاد ضربه.(با استفاده از www. rc.majlis.ir، قانون مجازات اسلامی، ماده 18
  59. آیت الله مکارم: www.makarem.ir؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد: 7346) و آیت الله سیستانی، 5/7/93
  60. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‌ای، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 1/9/1393.
    آیت الله شبیری زنجانی: صرف نگهداری اگر مستلزم استفاده حرام یا تأیید منکر نباشد، اشکال ندارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 9213، 2/9/1393).
  61. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‌ای، آیت الله مکارم، 1/9/1393
  62. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‌ای،آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء:9350)، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 3/9/1393؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 26/1/1394
  63. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‌ای، آیت الله شبیری زنجانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 28/8/1393؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 26/1/1394
  64. با استفاده از سایت آیت الله مظاهری: www.almazaheri.ir؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، 12/6/1393، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 21/5/1394؛ آیت الله خامنه‌ای، 22/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 24/5/1394
  65. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 1/6/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 20479)، آیت الله خامنه‌ای، 2/6/1394؛ آیت الله نوری همدانی، 3/6/1394؛ آیت الله جوادی آملی، 10/6/1394.
    آیت الله سیستانی: ترویج و نشر فساد، حرام است(استفتاء پیامکی از دفتر، 8/6/1394
  66. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 1/6/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 20479).
    آیت الله خامنه‌ای: اگر نرم افزار از سخت افزار قابل جدا شدن باشد، هدیه گیرنده مالک آن می‌شود ولی باید بازی را از روی رایانه و موبایل پاک کند. (استفتاء پیامکی از دفتر، 2/6/1394
  67. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‌ای، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 28/8/1393؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 26/1/1394
  68. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله خامنه‌ای، 28/8/1393.
  69. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 24/9/1393، آیت الله خامنه‌ای و آیت الله سیستانی، 26/9/1393
  70. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 10165)، آیت الله نوری همدانی، 24/9/1393
  71. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 24/9/1393
  72. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‌ای، آیت الله سیستانی و آیت الله مکارم، 12/6/93
  73. با استفاده از استفتاء پیامکی «نصب بازی‌های رایانه‌ای مستهجن بر روی رایانه دیگران» از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی، 24/5/1394؛ آیت الله خامنه‌ای، 25/5/1394
  74. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی و آیت الله مکارم، 10/2/1394.
    آیت الله سیستانی: اگر نهی از منکر مستلزم اتلاف مال غیر یا ایراد ضرب باشد باید بنابر احتیاط واجب با اذن حاکم شرع باشد. (www.sistani.org، سوال‌ها و جواب‌ها، رایانه)
  75. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‌ای، آیت الله سیستانی، 1/6/1394.
    آیت الله شبیری زنجانی: جایز نیست مگر اینکه جلوگیری از منکر، متوقف بر حذف کردن باشد در این صورت اشکال ندارد ولی باید لحاظ شود که مفسده دیدن این بازی رایانه‌ای مبتذل (برای حذف کردن) بیشتر است یا مفسده تصرف در اموال دیگران. (استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 20422؛ 1/6/1394)
    آیت الله جوادی آملی: امر به معروف مراحلی دارد؛ از تذکر زبانی شروع می‌شود ولی تصرف در لوازم شخصی دیگران جایز نیست. تذکر زبانی کافی است.(استفتاء پیامکی از دفتر، 4/6/1394
  76. مثلا صاحب رایانه و موبایل، خودش بازی مبتذل را نشان دهد یا خودش تعریف کند که چنین بازی رایانه‌ای مبتذل و مستهجنی در رایانه و موبایلش وجود دارد و یا از راه‌های دیگری غیر از تجسس، علم پیدا شود که اینگونه از بازی‌ها وجود دارد.<
  77. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 31/5/1394
  78. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 31/5/1394
  79. آیت الله سیستانی: www.sistani.org، سوال‌ها و جواب‌ها، حق چاپ؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‌ای، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 9/12/1393