فرهنگ مصادیق:اظهار نظر بدون آگاهی

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از اظهار نظر بدون آگاهی)
پرش به: ناوبری، جستجو
اظهار نظر بدون آگاهی

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان
۱ آداب سخن گفتن درقرآن
۲ آیاتفسیربه رای اقسام دارد؟
۳ پرهیزازقول به غیرعلم
۴ جهل- ویکی فقه
۵ سخن وسخنوری
۶ سرانجام گفتاربدون علم
۷ ظن
۸ عفت درگفتار
۹ کسانی که در امر دین خرابکاری می‌کنند

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

آداب سخن گفتن

مقدمه

اسلام به پیروان خود اجازه نمی‌دهد که به هر صورتی سخن بگویند و در تعالیم اسلامی در مورد چگونگی سخن گفتن دستورات و توصیه‌هایی بیان شده است که می‌توان از آنها با عنوان آداب سخن گفتن یاد کرد.

آداب سخن گفتن در قرآن

قرآن زبان را به عنوان یکی از نعمت‌هایی که به انسان داده شده است بر می‌شمارد: «أَلَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَینَینِ، وَلِسانًا وَ شَفَتَینِ». [۱]
برخی از آیات قرآن که در آنها از در مورد سخن گفتن و آداب آن صحبت به میان آمده است به شرح زیر است:
چه کسی گفتارش نیکوتر است از کسی که به سوی خدا دعوت می‌کند؟ «وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعا إِلَی اللّهِ... ». [۲]
سلام کردن، بهترین شروع برای آغاز سخن با مؤمنان: «وَ إِذا جاءَکَ الَّذینَ یؤْمِنُونَ بِایاتِنا فَقُلْ سَلامٌ عَلَیکُمْ...». [۳]
سلام، اولین سخن ملائکه هنگام قبض روح پاکان: «الَّذینَ تَتَوَفّاهُمُ الْمَلائِکَهُ طَیبینَ یقُولُونَ سَلامٌ عَلَیکُمْ...». [۴]
آدمی زیر زبانش پنهان است: «...فَلَمّا کَلَّمَهُ قالَ إِنَّکَ الْیوْمَ لَدَینا مَکینٌ أَمینٌ». [۵]
پاکان، در سخن گفتن نیز به پاکی هدایت یافته‌اند: «وَ هُدُوا إِلَی الطَّیبِ مِنَ الْقَوْلِ...». [۶]
اکتفا کردن به سلام، بهترین جواب ابلهان: «...وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلامًا». [۷]
کسانی مورد شفاعت قرار می‌گیرند که گفتارشان مورد رضایت خداوند باشد: «یوْمَئِذٍ لاتَنْفَعُ الشَّفاعَهُ إِلاّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ رَضِی لَهُ قَوْلاً». [۸]
محکم و مستدل حرف بزنید: «یا ایهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوااللّهَ وَ قُولُوا قَوْلاً سَدیدًا». [۹]
در نصیحت دیگران سخن گفتن با نرمی احتمال تأثیرش بیشتر است: «فَقُولا لَهُ قَوْلاً لَینًا لَعَلَّهُ یتَذَکَّرُ أَوْ یخْشی». [۱۰]
با پدر و مادر بزرگوارانه سخن بگویید: «...وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً کَریمًا». [۱۱]
با مردم به نیکی سخن بگویید: «...وَقُولُوا لِلنّاسِ حُسْنًا...». [۱۲]
سخنان را بشنوید، اما به بهترینش عمل کنید: «...فَبَشِّرْ عِبادِالَّذینَ یسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ...». [۱۳]

آداب سخن گفتن در فرهنگ دین

در کتاب "آیین گفتگو در فرهنگ دین" آداب زیر برای سخن گفتن بیان شده است:
۱. سخن حق بگویید و با سخن خود حق را برملا سازید.
۲. از روی علم و آگاهی سخن گفته و هیچگاه بدون تأمل کافی حرف نزنید: به آثار و پیامدهای حرفهای خود توجه کنید.
۳. شمرده، بدون عجله و با صدای ملایم حرف بزنید.
۴. سنجیده و بجا سخن گویید (سنجیده گویی) و حرف بیهوده (لغو) نزنید.
۵. سعی کنید تنها به هنگام ضرورت صحبت کنید. (کم گویی)
۶. مختصر و مفید سخن گویید. (آفه الکلام الاطاله)
۷. در نقل سخنان، امانت را رعایت کنید.
۸. در مورد اموری که به شما مربوط نیست، حرفی نزنید.
۹. هرگز به گناه تکلم نکنید. (دروغ، غیبت، تهمت، تمسخر، شایعه، افشای سر، هتک حرمت، عیب جویی، دشنام، تحقیر، سخنان نیش دار و اختلاف افکنی)
۱۰. در وقت خشم و هیجان، در امور مهم سخن نگویید.
۱۱. هرگز الفاظ و جملات زشت و ناپسند بر زبان جاری نکنید.
۱۲. در سخن گفتن حیا را رعایت کنید.
۱۳. سطح درک مخاطبان را رعایت کنید.
۱۴. در بین صحبت دیگران، حرف نزنید. (شنونده خوبی باشید.)
۱۵. بکوشید تا سخنان شما همراه با تشویق دیگران باشد.
۱۶. با سخنان خود، خوبی‌ها را به اطرافیان تلقین کنید.
۱۷. نکات مثبت شخصیت افراد را یادآوری کنید.
۱۸. در نقل لطیفه‌ها و سخنان خنده دار افراط نکنید و اگر قصد شوخی دارید، مخاطب را از جدی نبودن سخن خود آگاه کنید.
۱۹. بهتر است در وقت صحبت، چهره‌ای متبسم داشته باشید.
۲۰. بهتر است در بیان نقاط ضعف دیگران از کنایه استفاده کنید.
۲۱. هیچگاه بی دلیل کسی را با حرفهایتان نترسانید.
۲۲. در محاورات، فرهنگ مخاطبین خود را در نظر بگیرید.[۱۴]
۲۳. صادقانه و از روی محبت صحبت کنید.
۲۴. در وقت سخن گفتن، به حرکات فک و لب خود دقت کنید.[۱۵]
۲۵. حرکت دست و حالات چهره خود را با سخنانتان هماهنگ کنید.
۲۶. وقتی با افراد بزرگتر از خود سخن می‌گویید، صدای خود را از صدای آنان بالاتر نبرید.
۲۷. اشتیاق و آمادگی شنوندگان را برای شنیدن سخنانتان در نظر بگیرید.
۲۸. شایسته است بدون آن که اظهار بزرگی کنید، سخناتان موجب هشدار و موعظه برای دیگران باشد.
۲۹. سعی کنید سخنان شما، یاد خدا را در دل شنوندگان زنده کند و نیز سخنان خود را با نام خدا آغاز کنید.
۳۰. از کلمات محترمانه بهره بگیرید. (عرض می‌کنم، خواهش می‌کنم، اختیار دارید و ضمیرهای جمع مانند: شما، ایشان و...)
۳۱. حتی المقدور از سخنی که بار منفی دارد، خودداری کنید. (جملات تنفرآمیز، یأس آور، حاکی از شکایت و گله، انتقاد آمیز و سرزنش زا)
۳۲. در غیر موارد لازم، از تکرار اظهارات خود بپرهیزید و در صورت نیاز، حرفتان را با بیانی رساتر تکرار کنید.
۳۳. سعی کنید از جملات امری کمتر استفاده کنید و از زیاد بکاربردن ضمیر «من» بپرهیزید.
۳۴. از آمیختن سخنان خود با اغراق و قسم زیاد خودداری کنید. در صورت نیاز، همراه با دلیل و برهان سخن گویید.
۳۵. از بکارگیری کلمات و عبارات غیرمأنوس و ثقیل بپرهیزید.
۳۶. سزاوار است سخنان شما، همیشه همراه با نقل کلام بزرگان دین و حکمت و حاوی نکات پندآموز باشد تا به رشد مخاطبان منجر شود.
۳۷. دستور زبان فارسی را به خوبی فراگیرید و از بکار بردن الفاظ غربی بپرهیزید.[۱۶]
۳۸. در استفاده از کلمات با معانی مشترک، فهم شنونده را در نظر داشته باشید.
۳۹. تکیه کلامهای زاید را با تمرین از سخنانتان حذف کنید. (بله ـ راستش ـ خوب ـ و...)
۴۰. از پرخاشگری بپرهیزید و با سخن نرم با دیگران گفتگو کنید.
۴۱. پیوسته در نظر داشته باشید که سخنان شما، حاکی از شخصیت و میزان عقل شماست. «اللسان میزان الانسان»[۱۷][۱۸]

نحوه سخن گفتن در روایات

در کتاب مصباح الشریعه که به امام صادق علیه السلام منسوب است حدیث مفصل زیر درباه آداب سخن گفتن نقل شده است:
قال الصادق (ع): الکلام اظهار ما فی القلب من الصفاء و الکدر و العلم و الجهل، و قال أمیر المؤمنین (ع): المرء مخبوء تحت لسانه. فزن کلامک و أعرضه علی العقل و المعرفه: فان کان للَّه و فی اللَّه فتکلم به، و ان کان غیر ذلک فالسکوت خیر منه. و لیس علی الجوارح عباده أخف مؤنه و أفضل منزله و أعظم قدرا عند اللَّه من کلام فیه رضی اللَّه عز و جل و لوجهه و نشر آلاء اللَّه و نعماته علی عباده، ألا تری أن اللَّه لم یجعل فیما بینه و بین رسله معنی یکشف ما اسر الیهم من مکنونات علمه و مخزونات وحیه غیر الکلام، و کذلک بین الرسل و الامم، فثبت بهذا انه أفضل الوسائل و الطف العباده.

ترجمه‏

حضرت صادق (ع) فرمود: کلام ظاهر ساختن آن چیزیست که در قلب باشد، از صفاء و کدورت و دانائی و نادانی. و امیر المؤمنین (ع) فرموده است:
هر مردی پوشیده شده است در زیر زبان خود. پس سخن خود را پیش از گفتن بیازمای و آن را با میزان خرد و دانش بسنج. پس اگر برای خدا و در راه خدای متعال است سخن بگوی، و اگر نه از سخن خودداری کرده و ساکت باش، و بدان که سکوت به خیر و فائده تو است. و در میان عبادات و طاعاتی که از اعضاء و جوارح انسان سر می‌زند، عبادتی که چون سخن گفتن از جهت مایه سبکتر و از لحاظ منزلت سنگینتر و از نظر ارزش نزد خداوند متعال بیشتر و بالاتر باشد، پیدا نمی‌شود، البته آن کلامی که در آن خشنودی و رضای پروردگار بوده و برای او گفته شود، و یا به عنوان ذکر رحمت و نشر نعمتهای او، و بیان صفات عظمت و جمال او باشد.
آیا نمی‌بینی که خداوند متعال در میان خود و رسولانش برای کشف اسرار و بیان حقائق و اظهار علوم مخزون خود، چیزی را غیر از کلام قرار نداده است، و وحی و تفهیم مطالب به وسیله کلام صورت گرفته است، و همچنین است وسیله تفهیم و تفاهم در میان انبیاء و مردم که غیر از کلام نیست. پس ثابت می‌شود که: کلام بهترین وسیله فهم معارف و رسیدن به حقائق و علوم است، و از این لحاظ آن را لطیفترین عبادات محسوب می‌کنیم.[۱۹]

فهرست منابع

آداب گفتگو با دیگران، موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام، بازیابی: ۲۴ آبان ماه 1394.
در آداب سخن گفتن‏، پژوهشکده باقرالعلوم.
آداب سخن گفتن در قرآن، حجت الله رحمانی، نشریه سروش وحی، اردیبهشت ۱۳۸۴، شماره ۱۶، در دسترس در پایگاه اطلاع رسانی حوزه، بازیابی: ۲۵ دی ماه 1392.
آداب سخن گفتن در قرآن، زهرا کاشانی‌ها، مجله رشد آموزش قرآن، ۱۳۸۴ شماره ۹، در دسترس در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، بازیابی: ۲۵ دی ماه 1392.
مصباح الشریعه، ترجمه حسن مصطفوی، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران، تهران، چاپ اول، ۱۳۶۰ش

پا نویس

  1. سوره بلد/8ـ9.
  2. سوره فصلت/33.
  3. سوره انعام/54.
  4. سوره نحل/32.
  5. سوره یوسف/54.
  6. سوره حج/24.
  7. سوره فرقان/63.
  8. سوره طه/109.
  9. سوره احزاب/70.
  10. سوره طه/44.
  11. سوره اسراء/23.
  12. سوره بقره/83.
  13. سوره زمر، 17ـ18.
  14. فرهنگ عمومی جملات و عبارات خاصی برای بیان شادی، غم، تبریک، تسلیت و... دارد که بهتر است این موارد را آموخته و رعایت کنیم.
  15. می‌توانید در مقابل آیینه تمرین و حرکات نامناسب را اصلاح کنید.
  16. صاحب نظرات فرهنگی، برای بسیاری از الفاظ نامأنوس واراداتی، معادلهای فارسی مناسب انتخاب کرده‌اند. شایسته است طالب محترم این موارد را شناخته و در بکارگیری و ترویج آن بکوشند.
  17. آیین گفتگو در فرهنگ دین، ص 1 - 5، نقل از آداب گفتگو با دیگران، موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت علیهم السلام.
  18. غررالحکم، 1282.
  19. مصباح الشریعه، ترجمه حسن مصطفوی، ص190.