فرهنگ مصادیق:قضاوت

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از قضاوت)
پرش به: ناوبری، جستجو
قضاوت

احادیثی دربارهٔ قضاوت و داوری کردن

قال الامام علی - علیه السلام -: لَیسَ مِنَ العَدلِ القَضَاءُ عَلَی الثَّقَهِ بِالظَّنِّ.
امام علی ‏(علیه السلام) فرمودند: قضاوتی که با تکیه به ظن و گمان باشد، عادلانه نیست.[۱]

امام علی علیه‌السلام:
خَمسَهُ أشیاءَ یَجِبُ علَی القاضی الأخْذُ فیها بظاهِرِ الحُکمِ: الوِلایَهُ والمَناکِحُ والمَواریثُ والذَّبایحُ والشَّهاداتُ، إذا کانَ ظاهرُ الشُّهودِ مَأمونا جازَت شَهادَتُهُم ولا یَسألُ عن باطِنِهم.
پنج چیز است که باید قاضی (دربارهٔ آنها) به ظاهِر حُکم عمل کند: ولایت (حقّ ولایت و سرپرستی که خداوند، یا امام برای هر کس، یا ولیّ طفل قرار داده است)، همسران (یعنی مسأله زناشویی که بین مسلمانان مشهوراست)، میراثها، ذبایح(حلال بودن کشتار مسلمانان) و شهادات. هر گاه شهود، در ظاهر امین و در خور اعتماد باشند، شهادتشان پذیرفته است و لازم نیست از باطن آنها جست وجو کرد.[۲]

امام باقر علیه‌السلام:
إنّ المرأهَ لا تُولَّی القَضاءَ ولا تُولَّی الإمارَهَ.
زن، نه عهده دار مـسند قـضاوت می‌شود و نه عهده دار منصب امارت.[۳]

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم:
مَنِ ابتُلِیَ بالقَضاءِ بینَ المُسلمینَ فَلْیَعدِلْ بَینَهُم فی لَحظِهِ وإشارَتِهِ ومَقعدِهِ ومَجلِسِهِ.
هر که به داوری کردن میان مسلمانان مبتلا شود، باید در نگاه‌ها و اشاره کردنها و جای نشستن و نحوه نشستن خود نسبت به آنها به یکسان رفتار کند.[۴]

امام صادق علیه‌السلام:
القُضاهُ أربَعهٌ: ثلاثهٌ فی النارِ وواحِدٌ فی الجَنّهِ: رجُلٌ قَضی بجَورٍ وهُو یَعلَمُ فهُو فی النارِ، ورَجُلٌ قَضی بجَورٍ وهو لا یَعلَمُ فهُو فی النارِ، ورجلٌ قَضی بالحَقِّ وهُو لا یَعلَمُ فهُو فی النارِ، ورجُلٌ قَضی بالحَقِّ وهو یَعلَمُ فهُو فی الجَنّهِ.
قاضیان چهار گروهند: سه گروه در آتشند و یک گروه در بهشت. مردی که دانسته حکم ناحقّ صادر کند، این قاضی در آتش است. مردی که ندانسته (و بی اطلاع از احکام و قوانین) حکم ناحقّ دهد، این نیز در آتش است. مردی که ندانسته حکم درست و حقّ صادر کند، این هم در آتش است و مردی که دانسته حکم حقّ و درست را صادر کند، این قاضی در بهشت است.[۵]

امام علی علیه‌السلام:
یَدُ اللّه فوقَ رَأسِ الحاکِمِ تُرَفرِفُ بالرَّحمَهِ، فإذا حافَ وَکَلَهُ اللّه‌ُ إلی نفسِهِ.
دست رحمت خدا، بر فراز سر قاضی در حرکت است. پس هر گاه ستم و حقّ کشی کند، خداوند او را به خودش وا می‌گذارد.[۶]

امیر المؤمنین علیٌّ علیه‌السلام
لِشُرَیحٍ: لا تُسارَّ أحَدا فی مَجلِسِکَ، وإن غَضِبتَ فَقُمْ، فلا تَقضِیَنَّ فأنتَ غَضبانُ.
امام علی علیه‌السلام - خطاب به شریح- فرمودند: در مجلس قضاوت با کسی در گوشی صحبت مکن و اگر عصبانی شدی، برخیز و در حال خشم هرگز داوری مکن.[۷]

امیر المؤمنین علیٌّ علیه‌السلام
لِشُرَیحٍ: ولا تَقعُدَنَّ فی مَجلِسِ القَضاءِ حتّی تَطعَم.
امام علی علیه‌السلام خطاب به شریح- فرمودند: در مجلس قضاوت منشین، مگر این که قبلاً چیزی بخوری.[۸]

امیر المؤمنین علیٌّ علیه‌السلام
لِشُرَیحٍ: إیّاکَ والتَّضَجُّرَ والتَّأذِّیَ فی مَجلِسِ القَضاءِ، الذی أوجَبَ اللّه‌ُ فیهِ الأجرَ، ویُحسِنُ فیهِ الذُّخرَ لِمَن قَضی بالحَقِّ.
امام علی علیه‌السلام - خطاب به شریح- فرمودند: مبادا در مجلس قضاوت اظهار خستگی و ناراحتی کنی؛ مجلسی که خداوند در آن پاداش قرار داده و برای کسی که به حقّ داوری کند ذخیره خوبی در نظر گرفته است.[۹]


امام صادق علیه‌السلام:
لا یَطمَعَنَّ قَلیلُ الفِقهِ فی القَضاءِ.
کسی که اندکی فقه (مسائل حقوقی و احکام قضایی) می‌داند، هرگز نباید به کار قضاوت چشم طمع داشته باشد.[۱۰]


پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم:
مَنِ ابتَغی القَضاءَ وسَألَ‌فیهِ الشُّفَعاءَ وُکِلَ إلی نفسِهِ، ومَن اُکرِهَ علَیهِ أنزَلَ اللّه‌ُ علَیهِ مَلَکا یُسَدِّدُهُ.
هرکه جویای منصب‏ قضاوت باشد و برای رسیدن به آن متوسّل به این و آن شود، خداوند او را به خودش وا گذارد و هرکه مجبور به پذیرفتن آن شود، خداوند فرشته‌ای بر او فرو فرستد که استوارش بدارد.[۱۱]

امام صادق علیه‌السلام:
إنَّ النَّواویسَ شَکَت إلَی اللّه عز و جل شِدَّهَ حَرِّها، فقالَ لَها عز و جل: اسکُتی؛ فإنَّ مَواضِعَ القُضاهِ أشَدُّ حَرّا مِنکِ !
نواویس (که جایگاهی است در دوزخ) از گرمای سخت خود به درگاه خداوند عز و جل شکایت کرد. پس خداوند عز و جل خطاب بدان فرمود: ساکت باش؛ همانا جایگاه قاضیان(ناعادل)، گرمایَش سخت‌تر از توست!.[۱۲]

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلّم:
إنَّ القاضیَ العَدلَ لَیُجاءُبهِ یَومَ القِیامَهِ فَیَلقَی مِن شِدَّهِ الحِسابِ ما یَتَمَنّی أن لا یکونَ قَضی بینَ اثنَینِ فی تَمرَهٍ قَطُّ.
در روز قیامت قاضی دادگـر را می‌آورند و چنان حساب سختی از او کشیده می‌شود، که آرزو می‌کند کاش هرگز حتّی دربارهٔ یک خرما میان دو نفر داوری نکرده بود.[۱۳]

امام صادق علیه‌السلام:
اتَّقُوا الحُکومَهَ؛ فإنَّ الحُکومَهَ إنّما هی لِلإمامِ العالِمِ بالقَضاءِ،العادِلِ فی المُسلمینَ، لِنَبیٍّ أو وَصیِّ نبیٍّ.
از داوری کردن بپرهیزید؛ زیرا (منصب) داوری در حقیقت از آنِ امامی است که در قضاوت دانا باشد و در میان مسلمانان به عدالت حکم کند؛ از آنِ پیغمبر یا وصیّ پیغمبر.[۱۴]

پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:
من حکم بین اثنین تحاکما إلیه فلم یقض بینهما بالحقّ فعلیه لعنه اللَّه؛
هر که میان دو کس که داوری بدو برند، داوری کند و به حق میانشان قضاوت نکند لعنت خدا بر او باد.[۱۵]

پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:
قاضیان فی النار و قاض فی الجنّه: قاض عرف الحقّ فقضی به فهو فی الجنّه، و قاض عرف الحقّ فجار متعمّدا أو قضی بغیر علم فهما فی النّار؛
دو قاضی در جهنمد و قاضی ای در بهشت است: قاضی ای که حق را بشناسد و بدان حکم کند در بهشت است، و قاضی ای که حق را بشناسد و دانسته منحرف شود، یا ندانسته قضاوت کند هر دو در جهنم اند.[۱۶]

پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:
اللَّه مع القاضی ما لم یجر فإذا جار تخلّی اللَّه عنه و لزمه الشّیطان؛
خداوند یار قاضی است تا موقعی که ستم نکند، وقتی ستم کرد خدا او را رها می‌کند و شیطان قرین او می‌شود.[۱۷]


پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:
إذا أراد اللَّه بقوم خیرا ولّی علیهم حلماءهم و قضی بینهم علمائهم و جعل المال فی سمحائهم و إذا أراد بقوم شرّا ولّی علیهم سفهائهم و قضی بینهم جهّالهم و جعل المال فی بخلائهم؛
وقتی خداوند برای قومی نیکی خواهد خردمندانشان را بر آنها فرمان روا سازد و دانشمندانشان میان آنها قضاوت کند و مال را به دست بخشندگان دهد و وقتی برای قومی بدی خواهد سفیهانشان را بر آنها فرمانروا سازد و نادانان میان آنها قضاوت کنند و مال را به دست بخیلانشان دهد.[۱۸]

پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:
إذا ابتلی أحدکم بالقضاء بین المسلمین فلا یقض و هو غضبان و لیسوّ بینهم فی النّظر و المجلس و الإشاره؛
اگر یکی از شما بکار قضاوت میان مسلمانان دچار شود باید به هنگام غضب از قضاوت خودداری کند و میان ارباب دعوی در نگاه و نشیمن گاه و اشاره تفاوتی نگذارد.[۱۹]

پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند:
أخذ الأمیر الهدیّه سحت و قبول القاضی الرّشوه کفر.
هدیه گرفتن امیر نارواست و رشوه گرفتن قاضی کفر است.[۲۰]

پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم می‌فرمایند:
اِذا حَکَمْتُمْ فَاعْدِلوا وَ اِذا قُلْتُمْ فَاَحْسِنوا فَاِنَّ اللّه‌َ مُحْسِنٌ یُحِبُّ الْمُحْسِنینَ؛
هرگاه قضاوت می‌کنید، عادلانه قضاوت کنید و هرگاه سخن می‌گویید، نیکو بگویید، زیرا خداوند نیکوکار است و نیکوکاران را دوست دارد.[۲۱]

پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم:
اِنَّ اللّه‌َ یُحِبُّ الْعَبدَ اَنْ یَکُونَ سَهْلَ الْبَیْعِ وَ سَهْلَ الشِّراءِ وَ سَهْلَ القَضاءِ وَ سَهْلَ الاِقْتِضاءِ؛
خداوند بنده‌ای را که در خرید و فروش و قضاوت و پذیرش قضاوت آسان گیر باشد دوست دارد.

منبع

tebyan-mobaleghin.ir

پانویس

  1. نهج البلاغه، حکمت ۲۲۰
  2. الخصال: ۳۱۱ / ۸۸ منتخب میزان الحکمه: ۴۷۲
  3. بحار الأنوار: ۱۰۴ / ۲۷۵ / ۱
  4. کنزالعمّال: ۱۵۰۳۲ منتخب میزان الحکمه: ۴۷۰
  5. الکافی: ۷ / ۴۰۷ / ۱ منتخب میزان الحکمه: ۴۷۲
  6. الکافی: ۷ / ۴۱۰ / ۱
  7. الکافی: ۷ / ۴۱۳ / ۵
  8. الکافی: ۷ / ۴۱۳ / ۱ منتخب میزان الحکمه: ۴۷۲
  9. الکافی: ۷ / ۴۱۳ / ۱
  10. بحار الأنوار: ۱۰۴ / ۲۶۴ / ۵
  11. کنزالعمّال: ۱۴۹۹۴ منتخب میزان الحکمه: ۴۷۰
  12. الفقیه: ۳ / ۶ / ۳۲۲۶ منتخب میزان الحکمه: ۴۷۰
  13. کنزالعمّال: ۱۴۹۸۸ منتخب میزان الحکمه: ۴۷۰
  14. الکافی: ۷ / ۴۰۶ / ۱ منتخب میزان الحکمه: ۴۷۰
  15. نهج الفصاحه
  16. نهج الفصاحه
  17. نهج الفصاحه
  18. نهج الفصاحه
  19. نهج الفصاحه
  20. نهج الفصاحه
  21. نهج الفصاحه، ح ۲۰۰٫
منبع: سایت بیتوته - تاریخ برداشت:۹۵/۲/۱۱