پرسش و پاسخ:پرسش های اجرایی

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
پرسش های اجرایی

محتویات

چرا امر به معروف و نهی از منکر به خوبی اجرا نمی‌شود؟

پاسخ :برخی علت‌هایی که موجب شده امروزه این فریضة مهم در جامعه و کشور ما به خوبی اجراء نشود عبارتند از:

الف) عدم آگاهی بعضی از آمرین به معروف و ناهین از منکر از قوانین این مسأله (قوانین شرعی و حکومتی):

یکی از عواملی که باعث شده این فریضه به خوبی اجراء نشود اینست که، بعضی از آمرین به معروف و ناهین از منکر به علت عدم آگاهی از قوانین امر به معروف و نهی از منکر، هم خود و هم دیگران را دچار مشکل می‌کنند و هم تأثیر عمل امر به معروف و نهی از منکر را از بین می‌برند و موجب بدبینی افراد جامعه به دین و این فریضة مهم می‌گردند و موجب می‌شوند که مردم احساس کنند که جامعه‌ای که هر انسانی امر به معروف و نهی از منکر را انجام می‌دهد، آن هم بدون اطلاع از قوانین، جامعه‌ای خودسر و بدون قانون و ضابطه است.

از طرفی خود آمرین و ناهین هم به علت عدم آگاهی از قوانین مورد برخورد و بی‌توجهی مسئولین امر قرار می‌گیرند، و احساس ناراحتی و ناامیدی می‌کنند و به نوعی در عمل به این فریضة بسیار مهم در مواقع صحیح و درست هم سُست می‌شوند. لذا باید آمرین و ناهین، آموزش‌های لازم و کاربردی را در این زمینه ببیند و مدیران جامعه هم دوره‌های ویژه خود را بگذرانند.

ب) عدم آگاهی آحاد مردم از اهمیت این فریضه:
امر به معروف و نهی از منکر از مهم‌ترین فرائض می‌باشد و در حقیقت می‌توان گفت که قوام سایر فرائض به اقامة این مربوط است. اعتقاد به این مسئله از ضروریات دین است و طبق فتوای امام خمینی و سایر فقهاء، انکار امر به معروف و نهی از منکر با التفات و التزام به لوازم آن، سبب خروج از دین و کفر می‌باشد.

دین مقدس اسلام اهمیت این فریضه را بیان کرده و تأکید بسیاری بر آن در قرآن و احادیث امامان شیعه شده است.

قال الله تعالی«وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ؛۱ و باید که باشند از شما جمعی که بخوانند بسوی خوبی و امر کنند بخوبی و نهی ‌کنند از منکر و ایشانند رستگاران».

پیامبر اسلام فرمودند: «إنَّ الله عزوجل لیبغض المؤمن الضعیف الذی لادین له، فقیل و ما المؤمن الضعیف الذی لا دین له؟ قال: الذی لاینهی عن المنکر؛ همانند خداوند عزوجل هر آینه دشمن می‌دارد مؤمن ضعیفی را که دین ندارد. پس سؤال شد مؤمن ضعیفی که دین ندارد کیست؟ پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمود: آن کسی که نهی از منکر نمی‌کند۲.

در این باره احادیث بسیاری داریم. وقتی ما به تاریخ نگاه می‌کنیم قیام امام حسین(ع) در جهت اقامة امر به معروف و نهی از منکر بوده است. و حسین بن علی (ع) شهید راه اقامة امر به معروف است. این مسئله اهمیت ویژه‌ای دارد در حالی که آحاد افراد جامعه از این اهمیت آگاهی ندارند، و شاید اگر بدانند انجام صحیح فریضه امر به معروف و نهی از منکر چه برکات و منافعی دارد بی‌توجه به این مسئله نباشند. اهل علم و فضیلت، دلسوزان، مسئولین و غیره در جهت آگاهی بخشی به مردم باید بیشتر تلاش کنند، تا مردم توجه پیدا کرده و امر به معروف و نهی از منکر به خوبی اجرا شود.

البته لازم به ذکر است که برخی اهمیت فریضه را دریافته‌اند ولی به سبب خجالت و ترس از ضرر، وارد اجرای این فریضه نمی‌شوند.

ج) عدم حمایت قانونی از آمران و ناهیان:

یکی از مشکلات بر سر راه آمران به معروف، عدم حمایت قانونی از آنها می‌باشد. بدین معنا که، اگر امر به معروف در راستای ایفای وظیفه امر به معروف و نهی از منکر با مشکل و مسئله‌ای روبرو شد، قوانین حمایتی کاملی از این جهت نداریم. و شاید بعضی از ارگان‌های ذی ربط حمایت قانونی لازم را از آنها به عمل نیاورند و لذا کسانی که می‌خواهند در این راه قدم بردارند از مشکلات و مسائلی که ممکن است پاپیچ آنها بشود، می‌ترسند و از ثبات قدم لازم در این راه برخوردار نمی‌باشند.

د) عدم پایبندی برخی مسئولان نسبت به این فریضه:

یکی از عواملی که می‌تواند نقش مؤثری در راستای عمل به دو فریضه داشته باشد، پایبندی خود مسئولان به این فریضه بسیار مهم است. هرگاه سخن از امر به معروف و نهی از منکر به میان می‌آید، ذهن‌ها فقط متوجه تار موی زنان و شیوة پوشش زنان و جوانان در جامعه و امثال آن می‌شود. که البته توجه و حساس بودن به این مسائل هم خوب است. امّا مسائل مهمتری وجود دارد که هرگاه آن مسائل درست شود. مسائل پایین‌تر آنها نیز، امکان درست شدنش بیشتر است.

هـ) عدم احساس مسئولیت همگانی نسبت به این فریضه:

متأسفانه در مسئله امر به معروف و نهی از منکر بعضی‌ها فکر می‌کنند اجرای امر بمعروف و نهی از منکر بر عهدة نهادهای حکومتی یا بر عهدة قشر خاصی است. در حالی که این مطلب درست نیست و طبق روایات رسیده از ائمه معصومین -صلوات الله علیهم اجمعین- همة مردم در مقابل هم دیگر مسئول هستند. طبق فرمایش پیامبر اکرم: کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته؛ یعنی تمام مردم در مقام آنچه که هستند باید پاسخ‌گو باشند و مردم در مقابل یکدیگر مسئول هستند. لذا باید تمام افراد اقامة امر به معروف و نهی از منکر کنند و اگر گناهکار ببیند مورد اعتراض همة مردم واقع شده از عمل خود دست برمی‌دارد.

و) اهل عمل نبودن بعضی از آمران به معروف و ناهیان از منکر:

امیرالمؤمنین علی ـ علیه‎ السلام ـ می‌فرمایند: کسی باید امر به معروف و نهی از منکر بنماید که دارای سه خصلت باشد:

۱. به آنچه که امر می‌کند، عالم بوده و آگاهی کامل از آن داشته باشد.

۲. خود مرتکب عملی نشود که مردم را از آن باز می‌دارد.

۳. در آنچه که امر یا نهی می‌کند عدالت را رعایت نماید و در اینکار رفق و مدارا را از نظر دور ندارد۳.

یکی از بهترین شیوه‌های امر به معروف و نهی از منکر، رفتار عملی خود افراد آمر و ناهی است. وقتی شخصی در یک مورد امر و نهی می‌کند ولی در مورد دیگر خود مرتکب خلاف می‌شود، دیگران را نسبت به خود فقط بدبین و بی‌اعتماد نمی‌کند، بلکه نسبت به همه بدبین و بی اعتماد می‌کنند.

ز) عدم برخورد مناسب بعضی از آمران و ناهیان:

در انجام این عمل و فریضه شخص آمر و ناهی باید آگاهی از احکام و قوانین داشته باشد و پایبند به قوانین و احکام باشد و در اجرای حدود و قوانین پا را فراتر از محدودة مشخص شده نگذارد.

ما در اجرای این فریضه باید عدالت و مدارا را از نظر دور نداریم و شرایط و مراتب امر بمعروف و نهی از منکر را اجراء کنیم و تا می‌توانیم از خشونت پرهیز کنیم.

ح) عدم آگاهی از هدف امر به معروف و نهی از منکر:

دین اسلام به فریضه امر به معروف و نهی از منکر که موجب بقاء دین و استحکام جامعه اسلامی می‌شود، با ظرافت خاصی نگاه می‌کند و هدف از انجام این فریضه را اِعمال قدرت و یا خشونت و سخت‌گیری بر جامعه نمی‌داند. این فریضه یک فریضة آگاهی بخشی و دلسوزی برای تک تک افراد جامعه است. فریضه ای که بر روش منطقی و فرهنگی مبتنی است. چون هیچگاه نمی‌توان با زور، اصلاحی پایدار و اساسی و ماندگار در جامعه بوجود آورده و اگر زمینة اصلاح و قبول سخن درست در جامعه وجود نداشته باشد، کار بجایی نخواهد رسید.

ط) مانع تراشی برخی دست‌های پنهان و آشکار:

عده‌ای در جامعه اعم از برخی مسئولین و غیر مسئولین وجود دارند که تمام تلاش و کوشش خود را بر آن دارند که این فریضه را به علل مختلف تعطیل کنند و یا به حداقل برسانند. در واقع آنها وجود این فریضه را در جامعه، مانعی برای رسیدن به اهداف و منافع دنیائی خود می‌دانند و لذا به شیوه‌های عوام پسند و یا جلوه‌های منطقی و دلسوزانه و غیره به دنبال مانع تراشی هستند. چون آنها می‌دانند اگر بخواهند نان حرام، فساد و فحشاء زد و بند و غیره در جامعه وجود داشته باشد و آنها به منافع خود برسند نباید امر به معروف و نهی از منکر وجود داشته باشد. لذا آنها در مقام قانون گذاری، اجراء، قضاوت و غیره در صدد جلوگیری از اقامة این فریضه مهم بر می‌آیند.

پانوشت:

۱ آل عمران/۱۰۴.
۲ امام خمینی، تحریرالوسیله، قم، مؤسسة دارالعلم، چاپ دوم، ج ۱، ص ۴۶۳.
۳ وسائل الشیعه، ج ۱۱، کتاب امر به معروف و نهی از منکر، باب اشتراط الوجوب بالعلم بالمعروف و المنکر، ص۴۰۰.
پایگاه اطلاع رسانی حوزه

به چه صورت نهی از منکر کنیم؟ یعنی اگر کسی منکری را مرتکب می‌شود بهتر است که مثلاً از او سوال کنیم که چرا این را می‌کنی و یا بگوییم که این کار را نکن، حرام است و ... ؟

پاسخ: بدون شک امر به معروف و نهی از منکر یکی از وظایف واجب بر هر فرد مسلمان است (البته امر به معروف و نهی از منکر گفتاری) ولی امر به معروف و نهی از منکر در مرحله الزام عملی و فیزیکی مانند تعزیر و حد شرعی و... امروز وظیفه قوه قضائیه و حکومت است.

از سیره و روش پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین استفاده می‌شود که امر به معروف و نهی از منکر، باید از روی دلسوزی و با بیان زیبا و نرم و محترمانه باشد تا بتواند تاثیر بگذارد.

در بسیاری از موارد فرد نمی‌داند این کاری که انجام می‌دهد حرام است که با بیان روشن و مهربانانه باید او را آگاه کرد. امر به معروف و نهی از منکر اگر با استفاده از خشونت و الفاظ زشت و رکیک و توهین آمیز باشد، هیچ گونه تاثیری در از بین بردن منکرات و بدیها نخواهد داشت و چه بسا موجب جری شدن و لجبازی بیشتر طرف مقابل گردد.

در امر به معروف و نهی از منکر باید با دلسوزی و خیر خواهی و مهربانی طرف مقابل را از حرام بودن کاری که انجام می‌دهد، آگاه کرد و از او خواست که آن را کنار بگذارد که انشاء الله تاثیر هم خواهد داشت.

من به اسلام و حجاب و پوشش اعتقاد دارم ولی همسرم در این مورد کمی بی‌توجه است. خواهش می‌کنم مرا برای آگاهی دادن به وی راهنمایی کامل کنید.

پاسخ: اولین نکته‌ای که در مسأله امر به معروف و نهی از منکر باید مورد توجه قرار گیرد، این است که این کار با قصد قربت انجام شود تا خداوند متعال انسان را در طول برنامه یاری دهد.

نکته دوم این است که امر به معروف و نهی از منکر، باید از روی خیر خواهی و همراه با شفقت و مهربانی باشد. به نحوی که طرف مقابل، خیر خواهی امر کننده و نهی کننده را احساس نماید و یقین کند که قصدی جز خدمت ندارد.
با این مقدمه کوتاه، پیشنهاد می‌کنیم که شما صمیمانه با همسرتان به گفتگو بنشینید و از او بخواهید ادله خود بر عدم لزوم رعایت حجاب و عدم رعایت احکام محرم و نامحرم را بیان کند. و ضمن احترام به عقیده او، با رعایت صمیمیت، به استدلال‌های او جواب منطقی بدهید و اگر جوابی برای استدلال‌های او ندارید، از او مهلت بگیرید تا مطالعه یا مشورت کرده و جواب او را بدهید. ضمن اینکه اگر او هم مهلتی جهت آماده کردن جواب به استدلال‌های شما خواست، به او مهلت بدهید! و در طول گفتگو سعی کنید استدلال‌های شما قوی و منطقی باشد و از هر گونه خشونت و پرخاشگری و استدلال سست و بی‌پایه پرهیز کنید. این در صورتی است که همسرتان برای نظر خود دلیلی داشته باشد.
اما اگر ایشان استدلالی نداشتند و صرفا می‌گویند به حجاب علاقه ندارم، خوشم نمی‌آید، بدم می‌آید و... در این صورت این عدم علاقه باید ریشه‌یابی شود که آیا تحت تاثیر نزدیکان و دوستان است؟ آیا علت این عدم علاقه، برخورد بدِ با حجاب‌ها و مذهبی‌ها با اوست؟ آیا همسر شما از رفتار باحجاب‌ها خاطره بدی دارد؟ و آیا...
اگر توانستید ریشه عدم علاقمندی او به حجاب و رعایت مسائل را پیدا کنید، باید سعی کنید که با آن ریشه مبارزه کنید. مثل اینکه اگر خاطره بدی از مذهبی‌ها و باحجاب‌ها دارد، در اینجا باید تفکیک بین اسلام و مسلمانی و ایمان و مؤمن، حجاب و باحجاب را به او یادآور شد که چه بسا افرادی ادعای اسلام می‌کنند ولی هیچ آشنایی با اسلام ندارند و ظاهرا مؤمن هستند ولی از روح ایمان بی‌خبرند، ظاهراً چادری به سر می‌کنند و روح و فلسفه حجاب را نمی‌دانند و اسلام ما را به حجاب دعوت کرده است نه به سوی افراد ظاهرا با حجاب.
نکته دیگری که بسیار مفید است توجه دادن او به لطف و نعمت‌های پروردگار و مهربانی او به بندگانش و اینکه در تمام احکام و دستورات، تکالیفی را از ما خواسته است که به نفع ماست و چیزهایی را بر ما حرام کرده است که به ضرر ما بوده است.
احتیاج ما در تمام لحظه‌ها به پروردگار متعال و درخواست خیر و نعمت از او، با نافرمانی او جمع نمی‌شود. یا باید از هیچ یک از نعمت‌های او استفاده نکنیم و از او درخواستی نداشته باشیم، و یا اینکه اگر به او احتیاج داریم و از او خواسته‌ای داریم، باید نافرمانی او را نکنیم و حجاب فرمان اوست که به خاطر خیر و مصلحت ما، بر ما واجب گردانیده است.
مسأله دیگری که باید در گفتگوی شما مطرح شود، بیان ارزش واقعی زن و نظر اسلام درباره زن و نقش زن در جامعه و خانواده می‌باشد، و حسن اجرای این نقش به پاکی و عفت زن که از راه رعایت موازین شرعی (حجاب و پوشش و حد نامحرم و محرم) بدست می‌آید، بستگی دارد. و آثار و حکمت‌های حجاب و رعایت حدود شرعی نظیر آثار معنوی قرب به خدا، آرامش روانی، استحکام پیوند خانوادگی، استواری اجتماع، ارزش و احترام زن و ... بیان گردد.
همچنین باید پی‌آمدهای بی‌حجابی و عدم پای بندی به حد و مرز محرم و نامحرم، نظیر گرفتار شدن در دام مردان هرزه و هوسران، ایجاد انحراف فکری و فرهنگی در جوانان (که به رکود علمی و فکری جوانان منتهی می‌گردد)، به خطر افتادن امنیت روانی جامعه، ایجاد بدبینی بین زن و شوهر و انهدام خانواده بخوبی بیان گردد.
در پایان جهت آشنایی بیشتر، منابع زیر را خدمت شما معرفی می‌کنیم:
زن در آئینه جلال و جمال- نوشته آیت الله جوادی آملی.
زن و خانواده (۳ جلد)- نوشته زهرا آیت اللهی- انتشارات روابط عمومی شورای فرهنگی اجتماعی زنان.
زن از دیدگاه اسلام و تمدن غرب- نوشته کریم نافعی فرد. انتشارات عابد.
حقوق زن- نوشته حمید کریمی، نشر کانون اندیشه جوان.
زنان و حقوق برابر- نوشته فریبا علاسوند، نشر روابط عمومی شورای فرهنگی اجتماعی زنان.
حقوق زن در قرآن- پرسش و پاسخ‌های استاد مصباح یزدی- تالیف حمید کریمی، نشر موسسه پژوهشی امام خمینی «ره».
نظام حقوق زن در اسلام، استاد شهید مطهری.
مساله حجاب- استاد شهید مطهری.

رفتار ما با افراد فاسق و فاجر عضو خانواده و بستگان که با آنها معاشرت می‌کنیم، چگونه باید باشد؟

پاسخ: در شرایط متفاوت باید رفتارهای متفاوتی را در پیش گرفت .
اگر ترک معاشرت موجب می‌شود اشخاص مورد نظر دست از خلاف خود بردارند لازم است از معاشرت با آنان خودداری نمائید. و الّا گفتگو و رفت و آمد با آنان اشکال ندارد بخصوص اگر موجب هدایت آنها شود ولی تصرف در اموال آنها در صورتی جایز است که علم به وجود مال حرام درآنچه مورد تصرف است نباشد و با مراعات شرایط و مراتب امر به معروف و نهی از منکر آنان را امر و نهی نمائید۱.
۱. مستفاد از استفتائات حضرت امام خمینی ( س ) بخش امر به معروف و نهی از منکر ج ۱ ص ۴۸۵ -۴۸۴ چاپ جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

راه‌های درمان بد زبانی چیست؟

پاسخ: کاربر محترم ضمن تشکر از تماس شما با این مرکز باید بگوییم که بد زبانی مرضی است که درمان آن مثل سایر امراض روحی و روانی قابل درمان است اما در صورتی است که خود شخص بد زبان بخواهد که خودش را درمان کند و از عواقب آن در دنیا و آخرت بترسد. اما وظیفه شما تذکر و امر به معروف و نهی از منکر است منتهی با زبان محبت، خیلی نرم و مهربانانه و از روی دلسوزی تا در خلق و خوی طرف مقابل که همسرتان نیز می‌باشد اثر مثبت بگذارد. اما ذکر چند آیه و روایت از قرآن و معصومین (ع) در همین خصوص را برای شما ارسال می‌کنیم تا مثمر ثمر واقع گردد. انشاء الله

در فرازی از دعای امام عصر(عج) چنین آمده: «و سدد السنتنا بالصواب والحکمه ، خدایا زبان‌های ما را به صواب (درست گویی) استوار ساز.» واژه صواب در موردی گفته می‌شود که چیزی با حق اصابت کند، و هیچ گونه باطلی به آن راه نیابد. بنابراین مسأله استواری زبان به صواب به این است که آن را به درست گویی و حرف حق زدن عادت دهیم، به گونه ای که هرگز به ناصواب و به باطل گویی حرکت نکند، چنین کاری نخست بستگی به کنترل زبان از انحراف دارد، که بحث آن گذشت، دوم این که زبان را به راستی و درستی و حق گویی عادت دهیم به گونه ای که جز درستی به چیزی حرکت نکند. ما وقتی که به قرآن واژه قَول مراجعه کرده و دقت می‌کنیم می‌بینیم به ما می‌آموزد که سخن گفتن آدابی دارد، و باید حساب شده و سنجیده باشد، گاه می‌فرماید: «ولیقولوا قولاً سدیداً؛۱ و سخنی استوار و درست بگویند.» «و قولوا قولاً سدیداً؛۲ و سخن استوار و درست بگویید.» این دستور همان است که در دعای امام عصر(عج) آمده «و سدّد السنتنا؛ زبان‌های ما را استوار گردان.» و گاه می‌فرماید: «قولاً معروفاً؛۳سخن نیک و زیبا بگویید.»
و گاه می‌فرماید: «قولاً کریماً؛۴ بزرگوارانه و مهرانگیز سخن بگویید.» و گاه می‌فرماید: «قولاً لیّناً؛۵ نرم و با ملاطفت سخن بگویید.» و گاه می‌فرماید: «قولاً میسوراً؛۶ با نرمش و مهربانی با آنها سخن بگو.» و گاه می‌فرماید: «قولاً بلیغاً؛۷ با سخن شیوا و زیبا با آنها حرف بزن.»
امام صادق علیه السلام فرمود: همانا دشنام گوئی و بدزبانی و هرزه گوئی از نفاق و دوروئی است.
رسول خدا (ص) فرمود: خداوند دشمن می‏دارد فحش گوی بد زبان و گدای پررو را.
رسول خدا (ص) به عایشه فرمود: اگر برای دشنام صورت و مثالی بود مثال و صورت زشتی می‏بود.
روایت شده: هر که بر برادر مسلمانش دشنام دهد خداوند برکت را از روزیش می‏گیرد، و او را بر خودش وامی‏گذارد، و زندگانیش را تباه می‏کند.
سماعه گوید: رفتم به خدمت امام صادق علیه السلام، آن حضرت بدون مقدمه به من فرمود: ای سماعه این چه رفتاری بود میان تو و شتربانت؟ بپرهیز از دشنام گوئی و عربده کشی و لعنت گوئی. گفتم: به خدا سوگند اگر من چیز ناروائی گفته باشم به خاطر ستمی‏ است که شتردار بر من روا داشته است، امام فرمود: اگر او بر تو ستم کرده تو هم با او (در فحش و فریاد) برابر آمدی، این کارها از روش من نیست و شیعیانم را هم به آن دستور نداده‏ام استغفار کن و دیگر از این کارها نکن، گفتم: استغفار می‏کنم و دیگر چنین کاری را نمی‏کنم.
رسول خدا (ص) فرمود: از بدترین مردم کسی است که مردم بخاطر دشنام‏ گوئیش از همنشینی با او کراهت دارند.
امام صادق علیه السلام فرمود: خداوند دوست می‏دارد شخص با حیای بردبار و بی‏نیاز عفیف را، آری و خداوند دشمن می‏دارد دشنام گوی بد زبان و فقیر اصرارکننده را.
امام صادق علیه السلام در ضمن حدیثی فرمود: شرم و پاکدامنی و مرض و سستی از ایمان است، منظورم مرض و سستی زبان است نه مرض و سستی قلب. و دشنام گوئی، و بد زبانی، و زبان درازی و یاوه گوئی از نفاق است.
رسول خدا (ص) در سفارش‌های خود به علی علیه السلام فرمود: یا علی! بزرگترین جهاد این است که انسان صبح کند و در نیت و قصدش نباشد که بر کسی ستم کند ای علی! هر که مردم از زبانش بترسند از اهل آتش باشد، یا علی! بدترین مردم کسی است که مردم از ترس دشنام و شرارتش احترامش کنند، یا علی! بدترین مردم کسی است که آخرتش را به دنیایش بفروشد و بدتر از او کسی است که آخرتش را به دنیای غیرش بفروشد.
رسول خدا (ص) فرمود: اگر مردی را دیدید که باک ندارد چه می‏گوید و در باره‏اش چه گفته می‏شود او شریک شیطان است.
رسول خدا (ص) فرمود: خداوند حرام کرده است بهشت را به کسی که دشنام گو، بد زبان، و کم حیاء بوده و باکی نداشته باشد که چه می‏گوید و در باره‏اش چه می‏گویند اگر اصل او را بررسی و پی‏جوئی کنی یا از زنا به عمل آمده و یا از شرکت شیطان. سؤال شد: مگر شیطان در مردم شرکت می‏کند؟ حضرت فرمود: آیا سخن خدا را نخوانده‏اید که می‌فرماید: و شرکت کرد با ایشان در اموال و فرزندانشان.۸
امام صادق علیه السلام فرمود: بد زبانی از جفا کاری است و جفاکار در آتش است.
پیغمبر اکرم (ص) در وصیت خود به علی علیه السلام فرمود: یا علی! خداوند بهشت را حرام کرده بر کسی که دشنام گو و بد زبان باشد و توجه و باکی نکند که چه می‏گوید و در باره‏اش مردم چه می‏گویند یا علی! خوشا بحال کسی که عمر طولانی کند و عمل نیکو انجام دهد.
امام صادق علیه السلام فرمود: حیا از ایمان است و ایمان در بهشت است، و بد زبانی از جفا کاری است و جفا کاری در آتش است.۹
۴. اگر شخصی با نصیحت و موعظه و بیان عاقبت دشنام، همچنان بر عمل ناشایست خود باقیست چنین شخصی صلاحیت دوستی و مصاحبت را نخواهد داشت و بهتر است انسان از اینگونه افراد فاصله گرفته و ارتباطش را قطع نماید و به حد سلام و خداحافظی اکتفا نماید تا این شخص متوجه شود که اگر بخواهد با این شیوه زندگی نماید کم کم همه از اطرافش پراکنده شده و تنها خواهد ماند.
از جمله آفات و خطرات، بد زبانی است که بسیار خطرناک است و نقش زیادی در تخریب انسان و جوامع بشری می‌تواند داشته باشد، که در احادیث به کلید خیر و شر از آن تعبیر شده است.۱۰و یا آنکه زبان را میزان ارزیابی انسان معرفی نموده است۱۱ برای جلوگیری از آلوده شدن به بدزبانی و خطرات زبان راه‌هایی را می‌توان ارائه نمود که عبارتند از:
۱- بینش صحیح ۲- اراده قوی ۳- تقوا به همین دلیل است که اسلام به خود آگاهی و اراده قوی و نیرومند نقش مهمی در پیشگیری از آلوده شدن انسان به بدزبانی قائل است، و انسانی که دارای ویژگی‌های فوق است در هر حال می‌تواند درست بیندیشد ودرست تصمیم بگیرد تا به گناهان آلوده نگردد.
بر پایه این ویژگی‌ها است که اسلام نمی‌گوید صرفا به انسان تلقین کنید و چشم گوش بسته کسی را به کار خیر وا دارید و یا از کار زشت بازدارید. بلکه می‌گوید، کاری کنید که خود آگاهی انسان شکوفا گردد و از درون بجوشد، خودش تصمیم بگیرد تا از انجام هر گناهی از جمله بد زبانی خود را باز دارد در اینصورت است که انسان احساس استقلال شخصیت می‌کند که خود را به اختیار خود از بدزبانی باز داشته است.۱۲چنین انسانی که بر پایه خود آگاهی و اراده قوی تربیت شده، می‌تواند با تقوا و با بند و بار باشد، همان بند باری که عشق بحق و حقیقت در او به وجود آورده است و او در عین آزادی کامل بنده حق است و همین تقوا است که قادر است او راار از تمام آفات جسم و جان و نیز بدربانی محفوظ دارد. چنانچه در بیان حضرت علی علیه السلام آمده است: بدانید که تقوا همچون مرکبی است راهوار که صاحبش بر آن سوار و زمامش را به دست گرفته و تا قلب بهشت به پیش می‌تازد.۱۳
مطابق این تشبیه تقوا همان خویشتنداری و کنترل بر نفس است، و در جائی دیگر می‌فرماید: ای بندگان خدا بدانید که تقوا قلعه و دژی شکست ناپذیر است.۱۴
از مجموعه روایات و تعبیرات روشن می‌گردد که تقوا میوه درخت ایمان است فلذا برای تحصیل آن باید پایه ایمان را محکم ساخت.۱۵
نکته دیگر اینکه از خطرات مهلک بدزبانی غفلت نورزید چنانچه از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل است که خدا زبان را به عذابی گرفتار می‌سازد که هیچ یک از جوارح به آن عذاب نمی‌شوند، وقتی زبان می‌پرسد چرا مرا بدین عذاب گرفتار نمودی؟ خدا می‌فرماید: از زبانت کلمه ای صادر شد که به شرق و غرب عالم رسید و موجب قتل و غارت بی گناهان گردید، و عرض و ناموس با این یک کلمه نابود شد.
برای پیشگیری از خطر بدزبانی و یا عموم گناهان زبان مناسب است به برخی از تذکرات توجه نمائیم:
۱- انسان باید بداند که خداوند متعال عالی ترین نعمت را بنام زبان به او داده است تا به وسیله آن بهترین اعمال را مانند تلاوت قرآن، دعا و نیایش، ایجاد صلح و آشتی، دعوت مردم به سوی خیر و صلاح انجام دهد و . . . یا با گفتن یک جمله «گل» خنده را بر لبان مومنان بنشاند.
۲- اینکه بدانی که در برابر تمام گفتارت مواخذ می‌شوی لذا جز بخوبی سخن مگوی.۱۶
۳- این زبان که عالیترین سرمایه است و تمدن بشری امروز ناشی از اوست ممکن است برای همیشه در ا ختیار انسان نباشد و موجب زوال گردد لذا تا در اختیار ما قرار دارد به بهترین وجه استفاده کنیم نه اینکه آن را آلوده به زشتی‌ها کنیم.
۴- متوجه باشیم که با یک کلمه که از زبان صادر می‌گردد، ممکن است شخص یا خانواده‌ای را بهم بریزد.
پس تا معیار و ملاک سخن که صلاح و مصلحت خود و مردم است وجود ندارد باید سکوت نمود و انرژی خود را بیهود صرف و خرج نکرد.
استاد آیت اللّه مکارم شیرازی در شرح حدیث پیامبر که فرمودند:«و هل یکبّ النّاس علی مناخرهم فی النّار الّا حصائد السنتهم..... آیا چیزی جز درو شده‌ها (و محصول) زبان انسان را از ناحیه صورت به دوزخ می‌افکند؟ »۱۷ این جمله را می‌نویسد: «معلوم می‌شود گناهانی که به سبب آنها انسان با صورت به جهنّم می‌رود، سینه یا پا و یا دست نیست، بلکه دست آوردهای زبان است. شاید چنین عذابی برای این باشد که وقتی کسی را به سبب گناهی به آتش دوزخ می‌افکنند، با آن عضوی که گناه کرده می‌اندازند، و لذا چون با زبان گناه کرده، با صورت او را به دوزخ می‌افکنند تا اول زبانش بسوزد زیرا همین زبان آتش‌ها را برافروخته و به انسانها توهین و اذیت‌ها کرده است. باید هر روز صبح که از خواب بیدار می‌شویم از خدا بخواهیم تا ما را از شرّ زبان حفظ کند، و شب هم وقتی به بستر می‌رویم، از گناهانی که به خصوص با زبان انجام شده استغفار کنیم، زیرا واقعاً انسان به سبب زبان در خطر عظیمی است.» موفق باشید.


۱. سوره نساء، آیه ۹.
۲. سوره احزاب، آیه ۷۰.
۳. سوره بقره، آیه ۲۳۵.
۴. سوره اسراء، آیه ۲۸ ۵. سوره اسراء، آیه ۲۳.
۶. سوره طه، آیه ۴۴.
۷. سوره نساء، آیه ۶۳.
۸. سوره مبارکه اسراء آیه ۶۴
۹. جهاد النفس وسائل الشیعة-ترجمه صحت، ص: ۳۰۷ تا ص ص: ۳۱۱
۱۰. تحف العقول - میزان الحکمه ج ۱ ص۴۹
۱۱. میزان الحکمه ۱ ص ۴۹
۱۲. شناخت اسلام صفحه ۲۴۶
۱۳. نمونه ج ۲۲ ص ۲۰۵- نهج البلاغه خطبه ۱۶
۱۴. نهج البلاغه خطبه ۱۱۴ و ۱۷۵
۱۵. نمونه ج ۲۲
۱۶. نهج البلاغه از کلمات حکمت
۱۷. اصول کافی، ج ۲، ص ۱۱۵.

کسی نماز اول وقت را همیشه می‌خواند اما با زبان و رفتارش موجب آزار و اذیت دیگری می‌شود باید با این فرد چگونه رفتار کنیم؟ اعمال وی نیز آگاهانه و با قصد انجام می‌شود البته چندین بار ایشان را نهی از منکر کرده‌ام.

پاسخ: نماز باید آنگونه باشد که خداوند فرموده:

...أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهی‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ...۱
... نماز بگزار، که نماز آدمی را از فحشا و منکر باز می‏دارد...
نمازی که انسان را از فحشا و منکر دور نسازد نمازی نیست که خداوند به آن امر فرموده هر چند شخص نمازگزار آن را اول وقت به جا آورد زیرا [در حدیثی از پیامبر گرامی اسلام (ص) چنین آمده است که فرموده:
من لم تنهه صلاته عن الفحشاء و المنکر لم یزدد من اللَّه الا بعدا:
" کسی که نمازش او را از فحشاء و منکر باز ندارد هیچ بهره‏ای از نماز جز دوری از خدا حاصل نکرده است"!
در حدیث دیگری از آن حضرت چنین آمده:
لا صلاة لمن لم یطع الصلاة، و طاعة الصلاة ان ینتهی عن الفحشاء و المنکر:
" کسی که اطاعت فرمان نماز نکند نمازش نماز نیست، و اطاعت نماز آن است که نهی آن را از فحشاء و منکر به کار بندد"]۲
در مورد بد زبانی نیز حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام در وصیتی که به فرزندش محمّد حنفیه کرد فرمود: بدان که زبان، سگی است درنده، اگر او را رها کنی ترا اذیت می‏کند و چه بسا سخنی گوید که نعمتی را از تو سلب کند و بلائی را بسوی تو بکشاند. زبانت را نگهداری کن آن چنان که طلا و نقره‏ی‏ خود را نگهداری می‏کنی و هر کس در سخن گفتن شتاب کرد زبانش او را بسوی بدی‌ها کشاند.۳
اما راهکاری که به شما ارائه می‌دهیم این است که به شرائط و مراتب امر به معروف و نهی از منکر توجه فرمائید تا تکلیف برایتان آشکار گردد.
الف: شرایط امر به معروف و نهی از منکر همانطور که برای به نتیجه رسیدن هر کاری شرایط خاصی لازم است برای انجام مناسب و نتیجه بخشی امر به معروف و نهی ازمنکر هم شرطهایی ذکر شده است که عمده آنها چهار چیز است:
۱- خود امر کننده به معروف و نیکی و نهی کننده از منکر و بدی، عالم به معروف و منکر باشد یعنی دقیقا بداند که چه کاری از نظر شرع مقدس معروف است تا به آنها امر کند و چه چیزهای منکر است تا از آنها دیگران را باز دارد.
۲- شرایط زمانی و مکانی و وضعیت مخاطب به گونه ای باشد که فرد احتمال تاثیر امر و نهی را بدهد به عبارت دیگر فرد تشخیص دهد که درچنین موقعیتی امر و نهی کردن به طرف مقابل مؤثر خواهد بود و او را از کار بد باز داشته و به انجام کار نیک وادار خواهد نمود وگرنه بدون وجود چنین احتمالی امر به معروف و نهی از منکر وجوبی ندارد.
۳- شرط دیگر آن است که امر و نهی کننده بداند هنوز این فرد بنای تکرار کار منکر را دارد وگرنه اگر او از انجام کار بد پشیمان شده و تصمیم گرفته است که دیگر به سراغ آن کار نرود برای امر و نهی کننده زمینه امر و نهی باقی نمی‌ماند.
۴- در ضمن باید امر و نهی کننده بداند که این کار او ضرر جانی و حیثیتی برای مؤمنی و یا خود او در پی نخواهد داشت وگرنه باز تکلیف از او ساقط خواهد بود مگر اینکه آن منکر یا ترک معروف یک مساله بسیار مهمی باشد که در آن صورت حتی تحمل ضرر جانی هم واجب می‌شود که تفصیل آن در کتابهای فقهی مطرح است.
این نکته را نیز باید در نظر داشت که امر کننده به «معروف» و بازدارنده از «منکر» در صورتی می‌تواند به نتیجه مطلوب دست یابد و مخاطب خود را تحت تاثیر قرار دهد که خود به معروف عمل کند و از منکر دوری جوید.
ب: مراتب امر به معروف و نهی از منکر برای امر به معروف و نهی از منکر مراتبی هم ذکر شده است که با وجود احتمال برآورده شدن مقصود از مرتبه پایین، جائز نیست که به مراتب بالاتر عمل شود. این مراتب عبارتند از:
۱- اول با قلب: یعنی با شخص معصیت کننده طوری عمل شود که او متوجه شود که آمر به معروف و ناهی از منکر قلبا از کار او ناراحت است. مثل اینکه روی خود را برگرداند یا چهره اش را عبوس کند و رفت و آمد با او را کم سازد یا حداقل نمی‌تواند عکس العمل نشان دهد در قلب خود از آن کار ناراحت باشد.
۳- مرتبه دوم امر و نهی با زبان: یعنی وقتی کارهای قبلی مؤثر نشد واجب است که اهل معصیت را با زبان نهی کند و یا به ترک کننده معروف با زبان امر کند.
اما جائز نیست که در امر و نهی از فحش و دروغ و اهانت و ... استفاده کند مگر اینکه معصیت او یک امر مهمی باشد مثل قتل و جنایت... که اینجاها جلوگیری بهر نحوی جائز خواهد بود.
۳- مرتبه سوم توسل به زور یا به اصطلاح مرتبه ید (دست) است که در این مورد اغلب لازم است با اجازه و تحت نظر فقیه جامع الشرائط و حاکم شرعی انجام گیرد چرا که ممکن است اقدام‌های خودسرانه سبب بروز تنش و هرج و مرج در سطح جامعه شود که توضیح کامل هر یک از این مراتب و شرائط خاص آنها در رساله‌های عملیه مراجع و کتاب‌های فقهی و رساله‌هایی که به طور مستقل در این باره نوشته شده موجود است و علاقه مندان می‌توانند به آنها مراجعه کنند و ...۴
با توجه به مطالب فوق اگر امر به معروف و نهی از منکرتان تاثیر دارد که خوب و الا خیری در برخورد با چنین شخصی نیست و شما در حد توانتان تکلیف دارید نه بیشتر، موفق باشید.


۱. سوره عنکبوت آیه ۴۵
۲. تفسیر نمونه، ج‏۱۶، ص: ۲۸۶
۳. ارشاد القلوب-ترجمه رضایی، ج‏۱، ص: ۲۴۸ شماره ۵
۴. نشریه موعود :: آذر و دی ۱۳۷۸، شماره ۱۷(قسمتی از متن)

چرا در کشور ما امروز با برخی منکرات برخورد نمی‌شود؟

پاسخ: یکی از شرایط امر به معروف و نهی از منکر احتمال تأثیر است و شرط دیگر، این که: ضرر، خطر و مفسده‌ی قابل ملاحظه‌ای متوجه اقدام کننده نباشد.([۱]) امروزه این دو شرط در رابطه با این منکر و منکراتی از این قبیل، نسبت به مردم عادی مفقود است. مردم عادی چنانچه بخواهند در شرایط فعلی دست به کار انجام این مهم -و مواردی از این دست- بشوند، به دلایلی که این جا مجال شرح و توضیح آن نیست، نه احتمال تأثیرگذاری آنان می‌رود و نه خود مصون از خطرها و گرفتاری‌های فیزیکی، حقوقی و اخلاقی ناشی از آن‌اند!

مسعدة بن صدقه می‌گوید: «شنیدم امام صادق علیه السلام در پاسخ کسی که از او پرسیده بود آیا امر به معروف و نهی از منکر بر همه‌ی مردم واجب است؟ فرمود: نه. پرسشگر توضیح خواست و حضرت فرمود: امر به معروف و نهی از منکر بر کسی واجب است که: زورمند است، سخنش نفوذ دارد و معروف و منکر را می‌شناسد؛ نه بر مردمِ دست خالی و ضعیفی که حق و باطل را هم -احیاناً- خوب نمی‌شناسند. و لذا خداوند عزّوجل در قرآن مجید می‌فرماید: «باید کسانی از شما مردم را به خوبی‌ها فراخوانند و امر به معروف و نهی از منکر نمایند».([۲]) می‌بینی که دستور قرآن، خاصّ است و نه عام ... .» ([۳])
برترین مصداق این «خاص» به هنگام برقراری حکومت اسلامی، کارگزاران حکومت‌اند. حتی اگر این تخصیص را نپذیریم و وجوب امر به معروف و نهی از منکر را عام بدانیم، باز هم بی‌شک مسؤولیت حکومت و عوامل آن، بیش از دیگران و مردم عادی است.


[۱]. امام خمینی، تحریر الوسیله، کتاب اﻷمر بالمعروف و النهی عن المنکر.
[۲] . آل عمران (۳): ۱۰۴.
[۳] . وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۴۰۰، ح ۱ .

اگر حکومت اسلامی به این تکلیف خود عمل نکرد، چه می‌شود؟

پاسخ : اگر حکومت اسلامی بر سر کار نبود، مردم همان گونه که اصل حکومت را نامشروع می‌دانستند و پیدا و پنهان در پی مبارزه با آن بودند، با بی‌حجابی و بدحجابی هم که یکی از تراوش‌های آن غده‌ی چرکین بود، مبارزه می‌کردند. امّا هر گاه حکومت اسلامی برقرار باشد -مانند امروز- و مردم ببینند که عوامل حکومت از کنار این منکر به پیروی از برخی سران با سکوت رضایتمندانه و به پیروی از برخی دیگر با لبخند تشویق آمیز می‌گذرند، چنین می‌پندارند که این پدیده نه تنها « مُنکَر» نیست که عین «معروف» است !

شگفتا! روایتی را بنگرید که در آن امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «پیامبر(ص) به اصحاب خود فرمود: چه اندوهبار خواهد بود آن گاه که زن‌هایتان فاسد و جوانانتان آلوده‌ی به گناه شوند و شما امر به معروف و نهی از منکر نکنید! گفته شد یا رسول الله -به راستی- چنین خواهد شد؟! پیامبر فرمود: بلی و بدتر از این هم خواهد شد و آن، آن گاه است که به منکر امر و از معروف نهی کنید!! گفته شد یا رسول الله -به راستی- چنین خواهد شد؟! پیامبر فرمود: آری و بدتر از این هم خواهد شد و آن، آن گاه است که معروف را منکر و منکر را معروف بپندارید!!» ([۴]) پیامبر(ص) در حدیث دیگری فرموده است: «گناه اگر در پنهانی انجام شود، تنها به گناهکار ضرر می‌زند اما اگر آشکارا صورت گیرد و با آن برخورد نشود به همه زیان می‌رساند.» ([۵]) امام صادق علیه السلام در توضیح و توجیه این حدیث پیامبر (ص) می‌فرماید: «چنین رسمی _ که گناه آشکارا صورت پذیرد و کسی با آن برخورد نکند _ دین خدا را خوار می‌سازد و کسانی که در دل‌هایشان محبت خدا آن گونه که باید، نیست؛ از آن گناهکار پیروی می‌کنند.» ([۶])

[۴] . همان، ص ۳۹۶، ح ۱۲.
[۵] . همان، ص ۴۰۷، ح ۱.
[۶] . همان.

رفتار با اهل سنت چگونه رفتار کنیم؟

پاسخ: اولین وظیفه‌ی داعیان و ارشاد کنندگان و آمران به معروف و ناهیان از منکر این است، که در طریق وحدت مسلمانان بکوشند. در کافی آمده است: معاویة بن وهب گفت: از امام صادق(ع) پرسیدم: «ما (یعنی شیعیان) چگونه باید با دیگران (اهل تسنن) معاشرت کنیم، تکلیف ما با آن‌ها چیست؟» امام(ع) فرمود: «ببینید ائمه شما چگونه رفتار می‌کنند، مانند امامان خود رفتار کنید. به خدا قسم امامان شما بیماران آن‌ها را عیادت می‌کنند، جنازه‌های آن‌ها را تشییع می‌کنند، برای آن‌ها شهادت می‌دهند».
برگرفته از سایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه - دانشنامه امر به معروف و نهی از منکر http://www.hawzah.net

بهترین شیوه برخورد با منکرات چیست؟

پاسخ: مقام معظم رهبری:

بستگى به این دارد که چه کسى بخواهد برخورد کند. اگر شما بخواهید برخورد کنید، «زبان» است. شما به غیر از زبان، هیچ تکلیف دیگرى ندارید. نهى از منکر براى مردم، فقط زبانى است. البته براى حکومت، این‌طور نیست. اگر منکر بزرگى باشد، برخورد حکومت احیاناً ممکن است برخورد قانونى و خشن هم باشد؛ لیکن نهى از منکر و امر به معروفى که در شرع مقدّس اسلام هست، زبان است؛ «انّما هى اللسان»

تعجّب نکنید. من به شما عرض مى‌کنم که تأثیر امر و نهى زبانى - اگر انجام گیرد - از تأثیر مشت پولادین حکومت‌ها بیشتر است(ربّ قول انفذ من صول). من چند سال است که گفته‌ام امر به معروف و نهى از منکر. البته عدّه‌اى این کار را مى‌کنند؛ اما همه نمى‌کنند. همه تجربه نمى‌کنند، مى‌گویند آقا چرا اثر نمى‌کند؛ تجربه کنید. منکرى را که دیدید، با زبان تذکّر دهید. اصلاً لازم هم نیست زبان گزنده باشد و یا شما براى رفع آن منکر، سخنرانى بکنید. یک کلمه بگویید: آقا! خانم! برادر! این منکر است. شما بگویید، نفر دوم بگوید، نفر سوم بگوید، نفر دهم بگوید، نفر پنجاهم بگوید؛ کى مى‌تواند منکر را ادامه دهد؟

البته به شما بگویم عزیزان من! منکر را باید بشناسید. چیزهایى ممکن است به نظر بعضى منکر بیاید؛ در حالى که منکر نباشد. باید معروف و منکر را بشناسید. واقعاً باید بدانید این منکر است. بعضى گفته‌اند که باید احتمال تأثیر وجود داشته باشد. من مى‌گویم احتمال تأثیر همه جا قطعى است؛ مگر در نزد حکومتهاى قلدر، قدرتمندان و سلاطین. آنهایند که البته حرف حساب به گوششان فرو نمى‌رود و اثر نمى‌کند؛ اما براى مردم چرا. براى مردم، حرف اثر دارد. بنابراین، پاسخ من این شد که بهترین روش براى شما که از من سؤال کردید، «زبان» است.

آیا در این زمان و هنوز هم باید امر به معروف و نهی از منکر کرد؟ چگونه؟

پاسخ: امر به معروف و نهی از منکر (و هم چنین سایر احکام اسلامی)، این زمان و آن زمان ندارد.

متأسفانه باید قبول کنیم این دو فریضه که از واجبات فروع دین و ضروریات عقلی و عامل ثبات، بقا و رشد یک جامعه است، از همان ابتدای انقلاب و به سرعت هدف حمله‌ی شدید دشمنان و ضد تبلیغ قرار گرفت و اصلاً زمان ندادند که اذهان عمومی بدانند و بفهمند که معنا، مفهوم، مقصود و مصادیق «امر به معروف و نهی از منکر» چیست و کدامست؟! و تأسف‌آورتر آن که برخی نیز با بد عمل کردن، آب به آسیاب دشمن ریختند و بهانه را برای هجمه گسترده به این دو اصل انسان‌ساز و جامعه‌ساز فراهم‌تر نمودند. تا آن جا که سمبلش خودروهای گشتی شد و مصداقش فقط در ضرورت تذکر به خانم‌های بدحجاب نمایان گردید، هر چند که آن را نیز درست عمل نکردند.
امر به معروف و نهی از منکر، حتی در جوامع به اصطلاح بی‌دین نیز به شدت و با شور و هیجان و از طرف حکومت و غالب مردم انجام می‌گیرد و چهره‌ی آن را فقط برای ما ناپسند کرده‌اند.

عرصه‌ی امر به معروف و نهی از منکر فقط نماز و حجاب و سایر احکام شرعی نمی‌باشد؛ وقتی کسی زباله‌ای روی زمین می‌اندازد، قصد عبور از چراغ قرمز می‌کند، در ساعات استراحت مردم آلودگی صوتی ایجاد می‌کند، چاه فاضلاب خانه‌اش را به خیابان باز می‌کند، صف و نوبت را رعایت نمی‌کند، با ارباب رجوع برخورد ناپسند دارد، رشوه می‌دهد و می‌گیرد، با والدین و خانواده بد اخلاق است و ...، همه منکرات هستند. در برخی از جوامع غربی ابتدا خود مردم هستند که بازدارنده از منکرات هستند. یعنی «نهی از منکر» می‌کنند.

الف - شخص یا جامعه‌ای که می‌خواهد «امر به معروف و نهی از منکر» را نهادینه، فرهنگ و عادت کند، باید ابتدا بشناسد و بداند که «معروف و منکر» کدام است و بدیهی است که در جوامع و فرهنگ‌های متفاوت، به تناسب اهداف مختلف است.

در فرهنگ غنی اسلام، «معروف» آن است که مورد تأیید شرع و عقل باشد و منکر آن است که به تأیید عقل و شرع نرسیده باشد.

پس، آمر به معروف و ناهی از منکر، اول باید خودش «معروف و منکر» در شئون متفاوت را بشناسد، دوم باید قبول و باور کند، سوم باید خودش عمل کند و در نهایت باید تا آنجا که در وسعش است و اجازه دارد و آن هم با رعایت شرایطش، اقدام به «امر و نهی» به دیگران نماید.

ب - امر به معروف و نهی از منکر، از جنس نصحیت ،تذکر، وعظ، ارشاد و تبلیغ نیست، بلکه از جنس فرمان و دستور وادار کننده و بازدارنده است، «امر» و «نهی» است. لذا ابتدا حکومت که قدرت و ضمانت اجرا را در اختیار دارد باید امر به معروف و نهی از منکر نماید و سپس مردم. لذا امام خمینی (ره) بدین مضمون فرمودند که برای مردم «لسانی» است. لذا نصیحت و خیر خواهی، تذکر و ارشاد و تبلیغ که وظیفه‌ی همگان است و باید در زبان و عمل اجرا گردد، اما شرایط «امر و نهی» فرق دارد.

در شرایط امروز چطور می‌توانیم امر به معروف و نهی از منکر کنیم؟ (مثلاً در موضوع بدحجابی)

پاسخ: امر به معروف و نهی از منکر، مقوله‌ای نیست که شرایط زمانی یا مکانی یا قلت و کثرت معاصی و ناهنجاری‌های رفتاری مزاحم آن باشد، و انسان در تمامی زندگی خود با آن مواجه است. چنان چه بخش بسیاری از تربیت کودک بر «امر به معروف و نهی از منکر» تکیه دارد.

متأسفانه ما (اذهان عمومی) این مقوله را درست نشناخته‌ایم و چون دشمنان از همان ابتدای طرح موضوع هجمه‌ی شدیدی به آن نمودند، نزد اذهان عمومی متأثر از ضد تبلیغ شده است.

امر به معروف، یعنی امر (نه فقط دعوت و نصیحت) آحاد جامعه به نیکی‌ها و نهی از منکر نیز یعنی بازداشتن (و نه فقط تذکر) از بدی‌ها. و این مقوله از شاخصه‌های انسانیت، نمودهای زندگی مدنی پیشرفته و ضرورت‌های رعایت حقوق فردی و اجتماعی است. لذا شاهدیم که در میان تمامی ملت‌ها رایج است و هر ملتی که پیشرفت اجتماعی - حتی ظاهری - بیشتری داشته باشد، به این مقوله حساس‌تر است و حتی همه‌ی آحاد جامعه‌اش به آن توجه دارند. چنان چه شاهدیم در برخی از شهرهای پیشرفته و مرفه اروپایی، اگر کسی مرتکب منکری در رانندگی، نظافت شهر، آلودگی صوتی و یا حتی دیداری گردد، مردم به او متذکر می‌شوند و اگر رعایت نکرد به پلیس اطلاع می‌دهند.

باید دقت کنیم که اگر چه بد حجابی (که در متن سؤال مطرح شده بود) یا رفتارهایی از این قبیل بد و منکر است، اما منکر فقط به پوشش اختصاص ندارد. نباید سطحی‌نگری کرده و برخورد نمود. یک وقتی مقام معظم رهبری بحث از تهاجم فرهنگی به میان آوردند، اما سریع متذکر شدند که منظور من آن دختر خانمی نیست که گوشه‌ی خیابان حجابش را رعایت نکرده است، اگر چه آن هم بد است. ولی تنها اقدام مشهودی که صورت گرفت، راه‌اندازی موقت گشت بود. پس از چند سال که شایعه شوروی شدن ایران و گورباچف بودن خاتمی گسترش یافت، ایشان فرمودند منظور من از تهاجم فرهنگی این بود. حال ببینیم چقدر فرق شناخت، تفکر، بصیرت و اطاعت داریم.

بدیهی است کسی که می‌خواهد امر به معروف کند، باید اول خودش «معروف» را بشناسد و عامل به آن باشد و کسی که می‌خواهد نهی از منکر نماید، باید اول خودش «منکر» را بشناسد و از آن دوری نماید. نه این که فقط بداند بدحجابی منکر است و بعد نگران آن باشد که چگونه «نهی از منکر» نمایم. لازم است هر کسی معرفت، بصیرت، ایمان و تقوای خود را کامل‌تر کند. هدف اصلی و اهداف فرعی خود را اصلاح کند و در این راه حرکت نماید و چراغ هدایت، اصلاح و رشد دیگران گردد.

اما در همین موارد (مثل بدحجابی یا ...) نیز امر به معروف و نهی از منکر راه‌های متفاوتی دارد و حتماً منوط بر این نیست که انسان مقابل کسی بایستد و به او متذکر گردد، اگر چه آن نیز در جای خود لازم است و باید به صورت یک فرهنگ عمومی در آید. چرا که حق الناس است و موجب تجاوز به حقوق دیگران می‌شود. زندگی در محیطی امن و سالم حق همگان است و کسی حق ندارد به بهانه‌ی آزادی و آن هم از نوع غربی‌ و ملحدانه‌اش به این حقوق تجاوز نماید و آسایش مردم را سلب و امنیت و زمینه‌های سلامت و رشد آنها را به مخاطره بیاندازد.

به عنوان مثال: یکی از راه‌های نهی از منکر، بی‌توجهی، اهمیت ندادن و بروز ناخوشایندی است. اگر آحاد یک جامعه از بروز یک ناهنجاری رفتاری در افراد یا قشری خاص استقبال نکنند، به عنوان مثال اگر یک بدحجاب دیدند، به جای چشم‌چرانی، لبخند رضایت، بروز احساس کشش و شهوت و ...، اغماض کنند و ناخوشنودی خود را ظاهر کنند، نهی از منکر می‌شود. اگر آحاد جامعه از هر فیلم و سریالی که اشاعه کننده‌ی فرهنگ فمینیسم است و با ظرافت تمام احکام اسلام و ارزش‌ها را زیر سؤال می‌برد و ضد تبلیغ می‌کند استقبال نکنند، اعتراض کنند، انتقاد کنند، اصلاح را مطالبه کنند و ...، خودش امر به معروف و نهی از منکر می‌شود. اگر آحاد جامعه با بد رفتاری کارمندان در بخش دولتی یا خصوصی (مثل بانک‌ها، بیمه‌ها، بیمارستان‌ها، فروشگاه‌ها و ....) مقابله کنند، متذکر شوند، حقوق خود را مطالبه کنند، رشوه ندهند و با رشوه‌گیر برخورد نمایند، این خود امر به معروف و نهی از منکر است. اگر دانشجویان به خاطر نمره و یا ترس از افتادن، هر سخن بی‌ربطی را از استاد قبول نکنند و با سلامت و صلابت پاسخش را بدهند، اگر جنس خارجی نخرند، اگر با خودداری از خرید غیر ضروری با تورم مقابله کنند و ...، خود امر به معروف و نهی از منکر است ... و جامعه که به سوی سلامت رود، مسائل دیگر [که البته باید هر کدام مورد توجه قرار گیرد] نیز تحت‌الشعاع قرار گرفته و بهبود می‌یابد.

آیا در مقوله امر به معروف و نهی از منکر، تذکر لسانی وظیفه هر مسلمانی هست؟ مثلا من بدحجابی را که دیدم نهی از منکر کنم شاید از دین زده شود یا رویش بازتر شود و ...

پاسخ: «امر به معروف و نهی از منکر» یکی از اصول زندگی مدنی، رشد و تکامل جوامع بشری است که جهان غرب تازه به اهمیّت آن پی‌برده و متأسفانه در جهان اسلام (مانند سایر احکام اجتماعی)، نه تنها محجور واقع شده، بلکه مورد تحریف و یا ضد تبلیغ نیز قرار گرفته است.

دامنه‌ی «امر به معروف و نهی از منکر» آن قدر گسترده است که حتی اشاره به آن نه تنها در یک یا دو صفحه مطلب نمی‌گنجد، بلکه دو یا سه کتاب چند صد برگی نیز کفاف نمی‌دهد.
امر به معروف و نهی از منکر، کاری نیست که کسی از آن خوشش بیاید و انجام دهد، یا کسی خوشش نیاید و انجام ندهد، بلکه همه‌ی رفتارهای حکومت‌ها، دولت‌ها، دستگاه‌ها، رسانه‌ها کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی، اگر درست و در جهت رشد باشد، امر به معروف و نهی از منکر است و اگر غلط و در جهت انحطاط باشد، «امر به منکر و نهی از معروف» می‌باشد. لذا شاخصه تمیز انسان عاقل و مؤمن از جاهل و منافق این است که در کدام یک از این دو جبهه قرار گرفته است؟

الف - از ویژگی مردان و زنان مؤمنی که با خدا معامله می‌کنند و حق تعالی مشتری عملکرد آنان می‌باشد و کالایشان را به بهای کمال و قرب به خودش و خلود در جنت المأوا می‌خرد، این است که پس از خود سازی، با امر به معروف و نهی از منکر، حدود الهی را محافظت می‌کنند و سبب مساعد شدن زمینه‌ی رشد دیگران می‌گردند.

این عده، پس از آن که با توبه به سوی خدا بازگشتند، بنده‌ی او می‌گردند و پس از آن که با حمد، روزه‌داری و امساک، نماز و ... در مقابل عظمت او به خاک افتادند، بلند می‌شوند و برای محافظت از حدود الهی «امر به معروف و نهی از منکر» می‌کنند.

«التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاکِعُونَ السَّاجِدونَ الآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنکَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ» (التوبه، ۱۲۱)

ترجمه: [آن مؤمنان] همان توبه‏کنندگان، پرستندگان، سپاسگزاران، روزه‏داران، رکوع‏کنندگان، سجده‏کنندگان، وادارندگان به کارهاى پسندیده بازدارندگان از کارهاى ناپسند و پاسداران مقررات خدایند و مؤمنان را بشارت ده.

ب- اما زنان و مردان منافق صفت، به رغم شبیه‌سازی ظاهر خود به یک انسان فهیم و مدنی، یک دیگر و مردم را «امر به منکر» و «نهی از معروف» می‌نمایند. لذا کافرند، دشمن‌اند، بدخواه هستند، اما به خاطر همین تفاوت ظاهر و باطن و دو رویی، منافق خوانده شدند.

«الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمُنکَرِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَیَقْبِضُونَ أَیْدِیَهُمْ نَسُواْ اللّهَ فَنَسِیَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِینَ هُمُ الْفَاسِقُونَ»

ترجمه: مردان و زنان دو چهره [همانند] یکدیگرند، (همدیگر و دیگران را) به کار ناپسند وامى‏دارند و از کار پسندیده باز مى‏دارند و دست‌هاى خود را [از انفاق و کار خیر برای مردم] فرو مى‏بندند، خدا را فراموش کردند پس [خدا هم] فراموش‌شان کرد در حقیقت این منافقان‌اند که فاسقانند.

ج- پس، احدی نیست که «امر و نهی» معبودش را نپذیرد و با اعمال خود به دیگران «امر و نهی» ننماید. منتهی هر کس در راه رضای معبود خویش گام بر می‌دارد. آنان که عبد و عاشق «الله جلّ و جلاله» هستند، دیگران را به حفظ و ردّ امانت به اهلش و نیز قضاوت عادلانه امر می‌کنند، چرا که معبودشان به آنها چنین امر و موعظه کرده است:

«إِنَّ اللّهَ یَأْمُرُکُمْ أَن تُؤدُّواْ الأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَکَمْتُم بَیْنَ النَّاسِ أَن تَحْکُمُواْ بِالْعَدْلِ إِنَّ اللّهَ نِعِمَّا یَعِظُکُم بِهِ إِنَّ اللّهَ کَانَ سَمِیعًا بَصِیرًا» (النساء، )

ترجمه: خدا به شما فرمان مى‏دهد که سپرده‏ها را به صاحبان آنها رد کنید و چون میان مردم داورى مى‏کنید به عدالت داورى کنید در حقیقت نیکو چیزى است که خدا شما را به آن پند مى‏دهد خدا شنواى بیناست.

اگر دقت کنیم، درک نموده و اذعان خواهیم داشت که همه ناهنجاری‌ها در زندگی فردی و اجتماعی، به خیانت در امانت و عدم واگذاری آن به اهلش و نیز قضاوت و حکومت (صدور و اِعمال حکم) ناعادلانه بر می‌گردد.

از ولایت که اعلی مرتبه امانت است گرفته تا بدن که اسفل مراتب است، همه امانت است و صاحبی دارد که باید سالم به آن واگذار شده و برگردد تا رشد فردی و اجتماعی محقق شود؛ و هر تصرف نا به جایی هم که صورت می‌گیرد و هر اعوجاجی که در ذهن و موضع‌گیری‌ها پیش می‌آید، به خاطر قضاوت‌ها و صدور احکام ناصواب است.

و آنان که منافقانه خود را به شکل انسان و آن هم انسانی مدنی، فکور، خیرخواه و آگاه در می‌آورند و مردم را به بدی و فحشا امر می‌کنند نیز به این دلیل است که معبودشان «شیاطین درونی و برونی» آنان را چنین امر کرده است:

«یَا أَیُّهَا النَّاسُ کُلُواْ مِمَّا فِی الأَرْضِ حَلاَلًا طَیِّبًا وَلاَ تَتَّبِعُواْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُّبِینٌ * إِنَّمَا یَأْمُرُکُمْ بِالسُّوءِ وَالْفَحْشَاء وَأَن تَقُولُواْ عَلَى اللّهِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ» (البقره، ۱۶۸)

ترجمه: اى مردم از آنچه در زمین است ‏حلال و پاکیزه را بخورید و از گام‌هاى شیطان پیروى مکنید که او دشمن آشکار شماست * [او] شما را فقط به بدى و زشتى فرمان مى‏دهد و [وامى‏دارد] تا بر خدا چیزى را که نمى‏دانید بربندید.

د - این که آیا «امر به معروف و نهی از منکر» لسانی باشد یا غیر لسانی، بحث از «شیوه»هاست که از یک سو به «آمر و ناهی» بر می‌گردد و از سوی دیگر به ضرورت‌های مکانی و زمانی.

باید دقت شود که «امر به معروف و نهی از منکر»، نصحیت، موعظه، گوشزد یا تذکر نیست، بلکه «امر و نهی» است. امر و نهی حتماً قوه‌ی قاهره می‌خواهد. حکومت‌ها و دولت‌ها با ابزاری چون قانون، پیگرد، محاکمه و مجازات آن را اِعمال می‌کنند و افراد باید با «لسان یا بیان» آن را اِعمال کنند، اما اینها شیوه است و نه شروط. و امر به معروف و نهی از منکر، شروطی هم دارد.

بدیهی است وقتی کسی به پسر یا دختر خاطی تذکری می‌دهد، اگر چه در نهایت امر به معروف و نهی از منکر هم محسوب می‌گردد، ولی واقعش همان «تذکر» است و نه امر یا نهی. و از شروط امر و نهی این است که اولاً امر و نهی کننده، خودش واقف و عالم باشد و ثانیاً قدرت این کار را داشته باشد و ثالثاً احتمال تأثیر نیز بدهد. بدیهی است اگر در جایی متوجه شد که نه تنها تأثیر ندارد، بلکه نتیجه سوء نیز به بار می‌آورد، از شیوه و روش دیگری استفاده می‌کند. به عنوان مثال در مقابل بدحجابی، توجه و نگاه گویای رضایت و لذت، خودش «امر به منکر» و تشویق کننده است، لذا در مقابل آن، بی‌توجهی، بی‌محلی و نشان دادن عدم پسند و رضایت، خودش بازدارنده است.
http://www.x-shobhe.com

وظیفه در مورد افرادی که با وضع غیرقابل قبولی در دانشگاه رفت و آمد می‌کنند (مخصوصا خواهران) چیست؟ آیا می‌توان امر به معروف و نهی از منکر کرد یا خیر؟

پاسخ: در این زمینه خوب است به منابع زیر که چندان مفصل نیستند مراجعه فرمایید:

مجله پرسمان

پوشش بانوان، آقای حسینی

مجله پرسمان، ش ۸، روابط دختر و پسر، آقای احمدی

تفسیر نمونه، ذیل آیه ۱۰۴ سوره آل عمران

شش نکته مهم که توجه بدان‌ها ضروری‌تر است:

اولا، آگاهی دقیق و عمیق برادران و خواهران متعهد و حزب اللهی در دانشگاه‌ها نسبت به موارد و مصادیق معروف و منکر.

ثانیا، کار تشکیلاتی با انسجام همه نیروهای معتقد به مبانی دینی و انقلابی اعم از تشکل‌های اسلامی، بسیج و سایر تشکل‌های مذهبی و متعهد و نیز با همکاری و ارشاد و اقدام جدی دفاتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها در ضمن از این طریق می‌توانید:

۱- کلاس‌های آشنایی بیشتر با مبحث امر به معروف و نهی از منکر و راه کارهای اجرایی آن برگزار کنید.

۲- در شورای فرهنگی دانشگاه و سایر مراکز فرهنگی دانشگاه در تصویب مقررات خوب و نیز تضمین اجرای آن نقش خوبی را ایفا کنید.

۳- گاهی برخورد با بعضی از منکرات به لحاظ حساسیت یا ویژگی خاص، نیاز به جریان سازی دارد، تشکل منجسم نیروهای خودی در این راستا، کارآیی خوبی می‌تواند داشته باشد.

ثالثا، کار مطبوعاتی و نشریاتی و درج مقالات علمی و نه تهاجمی تند و بی منطق و پر از شعار.

رابعا، تشکیل یک هسته امر به معروف و نهی از منکر دانشجویی. البته با نهایت دقت که به نام شما با حرکت‌های بی‌منطق و تند نابه‌جا و غیرمنطقی، سوء استفاده نشود بهتر است این اقدام در قالب کار تشکیلاتی مذکور صورت پذیرد.

خامسا، دوستی و محبت و نفوذ در دل خاطیان و همان کسانی که با زبان نصیحت پذیرای سخن شما نیستند، در اردوها، در کلاس‌ها، در اوقات فراغت. چه این که نصیحت به معنای خیرخواهی است باید راه کار عملی ساختن نصیحت را جستجو نمود. قطعا محبت یکی از بهترین شیوه‌های ممکن است.

سادسا، مبارزه با منکرات و مفاسد اجتماعی و ناهنجاری‌های موجود در جامعه یک واجب قطعی بر عهده یکایک دانشجویان و همه مسؤولین و مدیران دانشگاه‌ها و کل جامعه است، لیکن این امر مهم را می‌توان در دو بخش انجام داد:

۱. تک تک آحاد جامعه موظف‌اند با هر گونه منکر و مفسده‌ای مبارزه کنند و به افرادی که در صدد شکست حریم‌های ارزشی و احکام اسلامی می‌باشند، فرصت ندهند. البته مبارزه‌ی عمومی با فساد و تباهی در جامعه شرایط و ضوابطی دارد؛ از جمله؛ اولا فردی که در صدد امر به معروف و نهی از منکر است، به خوبی معروف و منکر را بشناسد. ثانیا احتمال تأثیر امر یا نهی را بدهد. ثالثا شخصی که مرتکب منکر یا مفسده‌ای شده , اصرار بر استمرار آن داشته باشد. رابعا در امر و نهی او مفسده‌ای اعم از ضرر جانی یا آبروئی یا مالی قابل توجه وجود نداشته باشد. علاوه بر لزوم مراعات شرایط یاد شده در مقام امر به معروف و نهی از منکر, مراعات مراتب امر به معروف و نهی از منکر نیز لازم است و در صورت حصول مطلوب در مرتبه‌ی پایین‌تر، جایز نیست که به مرتبه‌ی بالاتر تعدی کند. در مرتبه‌ی اول ناراحتی قلبی و تنفر خود را از فعل منکر آشکار سازد (مانند عبوس کردن صورت، روی بر گرداندن و ترک رابطه کردن با وی و...) در مرتبه‌ی دوم امر و نهی زبانی، موعظه و ارشاد طرف است و در صورت فایده نداشتن، گفتار خود را غلیظ کرده در امر و تهدید و ترساندن شدت به خرج دهد. مرتبه‌ی سوم، مرحله‌ی اقدامات عملی است. اگر دو مرتبه یاد شده اثر نداشت، واجب است از اعمال قدرت استفاده کند، (تحریرالوسیله، امام خمینی، ج ۲، ص ۳۱۵). البته این در زمانی است که حاکمیت و اقتدار حکومت اسلامی وجود نداشته باشد. اما اگر حکومت اسلامی وجود داشته باشد (مانند وضعیت فعلی ما) بر مکلفان واجب است به امر و نهی زبانی اکتفا کنند و در صورت نیاز به توسل به زور، موضوع را به مسؤولان ذی ربط در نیروی انتظامی و قوه قضائیه ارجاع دهند(استفتائات آیت الله خامنه‌ای، ترجمه‌ی فارسی، ج ۱، ص ۲۳۱).

۲. سازمان‌ها و ارگان‌های ویژه (از قبیل نیروی انتظامی، قوه قضائیه، دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی، ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر، ستاد مبارزه با مواد مخدر و...) موظف‌اند بر اساس وظایف و کارکردهای مشخص شده در قانون، نسبت به انجام مسوئولیت‌های خود کوشا باشند و از اقدامات عملی و قهری دریغ نورزند. در پایان گفتنی است که هر چند در مبارزه با منکرات و مفاسد اجتماعی استفاده از عوامل فیزیکی و نیروهای نظامی و... لازم است، ولی تکیه بر این عامل به تنهایی نمی‌تواند راه حل مناسب و اساسی باشد. راه حل نهایی این قبیل معضلات، مبتنی بر شناخت و ریشه یابی عوامل بروز این قبیل مفاسد و ارائه راه کارهای منطقی و واقع بینانه و مناسب با آن است. راه کارهایی از قبیل حل مشکلات اقتصادی، اشتغال، مسکن، ازدواج، تقویت و تثبیت ارزش‌های اسلامی، اجرا شدن فریضه‌ی امر به معروف و نهی از منکر به صورت گسترده و فراگیر و در نهایت برخورد قاطع دستگاه‌های مربوطه با افراد شرور و مخل به نظم و امنیت اجتماعی و ارزش‌های اسلامی و تهدید کننده‌ی سلامت جامعه، مطلوب است. در مورد محیط و اطرافیان: مسلما حفظ ایمان و ارزش‌های آن در محیط نامساعد بسی دشوار است ولی ارزش افزون‌تری دارد. خداوند در سوره «تحریم» آیه ۱۱ نمونه‌ای را برای این گونه افراد یادآوری می‌نماید. خداوند برای مومنان آسیه همسر فرعون را مثال و نمونه می‌آورد هنگامی که از شوهرش بیزاری جست و عرضه داشت : خدایا! من از قصر فرعون و زیورهای دنیوی گذشتم و تو خانه ای در بهشت برای من بنا کن و مرا از شر فرعون و کردارش و قوم ستمکار نجات بخش . حفظ ارزش‌ها در محیط مناسب و مساعد هنر نیست. هنر آن است که در تندباد ضد ارزش‌ها ارزش‌ها مطرح شود. بنابراین سعی کنید با اعتماد به خدا و یقین به درستی راه دین و ایمان خود را حفظ نموده و همواره آن را تقویت کنید. از مطالعه قرآن و توجه به معانی آن و همچنین کتاب‌های سودمند دیگر و شرکت در مجالس وعظ و محافل دینی غفلت نکنید. باید بدانید که خداوند قدرت و توان مقابله با گناه را در وجود شما قرار داده است , لیکن با عزم و همتی سترگ باید به مبارزه با گناه برخیزید و همواره کوشش کنید که برای اولین بار که میل به گناه آمد با جدیت تمام در برابر آن مقاومت کنید، آن گاه به تدریج مبارزه آسان خواهد شد. در هر صورت نگاه کردن عمدی و یا خیره شدن به نامحرم از روی لذت حرام است , اما اگر در حال عبور از کوچه و بازار و... چشم انسان به نامحرم افتاد اشکال ندارد. البته نگاه کردن به صورت و دست‌های زنان نامحرم تا مچ اگر به قصد لذت و شهوت نباشد اشکال ندارد.

وظیفه من به عنوان یک دانشجوی مذهبی در امور امر به معروف و نهی از منکر در دانشگاه چگونه است؟

پاسخ: وظیفه هر مسلمانى در صورتى که شرایط امر به معروف و نهى از منکر جمع باشد همان امر به معروف و نهى از منکر مى‏باشد.
البته در مسأله امر به معروف و نهى از منکر شایسته است جهات متعددى در نظر گرفته شود:

الف) احکام شرعى مربوط به امر به معروف و شرایط وجوب و مراتب آن.
امر به معروف در مورد ترک واجبات و نهى از منکر در مورد انجام محرمات است و شرایطى دارد که بعضى از آن عبارتند از:

۱ـ آمر به معروف و ناهى از منکر واجبات و محرمات را بشناسد.

۲ـ کسى که مرتکب معصیت شده قصد تکرار آن را داشته باشد.

۳ـ مراحل امر به معروف و نهى از منکر از آسان به شدید رعایت شود مثلاً اگر با آرامش مى‏توان نهى کرد از پرخاش خوددارى شود.

۴ـ احتمال تأثیر داده شود.

۵ـ براى آمر به معروف ضرر جانى یا مالى قابل توجهى نداشته باشد.

ب ) روحیات و ویژگى‌هاى روانى طرف مقابل. طبیعى است با هر کسى به زبان خاصى باید سخن گفته شود و چه بسا لازم است برخى را به طور غیر مستقیم و از طریق برخى وسایط ارشاد نمود.

ج ) حتى الامکان از منطقى‏ترین و بهترین زبان استفاده شود. بهتر است ابتدا امتیازات و خوبی‌هاى افراد به آنان گوشزد شود و سپس تدریجا به بیان ایرادات وارد بر آنها پرداخته شود. در این زمینه هم سعى شود اول یک مسئله مطرح شود و پس از اصلاح تشویق گردد و سپس به همین ترتیب یکى یکى به دیگر مسائل پرداخته شود.

د ) حتى الامکان باید به افراد تفهیم نمود که آنچه به ایشان تذکر داده مى‏شود از سر خیرخواهى ومفید به حال خود آنها است.

ه ) ضمن توجه به نکات فوق نباید انتظار داشت که به هیچ وجه افراد از امر به معروف یا نهى از منکر بدشان نیاید. بلکه وظیفه ما رعایت اصول صحیح اخلاقى و انسانى در تذکر به آنهاست ولى این که بپذیرند یا نه و خوششان آید یا بدشان آید به ما مربوط نمی‌شود و نباید از آن خوفى به دل داشت.

حافظ وظیفه تو دعا گفتن است و بس - در بند این مباش که نشنید یا شنید

و) جدولى براى خود تنظیم کنید و شرح شیوه‏هاى کاربردى خود را با میزان تاثیر آن ثبت نمایید و همواره در پى بکارگیرى شیوه‏اى موثرتر باشید.

ز ) اخلاص در نیت را حفظ نموده و از خداوند توفیق بخواهید.

مراتب امر به معروف و نهى از منکر از دیدگاه امام خمینى:

۱- امر به معروف و نهى از منکر چند مرحله دارد: قلبى، زبانى و عملى که به ترتیب باید اجرا شود، چنانچه مخالفت قلبى سودى نبخشید باید با زبان به نهى پرداخت و چنانچه با زبان نیز مؤثر نبود عملاً شخص را از کار بد باید بازداشت.

۲- اظهار ناراحتى قلبى در برابر بدى‏ها عبارت است از چهره درهم کشیدن، روى گرداندن، دورى گزیدن و ترک رفت و آمد و مانند آن به طورى که به طرف بفهماند که او کار بدى مى‏کند و از او مى‏خواهد که دست از آن بردارد.

۳- راضى بودن به ارتکاب گناه خود حرام است(رساله نوین، ج ۴، ص ۱۵۵).

در مجموع امر به معروف و نهى از منکر از مهم‌ترین وظایف است و والاترین و مؤثرترین و دلنشین‏ترین آن در قلب‏ها، وقتى است که عهده‏دار امر به معروف و نهى از منکر، خود آراسته به نیکى‏ها چه واجب و چه مستحب بوده، از بدى‏ها حتى از مکروهات بر کنار و اخلاقى پیامبرگونه و روحانى داشته باشد و از اخلاق نادانان و اهل دنیا منزه بوده تا جایى که با عمل و رفتارش مردم را به نیکى‏ها ترغیب و از بدى‏ها بازدارد و مردم از وى پیروى کنند.

- براى کسب آگاهى بیشتر به منابع زیر رجوع کنید.

۱- رساله نوین، ج ۴، مسائل سیاسى و حقوقى، امام خمینى(ره).

۲- امر به معروف و نهى از منکر، آیت‏الله حسین نورى.

۳- دو فریضه بزرگ، سید جعفر میرعظیمى.

۴- امر به معروف و نهى از منکر، سید حسن اسلامى

با توجه به وجوب فریضه امر به معروف و نهی از منکر، اگر بخواهیم یک دختری را که از لحاظ حجاب وضع درستی ندارد را امر به معروف و نهی از منکر کنیم با توجه به این که ممکن است دیگران این عمل انسان را چیز دیگری تلقی کرده و برداشت نادرستی از انسان داشته باشند چگونه باید عمل کنیم؟

پاسخ: به طور کلی، دین مجموعه‌ای از بایدها و نبایدها است که مؤمنان باید در چارچوب آن حرکت کنند و بکوشند بایدها را عمل کنند و از نبایدها دوری کنند، به این معنا که هر دینی از پیروانش می‌خواهد به هنجارهایی تن در دهند و از ناهنجاری‌هایی دوری کنند، این هنجارها در قالب واجبات الهی و ناهنجاری در دسته محرمات الهی قرار می‌گیرند.

یکی از آموزه‌های مؤثر و کارآمد در دین رهایی بخش اسلام و از جمله احکام و هنجارهای واجب آن، فریضه امر به معروف و نهی از منکر بوده که بر هر زن و مرد مسلمان با وجود شرایط آن واجب است.

به هر حال، امر به معروف و نهی از منکر از مهم ترین ابزارهای نظارتی در بعد فردی و اجتماعی است و هدف از آن، احیای معروف و محو منکر در جامعه اسلامی می‌باشد.

تعبیر «امر به معروف و نهی از منکر»، از تعبیرات کلیدی در قرآن کریم و سخنان حکیمانه پیشوایان راستین اسلام بوده و از جایگاه و اهمیت بسیار بالایی در چارچوب آموزه‌ها و مقررات فردی و اجتماعی در اسلام برخوردار می‌باشد.

امام باقر(ع) در این باره چنین می‌فرماید: «امر به معروف و نهی از منکر، واجب بسیار بزرگی است که در پرتو آن دیگر واجبات اقامه (به پا داشته) می‌شود ...»، (کافی: ۵/۵۶/۱، به نقل از: ترجمه میزان الحکمه، محمدی ری شهری، ج ۸، ص ۳۷۰۴). یعنی این واجب (در صورت اجرای درست آن) به تنهایی، ضامن اجرای سایر احکام و دستورات الهی و اسلامی است.

لیکن، امر به معروف و نهی از منکر، با توجه به تأثیرات بالای خود، دارای زمینه‌ها، شرایط، مراتب و آداب مهمی می‌باشد که اگر همه آنان به خوبی به اجرا درآید، می‌تواند در کاهش جرم و پیشگیری از آن، بسیار تأثیرگذار و دارای نقش باشد.

بنابراین، شناخت اصل این برنامه اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی و تربیتی برای اجرایی کردن آن و دسترسی به اهداف آن، بسیار مهم است.

یکی از شرایط مسلم «امر به معروف و نهی از منکر» آن است که اجرای آن مفسده‌ای در پی نداشته باشد. بدین معنا که هدف از امر و نهی، دعوت به خیر و صلاح و باز داشتن از شر و فساد است، اما اگر زمانی، اجرای آن نتیجه معکوسی به بار آورد، ترک آن درست‌تر بلکه واجب می‌باشد. بنابراین، اجرای این فریضه، نباید موجب مفسده و ضرر جانی، مالی و آبرویی برای مؤمنین باشد (البته در منکراتی که جزیی و فردی است، اما در جایی که اساس دین در خطر باشد، مسأله فرق می‌کند).

بدیهی است که اگر شرایط امر و نهی فراهم نباشد اصلاً واجب نخواهد بود و نیز اگر در مقام اجرا، مراحل و شرائط آن، به درستی پیاده نشود، چه بسا ممکن است تأثیرات منفی و مخربی از خویش بر جای گذارده و احیاناً زمینه دین گریزی را به همراه داشته باشد.

بنابراین، همانگونه که اهتمام به امر و نهی، واجب بوده، اجرای صحیح آن نیز لازم می‌باشد به این ترتیب باید مراقب بود تا در مقام عمل به این تکلیف سیاسی - اجتماعی در اسلام، و انگیزه بالا برای بستن پرونده گناه، پرونده گناه دیگری (در اثر بد عملی)، گشوده نشود، چه اینکه بی‌عملی و بدعملی (در صورت تقصیر) هر دو، گناه بزرگی، به شمار می‌آید.

با تأکید بر مباحث پیش گفته و حساسیت این واجب پر اهمیت، باید گفت که امر و نهی باید شفاف و بدون ابهام باشد و الا ممکن است زمینه سوء تفاهم و حتی تهمت فراهم شود که باید از کلی گویی، مبهم گویی و ... اجتناب کرد.

امیرالمؤمنین علی(ع) در این باره می‌فرماید: «کسی که خود را در معرض تهمت قرار دهد نباید کسی را که به او گمان بد برد، سرزنش کند»، (بحارالانوار، ۷۵/۹۰/۴ و ص....................... ، به نقل از ترجمه میزان الحکمه، ج ۲، ص ۶۳۲).

در مورد سؤال یاد شده می‌توان گفت، در صورتی که شرایط امر به معروف و نهی از منکر آماده است، لازم است امر و نهی نماییم، اما اگر مورد از مواردی است (مثلاً یک زن است) که در معرض تهمت قرار می‌گیرید (در صورتی آمر و ناهی یک مرد باشد) باید از مکانیسم‌های دیگر استفاده کنید از جمله اینکه به صورت جمعی به این واجب اقدام نمائید و همچنین با مراجعه به نهادهای مسؤول و با استفاده از خواهران مسؤول و متعهد، به این واجب بسیار کارآمد، اهتمام داشته باشید.

در پایان نکته قابل توجه این است که در همه مراحل امر به معروف و نهی از منکر، تلاش نماییم. با به کارگیری هوش و درایت و روش‌های روانشناسانه و نیز با بهره گیری از اخلاق اسلامی و ادب دینی و صبر و حوصله و بدون درگیری لفظی و فیزیکی (با توجه به مراحل ابتدایی آن)، اقدام شود تا با کم ترین هزینه، بیشترین استفاده را ببرید. بنابراین، با افراد مختلف و سلیقه‌های متفاوت برخوردهای متنوع باید داشت تا موفقیت بیشتری کسب نمایید.

اگر مادرم اسراف کند و دوستم با حجاب بد بیرون بیاید، پدرم خمس ندهد و در تاکسی ترانه بگذارند من حق دارم امر به معروف کنم و نهی از منکر در حالی که خودم هم از گناه دور نیستم!؟

پاسخ: مسأله امر به معروف و نهی از منکر, از وظایف مهم دینی هر مسلمان است . البته برخی از مراتب امربه معروف از وظایف نظام اسلامی است و از همین رو رهبر معظم انقلاب مراتب دوم و سوم را که نوعا منجر به برخورد عملی می‌شود به عهده نیروهای انتظامی و قضایی دانسته‌اند، لیکن مرتبه اول آن -که جنبه ارشادی و راهنمایی دارد- به دوش همگان است. درعین حال در این رابطه باید چند نکته را درنظر داشت:

۱- جوانان عزیز باید به دقت احکام شرعی مربوط به امربه معروف و نهی از منکر، موارد معروف و منکر یا شرایط وجوب مراتب آن و کیفیت اجرای نیکوی آن را دقیقا فراگیرند.

۲- آمر به معروف و ناهی از منکر، خود را به زیور اخلاق والتزام عملی بیاراید و حتی الامکان از شیوه‌های رفتاری آموزنده و خلاق استفاده کند.

۳- بهتراست امربه معروف و نهی از منکر، به طور متشکل و گروهی همراه با آموزش‌های لازم انجام گیرد.

۴- عدم تأثیر آنی و فوری، نباید ما را از انجام وظایف خود بازدارد.

۵- حتی الامکان باید کوشید تا فرهنگ و پذیرش عمومی نسبت به امر به معروف و نهی از منکر را بالا برد. انسان‌ها در برخورد با حق , چند گونه‌اند:

گونه اول: انسان‌های حق گرا. چنین افرادی در صورتی که اشتباه خود را دریابند، نه تنها ناراحت نمی‌شوند، بلکه بسیار خرسند و شادمان می‌شوند.

گونه دوم: انسان‌های بی‌تفاوت در مقابل حقیقت. چنین افرادی از این که کسی روی اشتباهاتشان انگشت بگذارد، استقبال نمی‌کنند.

گونه سوم: انسان‌های حق ستیز. این گونه افراد مسلما" در برابر حرف حق، واکنش منفی نشان می‌دهند. البته این گروه اندکند و غالب افراد جزو گروه اول و دوم هستند.

در اینجا یک نکته اساسی وجود دارد و آن نحوه امر به معروف و نهی از منکر است. مسلما" اگر آمر به معروف، با درک درستی از طرف مقابل و ویژگی‌های روحی، اخلاقی و تربیتی او، شیوه‌ای کارساز و جذاب در امر به معروف برگزیند، عکس العمل مثبت طرف مقابل، بسیار بالا خواهد بود. در امر و نهی شرایط ویژه‌ای حاکم است که باید رعایت گردد و چقدر به جا است که در این زمینه به تحریرالوسیله یا ترجمه آن از حضرت امام (ره) مراجعه فرمایید ولی در عین حال به برخی از شرایط اشاره می‌کنیم‌:

۱- نسبت به حرمت موضوعی که در نظر دارید یقین داشته باشید.

۲- تذکر و یادآوری شما باید به تدریج و با مقدمات باشد.

۳- حتی الامکان از صراحت اجتناب نموده و با کنایه و اشاره گوشزد کنید.

۴- گاهی مطلب را به صورت سؤال درآورده و در لباس شاگردی به تنبه ایشان بپردازید.

۵- خودتان در پیرامون موضوع مایه مطالعاتی داشته باشید که به مناسبت بتوانید از بازده شوم آن گناه سخن بگویید.

۶- از تندی و خشونت به شدت پرهیز کنید و با حفظ احترام در این رهگذر ملایمت را شعار خود سازید.

۷- اگر زمینه‌ی مساعدی می‌بینید پیشنهاد کنید موضوع را به صورت سؤال درآورده و در همین نامه‌ها از فتوای مرجع و عواقب سوء چنین حرامی بپرسید و پاسخ را به ایشان ارائه دهید.

۸- اگر اهل مطالعه هستند کتابی مربوط به حرمت آن موضوع و آثار شوم گناه را در دسترس ایشان قرار دهید.

۹- مطمئن باشید که یادآوری و تذکر بی‌تأثیر نخواهد بود. «فذکر فان الذکری تنفع المؤمنین», (ذاریات، آیه ۵۵). ازاین رو تا آنجا که احتمال تأثیر می‌دهید از وظیفه خود دست نکشید و مأیوس نباشید.

۱۰- و در نهایت اگر به فرض نتیجه نگرفتید، شما وظیفه خویش را به انجام رسانده‌اید که «و ما علی الرسول الا البلاغ المبین؛ پیامبر وظیفه‌ای جز ابلاغ آشکار ندارد»، (نور/ آیه ۵۴).

بسیار علاقه مندم که طعم شیرین طاعت و بندگی خدا و معارف الهی راکه به فضل خدا تا حدودی به من چشانده شده است و حقانیت آنها را درک کرده‌ام به سایر دوستان و هم سن و سال‌های خودم تذکر دهم لازمه حرکت در مسیر الی الله تقید به احکام شرعی و در اولین قدم آن داشتن مرجع تقلید است اما در بحث با دیگران و به تعبیری کار فرهنگی انجام دادن ،طرف مقابل بحث به رفتار و کردار برخی حاملان فرهنگ اسلام(برخی روحانیون) بحث را منحرف می‌کنند و اساسا به دلیل عملکرد بعضی‌ها دیگر حرف اسلام و قرآن و اهل بیت را هم نمی‌شنوند و به نوعی همه حرف‌هایی را که در کتب معارف مدرسه هم خوانده‌ایم تکذیب می‌کند و می‌گوید اینها(روحانیون) به ما دروغ گفته‌اند. در شرایط فعلی وظیفه ما در قالب امر به معروف و نهی از منکر چیست؟

پاسخ: درباره چگونگی امر به معروف، نخست باید انگیزه کسانی که سستی می‌ورزند شناخته شود چنان که در قرآن مجید انگیزه برخی منکران معاد را هوسرانی دانسته است «بل یرید الانسان لیفجر امامه؛ [انسان برهان برخلاف معاد ندارد] بلکه او می‌خواهد رها باشد و جلو خود را [برای گناه] باز کند» (قیامت، آیه ۵).

بنابراین برای کسانی که آمادگی گفت و گو دارند باید توجیه شود که نقطه ضعف برخی روحانیان نباید موجب عدم التزام به احکام شرعی باشد، زیرا احکام شرعی مربوط به اصل دین است و از سوی مراجع تقلیدی است که به طور عموم انسان‌های وارسته و عالم می‌باشند، لذا به آنها گفته شود که اصول اعتقادی نیاز به تقلید ندارد بلکه خودشان با تفکر و تحقیق باید توحید و نبوت و امامت و معاد را باور کنند.

و درباره مسائل ضروری دین مانند اصل نماز و روزه و... باز هم نیاز به تقلید نیست اما هر مسلمانان باید علاوه بر رعایت ارزش‌های انسانی صداقت و امانت و پاکی از گناه، باید به احکام شریعت اسلام نیز پایبند باشد اگر خود او تحصیلات لازم برای به دست آوردن احکام را دارد نیازی به تقلید ندارد و در غیر این صورت از حاصل تلاش‌های مرجع تقلید می‌تواند استفاده کند و مسؤولیت حکم الهی را به عهده او بگذارد.

بنابراین در هنگام گفت و گو با دیگران باید انگیزه مخالفت آنان ریشه یابی شود و متناسب با هر کدام به رفع آن اقدام گردد.

آقای ایکس در یک خانواده ۵ نفره زندگی می‌کند او متوجه می‌شود که برادرش رفت و آمدهای مشکوکی دارد و با افراد بی‌نماز و صاحب گناهان کبیره دوست است آقای ایکس متوجه می‌شود که برادرش در استعمال مواد مخدر، تماشای فیلم‌های مستهجن و غیره با آنها شرکت دارد او بعد از اینکه با زبان امر به معروف و نهی از منکر می‌کند و سود نمی‌بخشد تصمیم می‌گیرد با برادرش سخن نگوید این کار ممکن است سال‌ها طول بکشد آیا از نظر اسلام چنین رفتاری پسندیده است. آیا به عنوان امر به معروف و نهی از منکر پذیرفته می‌شود؟

پاسخ: ابتدا باید دلسوزی و احساس مسؤولیت در مقابل برادرتان را بستاییم. مطمئنا خداوند در این مسیر به شما کمک خواهد کرد باید تا آنجا که ممکن است تلاش کرد تا به او کمک کرد و برای او خیرخواهی نمود و از هرگونه تلاش دریغ نکرد. بنابراین برای اصلاح و نجات وی از خطراتی که وی را تهدید کرده و می‌کند از روی دلسوزی تلاش کنند اما از آنجا که این تلاش‌ها و دلسوزی‌ها باید متناسب با اصول خاص خود باشد تا بتوانید تأثیر مناسب را داشته باشید ما کلیاتی را در زمینه چگونگی تأثیرگذاری و راهکارهای آن خدمتتان عرض می‌کنیم و امیدواریم با بهره گرفتن از آن اصول و راهکارها بتواند به برادر خود کمک کند.

مسأله تأثیرپذیرى یا تأثیرگذارى در حدود کیفیت آن بستگى به توان‏ها و قابلیت‏هاى انسان در ابعاد مختلف دارد. مهم‏ترین امورى که در تاثیرگذارى دخالت دارند ویژگى‏هاى روحى از قبیل اراده استوار، اخلاق نیکو، حسن معاشرت و آگاهى‏ها و توان علمى بالا است. تأثیرپذیرى مثبت نیز تا حدودى به این امور و نیز به میزان انعطاف پذیرى و حقیقت‏طلبى شخص ارتباط دارد و تاثیر پذیرى‏هاى منفى برخاسته از ضعف آگاهى و اراده مى‏باشد. بنابراین هر اندازه در تقویت اراده خود گسترش صفات حسنه و خلق و خوى پسندیده و افزون‏سازى آگاهى‏ها ودانش‏هاى خود به ویژه در زمینه مسایل دینى فرهنگى و اجتماعى تلاش کنید تدریجا توان تاثیرگذارى بیشترى خواهید یافت.

بنابراین تأثیرگذارى یک مهارتى است که به تدریج حاصل مى‏شود و تأثیرگذار و تأثیر گیرنده و فضاى روانى از آمادگى لازم و شرائط کافى برخوردار باشد که با تمرین و ممارست به این مهارت دسترسى پیدا مى‏شود.

باید دانست که از شرایط امر به معروف انتخاب روشی است که احتمال تأثیر بدهید بنابراین اگر روگردانی و صحبت نکردن مؤثر نیست و احتمال دارد سال‌ها طول بکشد. به امر به معروف عمل نشده است و باید از طریق دیگری اقدام کند مگر این که راهی برای او نمانده باشد و ارتباط با مرتکب خلاف موجب تأثیر سوء بر خودش یا خانواده اش می‌شود.

مثلا در صورت امکان از فرد یا افراد دیگری در بین فامیل و اقوام یا دوستان کمک بگیرد تا از راه‌های مختلف وی را کنترل کنند و گمان نشود که وی تنها فردی است که می‌تواند تأثیرگذار باشد. چه بسا آنها بهتر بتوانند نقش امر به معروف و نهی از منکر را ایفا کنند. زیرا گاهی اوقات با تذکردادن فقط یک نفر به کسی که مرتکب خلاف می‌شود، دست از خلاف برنمی‌دارد ولی اگر افراد مختلف و با روش‌های متفاوت وی را از عمل خاصی بازدارند ممکن است تأثیرگذار باشد. پس چه بهتر که تعدادی از اعضاء خانواده و یا فامیل دور هم جمع شوند و هر کدام با زبان خاص خودشان با این فرد گفتگو کنند و او را از آن عمل نهی کنند.

گفتنی است که در این گونه موارد، دوستان فرد خلاف کار نقش عمده‌ای در به انحراف کشاندن فرد دارند چه خوب و شایسته است که دوستانش را از وی دور کنند و به جای آنها از برخی هم سن و سال‌های شایسته و دوستان خوب بخواهید که دور او جمع شوند و با ایجاد ارتباط دوستانه و صمیمانه اجازه ندهند با افراد ناشایست ودوستان ناباب ارتباط برقرار کند.

خلاصه آن که همت جمعی اعضا خانواده و فامیل و دوستان را می‌طلبد. امید است با تلاش دسته جمعی آنها در اصلاح وی مؤثر باشد.

در مورد ترک امر به معروف و نهی از منکر از طرف خودم نگرانم ولی بیشتر اوقات که آن را ترک می‌کنم به دلیل این است که نمی‌دانم چگونه موضوع را مطرح کنم که وضع طرف مقابل بدتر نشود؟

پاسخ: مشکل شما در واقع پیاده کردن این برنامه‌ها و عمل به آنها در موارد مختلف است. البته این مطلبی بسیار ظریف و حساس است و باید همه جوانب و اطراف آن به خوبی مورد توجه و ارزیابی قرار گیرد. یعنی تشخیص این که این مورد خاص جای عمل کردن به کدام مرحله از امر به معروف و نهی از منکر است مهم و اساسی است. انتخاب قالب مناسب برای عمل به امر به معروف و نهی از منکر دارای نقش اساسی است. مثلا اگر راننده اتوبوس از نوار غیر مجاز و غیر مناسب که حرمت آن مسلم و قطعی است استفاده می‌کند در اینجا دو نوع عکس العمل در راستای امر به معروف و نهی از منکر می‌توان انجام داد. یکی این که با شدت و خشونت از او بخواهیم صدای آن را خاموش کند و دیگر این که با ملایمت و به کار بردن کلماتی مثل «ببخشید، معذرت می‌خواهم» از او بخواهیم که صدای نوار را کم کند به حدی که فقط خود او بشنود. راه اول معمولا مفید و مؤثر نمی باشد و گاه وضع را بدتر می‌کند و او رادر خلافش جری تر و جسورتر می‌سازد و گاه منجر به درگیری می‌گردد. ولی راه دوم معمولا مؤثرتر و اثربخش تر است و علاوه بر تحقق این دو واجب آثاری مخربی در پی ندارد. در همین مورد جو مسافرین حاضر در اتوبوس و چگونگی اعتقاد و باور و عکس العمل آنها نیز نقش مؤثری دارد. اگر تعداد متدینین و مؤمنین زیاد باشد، راحت‌‌تر می‌توان این کار را انجام داد چون وجود آنها به منزله پشتوانه و حمایت است. در همین مثال اگر شرایط به گونه‌ای باشد که تنها شما معترض به کار راننده هستید با توجه به خانم بودن شما و نداشتن پشتیبان کافی است که شما به آن نوار مبتذل گوش ندهید و همین ناراحتی و نارضایتی درونی و قلبی شما خود نوعی امر به معروف و نهی از منکر است چون گفته اند حداقل مرتبه امر به معروف و نهی از منکر نارضایتی قلبی است. بررسی روحیات فردی که می‌خواهیم او را امر به معروف و یا نهی از منکر نماییم بسیار مهم است. گاه ممکن است فردی بدزبان و بی ادب باشد و باعث آبروریزی و هتک حرمت گردد و فسادی بالاتر به بار آورد. مثلا اگر فردی از افراد خانواده، نماز نمی خواند، نحوه برخورد با او و در پیش گرفتن راهی مناسب برای راهنمایی و هدایت او، بستگی مستقیم با روحیات و اخلاق او دارد. ممکن است او فردی باشد که با کمی سرسنگینی از طرف شما و بی‌اعتنایی به او، به خود بیاید و متوجه شود شما به خاطر ترک نماز چنین با او برخورد می‌کنید. ولی گاه ممکن است این نوع رفتار تأثیری منفی داشته باشد و او را در ادامه راه غلط خود لجوج‌تر و مصرتر گرداند. یعنی کنار آمدن با او و گرم گرفتن او و در موارد مناسب با عمل و حرف به او تذکر دادن و نصیحت کردن در مورد این فرد بهتر جواب می‌دهد.

مثال دیگر مجالس عروسی و جشن است که گاهی رعایت حدود شرعی در آنها نمی‌شود و مسائلی مانند نوار حرام و رقص و اختلاط محرم و نامحرم در این گونه مجالس معمول است. در اینجا اگر تشخیص فرد شرکت کننده در این مجالس این است که ممکن است آلوده به حرام گردد نباید در این مجالس شرکت کند. حال اگر مجبور و مضطر به شرکت در این مجالس گردید، اگر می‌تواند باید مانع ادامه این برنامه گردد و اگر نمی‌تواند باید از این مجلس خارج گردد و اگر خروج او به هر دلیل ممکن نبود باید به گونه‌ای رفتار نماید که دیگران ناراحتی و نارضایتی او را در این مورد متوجه شوند و این خود نوعی امر به معروف و نهی از منکر است. با توجه به این مثال‌ها می‌توانید در موارد دیگر نیز اقدامات لازم و مناسب را انجام دهید و از نظر وجدانی و شرعی خشنود باشید.

در زمینه‌ی امر به معروف و نهی از منکر در جامعه بسیار مشکل دارم با انکه شرایط آن را می‌دانم وقتی با شرایطی مواجه می‌شوم که احتمال تاثیر می‌دهم (زیرا دلیلی نمی‌بینم که تاثیر نداشته باشد) یک حس بسیار بدی به من دست می‌دهد با خود کمی ور می‌روم چیزی به من می‌گوید برو و چیزی مخالفت می‌کند. تشویش فکری بدی می‌گیرم از خودم نا امید می‌گردم. نمی‌دانم که آیا این تشویش هم جزو مفسده محسوب می‌شود یا خیر. البته در انتها وظیفه‌ام را انجام می‌دهم و احساس می‌کنم که راحت شدم. اما درک می‌کنم که نیروی زیادی را هدر داده‌ام. این حالت طوری شده که من حتی قبل از سوار شدن به تاکسی حالت دلهره به من دست می‌دهد و مرا بسیار اذیت می‌کند. شیرهایی که چکه می‌کند توجهم را جلب می‌کند و مرا وا می‌دارد به مسول مغازه با آن حالت دلهره که گفتم تذکر دهم. یا خیلی به چراغ‌های روشن توجه می‌کنم و مرا وا می‌دارد به مسول مغازه با آن حالت دلهره که گفتم تذکر دهم. لطفا مرا در مورد این مشکل کمک کنید و آیا این تشویش فکری خود مفسده‌ای هست یا خیر؟

پاسخ: در مورد تشویش فکری و کلنجار شناختی توجه شما را به راهکارهای زیر جلب می‌کنیم.

دوست عزیز خوب بود توضیح می‌دادید این تشویش بیشتر درمورد چه موضوعاتی است؟ آیا بیشتر در مسائل شرعی است یا مسائل اجتماعی؟ ترس و دلهره از انجام تکالیف شرعی دارید یا از قضاوت مردم و یا عدم رعایت یافته‌های علمی آلودگی‌های میکروبی و...؟ بهر حال به امور زیر حداقل برای مدت ۲۰ روز عمل کنید و گزارشی بفرستید و به سئوالات بالا به صورت مشروح پاسخ دهید تا دوره درمان را به لطف خداوند کامل کنیم:

۱. مدت زمان تردید را طولانی نکنید بر اساس یک تصمیم قطعی هر چند به کمک شیر یا خط کردن و یا گل یا پوچ نمودن سریع یک طرف قضیه را انتخاب و به همان عمل کنید.

۲. بعد از عمل به آنچه برگزیده اید دیگر به طرف دیگر و خوب و بد بودن تصمیم خود فکر نکنید و مسیر زندگی عادی و اعمال بعدی را پی بگیرید.

۳. چنانچه در فضای ذهنتان سؤالات متعددی بروز می‌کند سریع آن را یادداشت کنید و از دامن زدن به سؤالات و ابهام‌های ذهنی پرهیزکنید .
۴. به سوال‌های یادداشت شده پاسخ دهید و جواب آن را نیز بنویسید و اگر جواب آن را نمی‌دانید از کسانی که آگاهی دارند بپرسید و پاسخ را مجددا بخوانید.

۵. بعد از یادداشت سؤال دیگر به آن فکر نکنید چون خودتان پاسخش را نمی‌دانید و این موجب دامن زدن به تشویش ذهنی شما می‌شود.

۶. مسائل کوچک و جزیی و پیش پا افتاده که دانستن و ندانستن تأثیری ندارد مانند چکه کردن یا نکردن شیر آب، دلهره به هنگام تاکسی و... توجه نکنید. راه عدم توجه این است که فکر جایگزین برای ذهن خود داشته باشید و به اموری ذهن خود را مشغول سازید که اهمیت و تأثیر دارد.

۷. مطالعه را فراموش نکنید. در مباحث و مسائلی که ذهن شما را مشغول کرده و می‌کند مطالعه علمی و دقیق انجام دهید و اگر در مسئله‌ای این گونه منابع در اختیارتان نیست و یا ندارد معلوم می‌شود که اهمیت ندارد و نباید خودتان را سرگرم آن سازید.

۸. به این سخن بیشتر از این بیندیشید شما برتر از آن و بهتر از آن هستید که سرمایه عمر خود را صرف امور پیش پا افتاده نمائید لذا تفکر کنید توجه سماجت گونه همراه با دل مشغولی طولانی به این امور آیا ارزش دارد؟

۹. در مورد امر به معروف و نهی از منکر و تعیین تکلیف شرعی خود در دیگر مسائل شرعی فقط به رساله مرجع خودتان مراجعه کنید و بعد از مطالعه مطابق آنچه او گفته عمل کنید مثلا ببینید آیا شما موظف هستید به مغازه داری در مورد اسراف‌ها و روشنایی لامپها و... تذکر دهید؟ پس مردم باید دائم در حال تذکر دادن باشند و زندگی عادی خود را رها کنند، ذهن و فکر خود را به صورت صحیح با تکالیفتان آشنا سازید و آنگاه اقدام نمایید، براساس تصور ذهنی خودتان عمل نکنید و بر پایه تشخیص خودتان، خودتان را موظف و مکلف ندانید.

۱۰. ورزش شنا، کوهنوردی، پیاده روی و دو را فراموش نکنید یقینا به یکی از آنها بصورت متناوب مشغول باشید.

۱۱. طی روز با حفظ قرآن و حدیث، فکر کردن در مورد مسائل تحصیلی و علمی خود را سرگرم امور عالی نمایید و اجازه ندهید دیگران و حوادث روزمره برایتان محتوای ذهنی تعیین کنند.

آخرین سخن ما با کسى که دین را نمی ‏پذیرد، چیست؟

پاسخ: برخى رانندگان، وسائلى را که احتمال مى‏دهند در جاده مورد نیازشان باشد همراه خود برمی دارند، (از قبیل زنجیر چرخ، جک، چرخ اضافه، چراغ سیار) و بعضى بى‏خیال به جاده مى‏روند، چیزى با خود برنمى‏دارند. به هر حال، یا نیازى به این وسائل پیش مى‏آید و یا پیش نمى‏آید. اگر نیازى نبود، راننده‏اى که آنها را برداشته، ضررى نکرده فقط چند کیلو بار اضافه حمل کرده است ولى اگر به آن وسائل نیاز شد، کسى که آنها را برنداشته در وسط جاده چه خواهد کرد؟

آرى، شرط عقل آن است که انسان نسبت به حوادث احتمالى، پیش‏بینى لازم را بکند. بعد از این مثال به سراغ دین مى‏رویم؛
پیامبران از حساب و کتاب پس از مرگ در قیامت خبرهایى داده و دستوراتى داده‏اند. گروهى پذیرفته و گروهى منکر شده‏اند. کسانى که پذیرفته‏اند در شبانه‏روز چند دقیقه‏اى با خدا گفتگو کرده و نماز مى‏خوانند. در سال چند روزى غذاى ظهر را تا به غروب تأخیر انداخته و از انجام برخى کارها دورى کرده‏اند. بر فرض که حساب و کتابى در کار نباشد، چه ضررى کرده‏اند و چه چیزى را از دست داده‏اند؟ ولى کسانى که به نداى انبیا گوش ندادند، اگر با حساب دقیق خداوند برخورد کنند و دستشان خالى باشد، چه خواهند کرد؟

آرى، عاقل کسى است که حتى اگر یقین به قیامت ندارد به خاطر حساب و کتاب، خود را آماده کند و هشدارهاى انبیا را جدى بگیرد.

هنگامى که فرعون تصمیم گرفت موسى‏علیه السلام را بکشد، یکى از اطرافیان فرعون که ایمان خود را کتمان کرده بود گفت: آیا کسى را که مى‏گوید پروردگار من اللّه است و دلائل روشنى براى شما آورده، مى‏کشید؟ اگر دروغ بگوید به ضرر خودش خواهد بود (و کارى به حکومت شما ندارد) ولى اگر راست بگوید، آن قهر و عذابى را که به منکران وعده مى‏دهد به شما خواهد رسید. «اِن یک کاذباً فعلیه کِذبُه و اِن یَکُ صادقاً یُصِبکم بَعض الّذى یَعِدکم»

چگونه مردم را به کارهاى نیک دعوت کنیم؟

پاسخ: راه‏هاى دعوت مردم به حق، گوناگون است که به موارد آن اشاره‏اى مى‏کنیم:

۱- دعوت زبانى: آیاتى که مى‏فرماید: «قل» یعنى بگو.

۲- دعوت عملى: «و ثیابک فطهّر»(سوره مدّثر، آیه ۴.) لباس خود را تطهیر کن (تا دیگران نیز لباسشان را تطهیر کنند).

۳- دعوت مستقیم: «أقیموا الصّلوة»(سوره بقره، آیه ۸۳ .) به طور مستقیم به مردم بگو: نماز به پا دارید.

۴- دعوت غیرمستقیم: داستان‏هاى قرآن. مثلاً وقتى مى‏گوید: برادران حسود، یوسف را به اسم بازى بردند و او را در چاه انداختند، به طور غیر مستقیم به همه نوجوانان هشدار مى‏دهد که دشمنان نیز به نام ورزش، شما را گمراه و از هدف اصلى پرت مى‏کنند و به چاه ذلّت مى‏کشانند.

۵ - دعوت جمعى: «و کان رَسولاً نَبیّاً»(سوره مریم، آیه ۵۱ ) پیامبران مأمور دعوتِ عموم مردم بودند.

۶- دعوت خصوصى: «و کان یَأمر أهله بِالصّلوة»(سوره مریم، آیه ۵۵ ) پیامبر موظّف است خانواده خود را به نماز دعوت کند.

۷- دعوت همسر و فرزند: «قل لازواجک و بَناتک»(سوره احزاب، آیه ۵۹ .) اى پیامبر! به همسران و دخترانت بگو...

۸ - دعوت فامیل: «و أنذر عَشیرتک الاقربین»(سوره شعراء، آیه ۲۱۴.) بستگان نزدیک‏تر را هشدار ده.

۹- دعوت هموطنان: «لِتُنذر اُمّ القُرى‏ و مَن حَولها»(سوره انعام، آیه ۹۲.) مردم مکّه و اطراف آن را هشدار ده.

دعوت جامعه بشریّت: «اِنّى رسول اللّه الیکم جَمیعاً»( سوره اعراف، آیه ۱۵۸.) من به سوى همه شما فرستاده شده‏ام.

آرى، غوّاصى که به دنبال لؤلؤ و مرجان است و صیّادى که به دنبال صید ماهى است، نباید تلاش خود را به یک گوشه دریا و به یک ماهى و لؤلؤ متمرکز کند.

افرادى که به دنبال بدست آوردن سود بیشترى هستند، عمر خود را در داد و ستد یک کالا تلف نمى‏کنند.

آنجایى که امر به معروف و نهى از منکر اثر نمى‏کند، وظیفه چیست؟

پاسخ: اولاً اگر شخص دیگرى با بیان بهترى بگوید اثر مى‏کند، از او بخواهید که این کار را انجام دهد. هنگامى که خداوند به حضرت موسى دستور داد نزد فرعون برود و او را ارشاد کند، موسى علیه السلام از خداوند خواست که برادرش‌هارون که بیان بهترى دارد را همراه او بفرستد. «و أخى‌هارون هو أفصحُ منّى لِساناً فَارسله مَعى»(سوره قصص، آیه ۳۴)

ثانیاً گاهى با یکبار اثر نمى‏کند، امّا با تکرار اثر مى‏کند، آن هم با بیان‏هاى گوناگون. چنانکه چوب سخت با یک ضربه تبر شکسته نمى‏شود، تکرار لازم است. قرآن مى‏فرماید: ما مطالب خود را در قالب‏هاى گوناگون بیان کردیم تا شاید اثر کند. «لقد صَرّفنا فى هذا القرآن»( سوره اسراء، آیه ۴۱)

ثالثاً ممکن است شیوه ما صحیح نبوده که اثر نکرده است. چون امر به معروف و نهى از منکر شرایط و اصولى دارد و با هر منکر باید به گونه‏اى متناسب برخورد کرد؛

گاهى گرد و غبار روى لباس شما مى‏نشیند و گاهى دوده. غبار با ضربه محکمى که بر لباس مى‏زنید برطرف مى‏شود، امّا اگر همین ضربه را به دوده بزنید، هم دستتان سیاه مى‏شود و هم دوده به لباس فرو مى‏رود. برطرف کردن دوده با فوت است و برطرف کردن غبار با ضربه. پس هر منکرى را باید به گونه‏اى خاص برطرف کرد.

چنانکه قرآن مى‏فرماید: «واتوا البیوت من أبوابها»( سوره بقره، آیه ۱۸۹) یعنى هر خانه‏اى را باید از راهش وارد شد.

رابعاً براى بازداشتن مردم از فساد باید راه‏هاى حلال را به روى آنان باز کرد. حضرت لوطعلیه السلام هنگامى که دید مردم به مهمانانش، سوء قصد دارند فرمود: من حاضرم دخترانم را به ازدواج شما در آوردم تا شما دست از مهمانان من بردارید. من راه حلال را براى شما باز مى‏کنم تا شما به گناه گرفتار نشوید. «هؤلاء بَناتى هُنّ أطهرلکم فاتّقوا اللّه و لا تخزونى فى ضَیفى» (سوره هود، آیه ۷۸)

یکى از دوستانم در خواندن نماز کوتاهى مى‏کند، چگونه با وى رفتار کنم؟

پاسخ: احساس مسئولیت شما در قبال دوستى که وظیفه دینى خود را انجام نمى‏دهد بسیار قابل تقدیر است. امیدواریم که خداوند پاداش نیک به شما عطا نماید.
خلأ عمده‏اى که موجب ترک نماز از سوى فرد مزبور شده است مشکل فکرى است. ظاهراً ایشان در فلسفه نماز دچار اشتباه شده و آن گاه نتیجه نادرستى گرفته است.
بنابراین راه اصلاح وى نیز تصحیح اندیشه ایشان است که البته کار آسانى هم نیست و نیازمند فرصتى طولانى و نیز استفاده از روش‏هاى اصولى و تدابیر خردمندانه است.
براى نمونه باید با زبانى خوش و همراه با محبت به ایشان تفهیم کرد که: نماز اولاً، نیاز روحى و روانى هر انسانى است زیرا آدمى بدون یاد خدا گم گشته‏اى حیران در ظلمت سراى جهان است أَلا بِذِکْرِ اَللَّهِ تَطْمَئِنُّ اَلْقُلُوبُ،(۱) بالاخره رابطه این انسان با آفرینش چیست. آیا مى‏تواند در قبال آن بى‏تفاوت باشد، نماز پاسخى به این نیاز فکرى و این سئوال اساسى انسان است.

ثانیاً، نماز دعوت کننده انسان به خیر است. نمازهاى پنجگانه همانند چراغ‏هایى هستند که در مسیر طولانى و پیچ در پیچ و ظلمانى زندگى مسیر انسان را مشخص مى‏سازند و او را به راه مى‏خوانند تا اسیر دیو و دد نگردد و متاع خویش را به دزدان واننهد.

ثالثاً، نماز زیر بناى تشکیل جامعه اسلامى و تشکل آن است. هنگامى که در ساعات معین همه مسلمان‌ها رو به یک قبله مى‏ایستند و با اذکار و حرکاتى معین به درگاه خدا عبادت مى‏کنند. عالى‏ترین هماهنگى عمیق در پرتو عبادت الهى در مسلمانان شکل مى‏گیرد و البته این شمه‏اى از آنچه بود که درباره نماز مى‏توان گفت، امید آن داریم که شما با روش صحیح و گفتار نرم بتوانید در افکار ایشان تغییراتى حاصل نمایید. در این زمینه اگر بتوانید از افرادى که بر روى ایشان نفوذ بیشترى دارند استفاده کنید مناسبتر است.
ضمناً خود نیز با مطالعه در این زمینه سعى کنید آمادگى بیشترى براى مقابله با چنین افکارى در خود پدید آورید کتابهاى زیر در مورد نماز توصیه مى‏شود.

راز نماز، محسن قرائتى راز نماز، بى‏آزار شیرازى پرواز در ملکوت، امام خمینى از ژرفاى نماز، آیت‏الله خامنه‏اى این است نقش عبادات، محمد باقر صدر رفتار شما با وى نیز باید به گونه‏اى باشد که تحت تأثیر اخلاق، عواطف و نحوه برخوردتان قرار گیرد به افکار و اندیشه‏هاى شما -به عنوان یک فرد نماز خوان مذهبى- علاقه‏مند شود و با نفوذ در قلب و دل او، بتوانید تغییرى در فکر واندیشه وى ایجاد کنید بنابراین: ۱- حتى المقدور در کارهاى اتاق (مثل نظافت، مرتب کردن اشیا و کتاب‏ها) پیش قدم باشید.

۲- اگر مشکل تحصیل و درسى براى وى ایجاد شد، با کمال خوش‏رویى به او کمک نموده، مشکل درسى وى را حل کنید.

۳- او را سرزنش و توبیخ نکنید (به خصوص در برابر دوستان خود) واز جر و بحث و مجادله با وى پرهیز کنید.

۴- جملات، مقالات و کتاب‏هایى که در زمینه اهمیت و نقش و آثار نماز نوشته شده، تهیه و یا به وى معرفى کنید و یا به گونه‏اى در معرض دید او قرار دهید تا بخواند.

همه آن چه تا به این جا گفته شد، صورتى است که شما بتوانید با این روش‏ها در وى تأثیر بگذارید فکر واندیشه وى را اصلاح نمایید ولى اگر نمى‏توانید و یا خداى نکرده ممکن است تحت تأثیر افکار و اعمال بى توجهى او به تماز شمانیز سست عقیده و بى‏مبالات به نماز شوید، در روابط صمیمى نزدیک خود با او فاصله ایجاد کنید و در حفظ باورهاى دینى و اعمال عبادى خود کوشا باشید.

پى ‏نوشت‏

(۱) (رعد، آیه ۲۸)

اگر کسى با جنس مخالف رابطه دارد چگونه مى‏توان او را راهنمایى نمود؟

پاسخ: ارتباط با نامحرم به نحو مذکور حرام و از گناهان بزرگ است و موجب عذابى الهى در آخرت خواهد بود مگر این که قبل از مرگ توبه واقعى کند و در هر صورت وظیفه شما آن است که با زبان لین و اخلاق اسلامى آن فرد را ارشاد و امر به معروف نمایید و احادیثى که در زمینه سنگینى این گناه وارد شده به او تذکر دهید.

براى اطلاع از این روایات مى‏توانید به کتاب گناهان کبیره، شهید دستغیب و عقاب‏الاعمال، شیخ صدوق مراجعه نمایید.

اگر برای مسئولین به طور قطعی ثابت شود که بعضی از کارمندان ادارات در خواندن نماز کوتاهی کرده یا اصلاً نماز نمی‌خوانند و نصیحت و راهنمایی هم تأثیری نداشته باشد، در برابر اینگونه افراد چه وظیفه‌ای دارند؟

پاسخ: در عین حال واجب است که از تأثیرات مداومت بر امر به معروف و نهی از منکر با رعایت شرایط آن غفلت نکنند، در صورت ناامیدی از تأثیر امر به معروف نسبت به آنان، اگر بر حسب مقررات قانونی محروم ساختن اینگونه افراد از مزایای شغلی مجاز باشد، باید در مورد آنان اجرا شود و به آنان تذکر هم داده شود که این محرومیت بر اثر سستی و کوتاهی‌شان در انجام این فریضه الهی اتخاذ شده است.

بهترین شیوه ی برخورد با منکرات چیست؟

پاسخ : بستگى به این دارد که چه کسى بخواهد برخورد بکند. اگر شما بخواهید برخورد کنید، «زبان» است. شما به غیر از زبان، هیچ تکلیف دیگرى ندارید. نهى از منکر براى مردم، فقط زبانى است. البته براى حکومت، این طور نیست. اگر منکر بزرگى باشد، برخورد حکومت احیاناً ممکن است برخورد قانونى و خشن هم باشد؛ لیکن نهى از منکر و امر به معروفى که در شرع مقدس اسلام هست، زبان است؛ «انّما هى اللسان».

تعجب نکنید، من به شما عرض مى کنم که تأثیر امر و نهى زبانى - اگر انجام بگیرد - از تأثیر مشت پولادین حکومتها بیشتر است. من چند سال است که گفته ام امر به معروف و نهى از منکر. البته عده یى این کار را مى کنند؛ اما همه نمى کنند. همه تجربه نمى کنند، مى گویند آقا چرا اثر نمى کند؛ تجربه کنید. منکرى را که دیدید، با زبان تذکر دهید. اصلاً لازم هم نیست زبان گزنده باشد و یا شما براى رفع آن منکر، سخنرانى بکنید؛ یک کلمه بگویید: آقا! خانم! برادر! این منکر است. شما بگویید، نفر دوم بگوید، نفر سوم بگوید، نفر دهم بگوید، نفر پنجاهم بگوید؛ کى مى تواند منکر را ادامه بدهد؟

البته به شما بگویم عزیزان من! منکر را باید بشناسید. چیزهایى ممکن است به نظر بعضى منکر بیاید؛ در حالى که منکر نباشد. باید معروف و منکر را بشناسید. واقعاً باید بدانید این منکر است. بعضى گفته اند که باید احتمال تأثیر وجود داشته باشد. من مى گویم احتمال تأثیر همه جا قطعى است؛ مگر در نزد حکومتهاى قلدر، قدرتمندها و سلاطین. آنهایند که البته حرف حساب به گوششان فرو نمى رود و اثر نمى کند؛ اما براى مردم چرا. براى مردم، حرف اثر دارد. بنابراین، پاسخ من این شد که بهترین روش براى شما که از من سؤال کردید، «زبان» است.

لطفاً بفرمایید آیا در زمینه ی فرهنگی، اقدام انقلابی را صلاح می دانید؟ به عبارت دیگر، در زمینه ی فسق و فجور، آیا برخورد فیزیکی را در مواردی که مسؤولان کوتاه آمده و به وظیفه ی خود عمل نمی کنند، صلاح می دانید؟

پاسخ: نه. شما شرعاً به هیچ وجه موظف به برخورد فیزیکى با منکر نیستید؛ شما فقط موظف به گفتن هستید. شما چه کار دارید؛ حرف خود را بگویید. شما نمى گویید، خیال مى کنید که اگر بگویید، نمى شود. امتحان کنید، بگویید؛ بارها هم بگویید. البته یک نفر بگوید، معلوم است که اثر نمى کند؛ دیگران را وادار کنید بگویند. خودِ گفتن، اثرش به مراتب از مشت بیشتر است؛ حتّى گاهى از اخم هم اثرش بیشتر است؛ با این که اخم اثر سازنده دارد و مثل مشت نیست. به هرحال، در نهى از منکر، اگر برخورد فیزیکى لازم باشد، کار حکومت است، نه کار مردم؛ مگر وقتى که حکومت اجازه بدهد و کسى را مأمور کند؛ آن بحث دیگرى است که ما الان چنین وضعى نداریم. ما واقعاً کسى را مأمور نمى کنیم و مصلحت نمى دانیم که این طور چیزها وجود داشته باشد.

یک دختر در مقابل جوانان نامحرمی که در حال انجام گناه هستند چگونه باید برخورد کند؟ آنان که از نیت من خبر ندارند می ترسم که گناه باشد پس سکوت می کنم. وظیفه چیست؟

پاسخ : امر به معروف و نهی از منکر دارای شرایطی است که انسان باید به خوبی از آنها آگاه باشد. از جمله شرط های وجوب امر به معروف و نهی از منکر احتمال تأثیراست. اگر کسی بداند امر و نهی او هیچ گونه اثری در طرف مقابل ندارد و امری بی فایده و غیر مفید است وظیفه ای در این مورد ندارد. از شرایط دیگر بی ضرر بودن و بی خطر بودن آن است، یعنی اگر امر به معروف و نهی از منکر ضرری جسمی یا روحی یا آبروئی برای انسان در پی داشته باشد وجوب آن برداشته می شود و مسئولیتی متوجه انسان نمی باشد. بنابراین اگر راهنمائی و ارشاد و امر به معروف و نهی از منکر انسان را در معرض تهمت و آزار قرار دهد و ضرر و زیانی را متوجه انسان سازد واچب نمی باشد. بهترین راه امر به معروف و نهی از منکر این است که خود انسان در آغاز معروف و منکر را بشناسد و سعی کند خود عامل به معروف و دوری کننده از منکرات باشد. چنین فردی عملش نه حرفش، نمونه بارز امر به معروف و نهی از منکر است و با کردار و رفتار واعمالش دیگران را به معروف و نیکی و خوبی دعوت می کند و از بدی و زشتی باز می دارد در این حال است که سخنش نیز مفید و موثر است و می تواند امر کننده به معروف و بازدارنده از منکرات و بدی ها باشد.

در مورد افرادی که به مسائل دینی معتقد هستند ولی در مسأله موسیقی محدودیتی برای خود قائل نمی شوند چه باید کرد؟

پاسخ :باید به وظیفه امر به معروف و نهی از منکر عمل نمود، و با رعایت شرایط و مراحل تدریجی آن، یعنی تذکر دادن و رابطه را سرد و سست کردن و در مرحله بعد قهر کردن به منظور متوجه کردن آن ها، این وظیفه را ادا نمود و البته این در صورتی است که احتمال تأثیر در فرد مورد نظر را بدهیم ولی اگر بدانیم هیچ گونه اثری ندارد، امر به معروف و نهی از منکر واجب نمی باشد.
ذکر این نکته ضروری است که امر کننده به معروف و نهی کننده از منکر باید با شرایط و احکام این دو واجب آشنا باشد و با حوصله و شکیبایی از مراحل پایین که همان تذکر صمیمانه و همراه با لطف و مهربانی است، شروع کند و اگر فرد نکته سنج و تیزبینی باشد معمولاً می تواند در همان مراحل پایین، در آن فرد اثر بگذارد ولی اگر از همان ابتدا خشونت، سختگیری بی مورد به خرج دهد و مراتب را رعایت نکند، معمولاً به لج بازی آن فرد و پافشاری او بر اعمال خلافش منجر می گردد و نیز باید مطمئن باشد که این موسیقی، موسیقی حرام است و اگر صرفا احتمال می دهد، وظیفه ای ندارد باید با مطالعه ی کتاب هایی که درباره موسیقی نوشته شده و تشخیص حرام از جایز آن و نیز بیان آثار زیانبار موسیقی حرام در روح و جان انسان با بیانی شیوا و مستدلّ آن فرد را قانع نماید و این اولین گام است که اگر به خوبی و پخته برداشته شود شاید نیازی به گام های دیگر نباشد.

نحوه رفتار با جوانی که نوارترانه گوش می دهد، چیست ؟

پاسخ : امر به معروف و نهی از منکر در صورت احتمال تاثیر واجب است ولی در مورد شما آنچه ضرورت دارد روشنگری و روشن ساختن فلسفه احکام برای آنهاست . باید سعی کنید با کار زیربنایی و فردی بر روی افراد و توضیح اینکه ترانه های مبتذل آدمی را به خیر دعوت نمی کند و نیز سایر تائثیراتی که در روان و اخلاق و بینش آدمی می گذارد آنان را برای پذیرش احکام الهی آماده نمایید و از راه کارهای زیر بهره جسته و به کار بندید:

۱- ضمن معرفی بعضی مقالات و کتاب هایی که درباره مضرات غنا و موسیقی غنایی وی را به زشتی و بدی این عمل آگاه گردانید و عواقب دنیوی و اخروی این کار را به او متذکر شوید.

۲- در صورتی که قطع رابطه شما با وی باعث متنبه شدن وی می شود از این اهرم به طور موقت استفاده نمایید و بگویید من دوست ندارم با کسی که مرتکب حرام می شود و موسیقی حرام گوش می دهد هم سخن شوم و یا به حداقل ارتباط با وی اکتفا کنید.

۳- اگر به سخنان شما چندان اهمیت نمی دهد از فرد قابل اعتمادی بخواهید با دلسوزی کامل او را از این عمل باز دارد و پیامدهای عملش را به او متذکر شود تا شاید متنبه شود.

۴- از همدلی و دلسوزی کردن نسبت به وی دریغ نورزید و ضمن احترام گذاشتن و اظهار علاقه به وی , او را از این عمل بازدارید نه این که او را طرد کرده از پیش خود برانید.

۵- به جای این گونه نوارها, نوارهایی که هیجانی نیست و جذابیت کافی دارد و غنا نیست تهیه نموده و در دسترس وی قرار داده تا به جای آن گونه نوارها از این نوارها استفاده کنید.

چرا امر به معروف و نهی از منکر در کشور ما اجرا نمی شود؟

پاسخ : احیای امر به معروف نیازمند امور زیر است:

(۱) فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر در جامعه زنده شود؛ یعنی جامعه آن را به عنوان یک ارزش بپذیرد و دیدگاه های منفی نسبت به آن زدوده شود؛ مثل این که برخی آن را «فضولی» تلقی می کنند. در این زمینه تبلیغ گسترده امر به معروف و بیان اهمیت و فلسفه آن نقش به سزایی دارد.

(۲) آمران به معروف و ناهیان از منکر دارای ویژگی های زیر باشند:

الف) خود عامل به معروف و ترک کننده منکرات باشند.

ب ) موارد معروف و منکر را به درستی بشناسند، و عقاید و باور داشت ها و عادات شخصی، سلیقه ای و محلی را جایگزین تعالیم حقیقی دین نسازند.

ج ) مراتب و شرایط شرعی امر به معروف و نهی از منکر را به درستی بدانند.

د ) در انجام امر به معروف و نهی از منکر نیز باید از شیوه های زیر بهره برد:

۱- در درجه اوّل به تبلیغ عملی بپردازند و با رفتار خود، دیگران را جذب کنند.

۲- حتی الامکان از شیوه های غیرمستقیم استفاده کنند، مانند آنچه در شیوه امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در آموزش وضو به مرد کهنسال نقل شده است.

۳- از افراط و تفریط بپرهیزند.

۴- با تشکل و سازماندهی و انتقاد از بهترین تجربیات و شیوه های جذب اقدام نمایند.

لازم به ذکر است شایسته ترین افراد برای احیای جدی امر به معروف و نهی از منکر همان بسیجیان و رزمندگان و جوانان با ایمان هستند؛ بنابراین توصیه می شود در این زمینه با دیگر برادران بسیجی به تلاش و فعالیت بپردازید؟ در صورتی که امثال شمابه این مهم اقدام نکنند، مشکل فوق همواره باقی است.

برخی نوارهای خوانندگان طاغوت را گوش می کند و می گویند اشعار حافظ ومولوی است آیا اشکال ندارد چگونه اینها را نهی از منکر کنیم؟

پاسخ : معمولا آهنگهایی که در دوران طاغوت اجرا می شده حاوی آهنگ مطرب و مضامین لهوی است و از این رو مورد اشکال است، ولی اگر به کلی فاقد هر دو جنبه فوق یا مقارنات حرام دیگرباشد به فتوای حضرت امام(ره) بلامانع است. در مسئله امر به معروف و نهی از منکر شایسته است جهات متعددی در نظر گرفته شود:

الف) احکام شرعی مربوط به امر به معروف و شرایط وجوب و مراتب آن.

ب ) روحیات و ویژگی های روانی طرف مقابل. طبیعی است با هر کسی به زبان خاصی باید سخن گفته شود و چه بسا لازم است برخی را به طور غیر مستقیم و از طریق برخی وسایط ارشاد نمود.

ج ) حتی الامکان از منطقی ترین و بهترین زبان استفاده شود. بهتر است ابتدا امتیازات و خوبیهای افراد به آنان گوشزد شودو سپس تدریجا به بیان ایرادات وارد بر آنها پرداخته شود. در این زمینه هم سعی شود اول یک مسئله مطرح شود و پس از اصلاح تشویق گردد و سپس به همین ترتیب یکی یکی به دیگر مسائل پرداخته شود.

د ) حتی الامکان باید به افراد تفهیم نمود که آنچه به ایشان تذکر داده می شود از سر خیرخواهی و مفید به حال خود آنها است.

ه ) ضمن توجه به نکات فوق نباید انتظار داشت که بهیچوجه افراد از امر به معروف یا نهی از منکر بدشان نیاید. بلکه وظیفه ما رعایت اصول صحیح اخلاقی و انسانی در تذکر به آنهاست ولی اینکه بپذیرند یا نه و خوششان آید یا بدشان آید خیلی دست ما نیست و نباید از آن خوفی به دل داشت.

P}حافظ وظیفه تو دعا گفتن است و بس {E}در بند این مباش که نشنید یا شنید کس{P

و ) جدولی برای خود تنظیم کنید و شرح شیوه های کاربردی خود را با میزان تأثیر آن ثبت نمایید و همواره در پی بکارگیری شیوه ای مؤثرتر باشید.
ز ) اخلاص در نیت را حفظ نموده و از خداوند توفیق بخواهید.

وظیفه من در مورد افراد بد حجاب چیست؟

پاسخ : مسأله امر به معروف و نهی از منکر, از وظایف مهم دینی هر مسلمان است . البته برخی از مراتب امربه معروف از وظایف نظام اسلامی است و از همین رو رهبر معظم انقلاب مراتب دوم و سوم را که نوعا منجر به برخورد عملی می شود به عهده نیروهای انتظامی و قضایی نهاده اند, لیکن مرتبه اول آن - که جنبه ارشادی و راهنمایی دارد - به دوش همگان است . درعین حال در این رابطه باید چند نکته را درنظر داشت :

۱- جوانان عزیز باید به دقت احکام شرعی مربوط به امربه معروف و نهی از منکر, موارد معروف و منکر یا شرایط وجوب مراتب آن و کیفیت اجرای نیکوی آن را دقیقا فراگیرند.

۲- آمر به معروف و ناهی از منکر, خود را به زیور اخلاق والتزام عملی بیاراید و حتی الامکان از شیوه های رفتاری آموزنده و خلاق استفاده کند.

۳- بهتراست امربه معروف و نهی از منکر, به طور متشکل و گروهی همراه با آموزش های لازم انجام گیرد.

۴- عدم تأثیر آنی و فوری , نباید ما را از انجام وظایف خود بازدارد.

۵- حتی الامکان باید کوشید تا فرهنگ و پذیرش عمومی نسبت به امر به معروف و نهی از منکر را بالا برد. انسان ها در برخورد با حق , چند گونه اند:

گونه اول- انسان های حق گرا. چنین افرادی در صورتی که اشتباه خود را دریابند, نه تنها ناراحت نمی شوند, بلکه بسیار خرسند و شادمان می شوند.

گونه دوم- انسان های بی تفاوت در مقابل حقیقت . چنین افرادی از اینکه کسی روی اشتباهاتشان انگشت بگذارد, استقبال نمی کنند.

گونه سوم - انسان های حق ستیز. این گونه افراد مسلما" در برابر حرف حق , واکنش منفی نشان می دهند. البته این گروه اندکند و غالب افراد جزو گروه اول و دوم هستند.

در اینجا یک نکته اساسی وجود دارد و آن نحوه امر به معروف و نهی از منکر است . مسلما" اگر آمر به معروف، با درک درستی از طرف مقابل و ویژگی های روحی , اخلاقی و تربیتی او, شیوه ای کارساز و جذاب در امر به معروف برگزیند, عکس العمل مثبت طرف مقابل , بسیار بالا خواهد بود. در امر و نهی شرایط ویژه ای حاکم است که باید رعایت گردد و چقدر به جا است که در این زمینه به تحریرالوسیله یا ترجمه آن از حضرت امام (ره ) مراجعه فرمایید ولی در عین حال به برخی از شرایط اشاره می کنیم :

۱- نسبت به حرمت موضوعی که در نظر دارید یقین داشته باشید.

۲- تذکر و یادآوری شما باید به تدریج و با مقدمات باشد.

۳- حتی الامکان از صراحت اجتناب نموده و با کنایه واشاره گوشزد کنید.

۴- گاهی مطلب را به صورت سؤال درآورده و در لباس شاگردی به تنبه ایشان بپردازید.

۵- خودتان در پیرامون موضوع مایه مطالعاتی داشته باشید که به مناسبت بتوانید از بازده شوم آن گناه سخن بگویید.

۶- از تندی و خشونت به شدت پرهیز کنید و با حفظ احترام در این رهگذر ملایمت را شعار خود سازید.

۷- اگر زمینه ی مساعدی می بینید پیشنهاد کنید موضوع را به صورت سؤال درآورده و در همین نامه ها از فتوای مرجع و عواقب سوء چنین حرامی بپرسید و پاسخ را به ایشان ارائه دهید.

۸- اگر اهل مطالعه هستند کتابی مربوط به حرمت آن موضوع و آثار شوم گناه را در دسترس ایشان قرار دهید.

۹- مطمئن باشید که یادآوری و تذکر بی تأثیر نخواهد بود. «فذکر فان الذکری تنفع المؤمنین», (ذاریات , آیه ۵۵). ازاین رو تا آنجا که احتمال تأثیر می دهید از وظیفه خود دست نکشید و مأیوس نباشید.

۱۰- و در نهایت اگر به فرض نتیجه نگرفتید, شما وظیفه خویش را به انجام رسانده اید که «و ما علی الرسول الا البلاغ المبین ; پیامبر وظیفه ای جز ابلاغ آشکار ندارد»، (نور, آیه ۵۴).

شرایط شرعی امر به معروف و نهی از منکر به طور خلاصه این است:

الف. کسی که امر یا نهی می کند خودش عالم به معروف و منکر باشد یعنی بداند چیزی که طرف مقابل ترک کرده شرعا واجب است انجام دهد مانند نماز و همین طور چیزی که فرضا انجام می دهد شرعا حرام است مانند قمار.

ب. شخص گناهکار اصرار بر گناه خود داشته باشد یا احتمال بدهد که قصد دارد کار خود را تکرار کند.

ج. احتمال تأثیر بدهد.

د. ضرر مهم جانی یا مالی برای امر کننده یا نهی کننده در کار نباشد.

مطالعه کنید: حکایت های امر به معروف و نهی از منکر «مؤسسه فرهنگی قدر ولایت».

در مورد مشکل بدحجابى باید گفت که این معضل در ایران ریشه در عوامل متعددی دارد که باید آن عوامل را در جامعه مورد شناسایى قرار داد و با توجه به آنها اقدامات اساسى و حسابشده انجام داد. بر این اساس عوامل بدحجابى در جامعه به دو دسته تقسیم مى شود:

الف) عوامل درونى: منظور از عوامل درونى، مجموعه مؤلّفه هایى است که به وجود آوردن این پدیده دخالت داشته و ناشى از عملکرد افراد یک جامعه و سیستم سیاسى، اجتماعى و فرهنگى حاکم بر آن است. مهم ترین آنها عبارت است از:

۱. از نظر انسان شناختى و روان شناختى انسان موجودى است که داراى قدرت اختیار مى باشد، یعنى، هم توانایى انتخاب راه درست و طى کردن مراتب کمال انسانى را دارد و هم توانایى پیروى از امیال و هواهاى نفسانى و طى کردن مدارج انحطاط و سقوط را. قرآن مى فرماید:«انا هدیناه السبیل اما شاکرا و اما کفورا»، (انسان، آیه ۳).

بر این اساس در جامعه اى مانند جامعه اسلامى ما ـ که بسیارى از احکام، ارزش ها و معارف اسلامى براى اداره جامعه تبیین شده و جاى هیچگونه عذر و بهانه اى نیست ـ بعضى از احکام الهى (مانند حجاب) از سوى برخى افراد نادیده گرفته مى شود، به این اصل و عنصر روان شناختى باز مى گردد. به عبارت دیگر یکى از مهم ترین عوامل بدحجابى در جامعه، پیروى از هواهاى نفسانى است که خود ناشى از ضعف ایمان و تقوا،تزلزل شخصیت است و... مى باشد و در مظاهرى از قبیل تجمل گرایى، خودنمایى در مقابل بیگانگان و... نمود پیدا مى کند.

در بسیاری از موارد خودباختگی و تزلزل شخصیت و عدم اعتماد به نفس موجب تقلید و تظاهر به رفتارهای ناصحیح دیگران می گردد. بر اثر خودباختگی ملاک در کرامت و شایستگی اجتماعی را محبوب بودن و مطرح بودن در چشم دیگران می دانند. البته اگر انسان با تقوا و پاکدامن و مقید به رعایت ارزش های الهی باشد هم محبوب خواهد بود و هم در چشم و دل و زبان اولیاء مطرح خواهد بود، لیکن این مسأله نیاز به خودباوری و ایمان قوی و انگیزه های عالی و معرفت صحیح از حیات طیبه دارد. چنین انسانی برای خود رسالتی عظیم را قایل است که به رفتارهای او جهت می دهد.

یکى از راه های اصلاح جامعه از این معضل، مقابله با عوامل روان شناختى آن و تقویت ایمان و تقواى افراد جامعه و تقویت انگیزه، عزم و اراده آنان در اجراىاحکام الهى و موازین و مقررات اسلامى در سطح جامعه مى باشد. قرآن کریم مى فرماید: «ان الله لا یغیر ما بقومٍ حتى یغیروا ما بأنفسهم...»؛ خداوند سرنوشت هیچ قومى را تغییرنمى دهد، مگر آن که آنان آنچه را در خودشان است تغییر دهند، (رعد، آیه ۱۱).

این عامل درونی اختصاص به جامعه ای خاص یا پیروان دین مخصوصی ندارد اما در هر جامعه ای عوامل تشدید کننده یا کنترل کننده وجود دارد که باید پیشینه تاریخی و وضعیت فرهنگی را بررسی کرد. در خصوص جامعه ایرانی به ریشه های تاریخی آن اشاره می کنیم.

۲. ریشه هاى تاریخى این مسأله که به اقدامات رژیم پهلوى براى گسترش فرهنگ برهنگى، بى بند و بارى و کشف حجاب بر مى گردد، که توانست بخشى از جامعه ما را دچار این انحراف کند و بى حجابى را در خانواده ها به صورت یک هنجار و ارزش درآورد. روند گسترشاین معضل، هر چند با وقوع انقلاب اسلامى و فضاى ناشى از دوران دفاع مقدس، تا حد زیادى کنترل شد؛ ولى به دلایل متعددى، رگه ها و ریشه هاى خود را همچنان حفظ نمود و بعد از تغییر محیط ارزشى جامعه و فاصله گرفتن از فضاى معنوى حاصل از انقلاب و دفاع مقدس، دوباره مجال ظهور و بروز پیدا کرد.

۳. کوتاهى و بى توجهى برخى از مسؤولان فرهنگى کشور در تثبیت ارزش ها و احکام اسلامى و تعمیق بخشیدن به آن، از وسایل دیگر گسترش بدحجابى است.

گفتنى است که به علت وجود مشکلات ناشى از تثبیت انقلاب اسلامى، جنگ تحمیلى، فشارهاى خارجى محاصره هاى گوناگون اقتصادى، سیاسى و... باعث شد که بیشترین وقت و انرژى مسؤولان و دستگاه هاى دولتى به این امور صرف شود و توجه چندانى به مسائل فرهنگى جامعه و اجراى راه کارها و برنامه هایى در جهت تثبیت و تعمیق ارزش ها و احکام اسلامى مبذول نگردد.

۴. بعضى از اقدامات انجام گرفته بعد از سال ۱۳۶۸ (از قبیل سیاست هاى پولى و ارزى و...) که به منظور تسریع در روند توسعه و رشد اقتصادى، صنعت و... انجام گرفت، ناخواسته موجب تغییر ارزش هاى جامعه، به سوى هنجارهاى مادى، مدرک گرایى، تجمل پرستى و...گردید.

۵. عملکرد منفى و نامطلوب برخى از دستگاه هاى فرهنگى (از جمله وزارت ارشاد و مطبوعات وابسته در سال هاى اخیر) و میدان دادن به افراد و عناصرى که هیچ اعتقادى به نظام اسلامى ندارند و با استفاد از تسهیلات مادى و معنوى وزارت ارشاد و فضاى باز و بدون نظارت جامعه، موجبات نشر و ترویج فرهنگ فاسد منحط دوران پهلوى و ارزشهاى حاکم بر جوامع غرب را فراهم و اوضاع فرهنگى کشور را به شدت مسموم و آلوده نمودند به گونه اى که مقام معظم رهبرى هشدارهاى شدید به مسئولین فرهنگى داده، نارضایتى خود را از عملکرد وزارت ارشاد اعلام نمودند که در نهایت منجر به استعفاى وزیر ارشاد گردید.

۶. برخى از افراط و تفریطهایى که در سالهاى اولیه انقلاب و بعد از آن در مبارزه با بى حجابى و بد حجابى شد از قبیل استفاده روشهاى خشونت آمیز و فیزیکى و... باعث بوجود آمدن تنفر و انزجار و بدبینى به این حکم الهى گردید.

۷. اجرا نشدن فریضه مهم امر به معروف و نهى از منکر یا نظارت ملى به صورت فراگیر و گسترده و نظام مند از طرف آحاد جامعه، که در روایات متعدد ضامن حفظ و سلامت جامعه از فساد، نا امنى و... شمرده شده است.

ب) عوامل بیرونى: مهمترین عامل بیرونى تهاجم فرهنگى گسترده و همه جانبه غرب به ارزش هاى اسلامى و ملّى ما، براى بى هویت نمودن نسل جوان، تضعیف باورهاى عقیدتى در مردم و در نهایت شکست نظام اسلامى در ایران با استفاده از پیشرفته ترین وسایل تکنولوژى ـاعم از نرم افزارى و سخت افزارى، عناصر وابسته داخل در عرصه هاى فرهنگى و اقتصادى و... در جهت حاکم نمودن فرهنگ و ارزش ها و مظاهر تمدن غرب.

مجموعه عوامل فوق سبب گردیده که متأسفانه علیرغم گذشت بیش از دو دهه از انقلاب اسلامى، معضل بد حجابى در جامعه اسلامى ما وجود داشته باشد. اما در مورد راه هاى برخورد و مقابله با این پدیده زشت دو راهکار قابل پیش بینى مى باشد:

۱. راهکارهاى فیزیکى و برخورد از موضع قدرت با متخلفین البته این برخورد باید حساب شده و هنجارمند باشد.

۲. کار بنیادى فرهنگى. مسلما برخورد با این پدیده به صورت فیزیکى و از طریق دستگاههاى دولتى، بسیار دشوار و تا حدّى ناممکن است. زیرا اگر ما در مسئله لباس و پوشش اسلامى صرفا بخواهیم از طریق زور وارد شویم، استدلال و منطق نداشته باشیم و نتوانیم حقانیت و لزوم پوشش اسلامى، آثار مثبت و فواید و برکات اجراى این فریضه الهى در ابعاد مختلف زندگى شخصى و اجتماعى افراد و فلسفه حجاب و... را با کار فرهنگى مستمر عمیق و ریشه اى با استفاده از دستگاههاى فرهنگى و رسانه هاى جمعى و مطبوعات و... به زیباترین و بهترین صورت، ارائه دلیل و برهان، ثابت کنیم، متأسفانه باید منتظر رواج و گسترش بدحجابى و رواج ارزشهاى غربى به صورت گسترده در جامعه اسلامیمان باشیم. عامل مهم دیگرى که مى تواند ما را در مقابله با این معضل اجتماعى یارى نماید اهتمام جدى جامعه و دانشجویان به انجام فریضه امر به معروف و نهى از منکر است. بدیهى است اگر جامعه در این زمینه به صورت جدى وارد عمل شود و این فریضه الهى را منطبق با شرایط و مراتبى که در شرع مقدس معین گردیده، عملى سازد دستگاه هاى فرهنگى و مراکز موجود در دانشگاه ها نیز بهتر مى توانند در حل این معضل اجتماعى اقدام نمایند و ضمن تشویق و ترغیب دانشجویان به انجام شؤونات اسلامى، راه کارها و اقدامات بنیادى فرهنگى را در جهت گسترش ارزش هاى اسلامى در بین دانشجویان فراهم سازند. به امید روزى که با همکارى مسؤولین و دانشجویان شاهد محیطى سرشار از پاکى و صفا و اهتمام جدى به رعایت ارزش هاى اسلامى در دانشگاه ها باشیم، ان شاءالله.

ناگفته نماند بسیاری از ناهنجارهای اجتماعی از جمله بدحجابی به بی سامانی اقتصادی نیز گره خورده است، معضل بیکاری، تورم و... مولد بسیاری از مفاسد اجتماعی هستند که ظهور و بروزهای آن در شکل های مختلف صورت می پذیرد. از این رو نظام اسلامی و همه علاقه مندان به این نظام مقدس باید در جهت کارآمدی نظام و حل معضلات اقتصادی و اجتماعی تلاش جدی انجام دهند. فرمایشات و رهنمودهای مقام معظم رهبری در زمینه مبارزه با مفاسد اقتصادی و اجتماعی به شکل قاطع و نیز نهضت خدمت رسانی به مردم، در این راستا ارزیابی می شود.

براى آگاهى بیشتر ر.ک:

۱ـ حداد عادل، فرهنگ برهنگى و برهنگى فرهنگى

۲. فرامرز رفیع پور، توسعه و تضاد

۳. على ذوعلم، انقلاب و ارزشها

۴. شهید مطهرى، مسأله حجاب

روش برخورد با فردی که رعایت مسائل اخلاقی و دینی را نمی کند چیست؟

پاسخ : درباره عدم رعایت مسائل مذهبی و اخلاقی باید گفت که، هیچ پدیده ضد اخلاقی چه در غرب و چه در شرق، چه در زنان و چه در مردان، یک شبه روى نمى دهد و اگر پدیده اى زشت و ناهنجار باشد، زشتى آن در آغازش به اندازه ى نقطه انجامش نیست. به عنوان مثال: کسى که از راه مستقیم منحرف مى شود، انحرافش در نقطه ى آغاز یک قدم است و در نقطه ى انجام آن قدر زیاد مى شود که دیگر صداى راهدار را که بانگ مى زند: «راه این جاست و آن که تو پیش گرفته اى بى راهه است» به گوش او نمى رسد.

بنابراین، براى برون رفت از چنین وضعیتى و ارشاد این دسته از افراد، راه کارهاى زیر پیشنهاد مى شود:

۱ـ امر به معروف و نهى از منکر: از امتیازات اسلام آن است که همه ى مردم را ولى و سرپرست همدیگر مى داند به هیچ کس اجازه نمى دهد که (البته در صورت جمع بودن شرایط) راضى به گناه دیگران شده و آنان را باز ندارد. بلکه به مسلمانان دستور داده که امر به معروف و نهى از منکر کنند و با امر به معروف، جوّ جامعه (خوابگاه) را براى رشد خوب ها و خوبى ها، آماده سازند و با نهى از مکر هم جو جامعه را براى رشد زشتى ها نامساعد و تنگ کنند و در نتیجه گناهان، انحراف ها و پلیدى ها نتوانند در محیط اسلامى رشد کرده و ریشه بدوانند. و این فرصت (امر به معروف و نهى از منکر) پالایشگاه معنوى بزرگى است که مى تواند جامعه را حداقل از غرق شدن در فساد بیشتر، حفظ کند.

به نظر مى رسد اگر از امر به معروف و نهى از منکر به طور اصولى و منطقى بهره بگیریم تا حد زیادى تأثیر خواهد گذاشت و البته همیشه عده ى اندکى پیدا مى شوند که هیچ هنجارى را برنمى تابند که اسلام در برخورد با چنین افرادى علاوه بر امر به معروف و نهى از منکر، عناوین دیگرى هم دارد. نظیر: وجوب قطع رابطه با اهل منکر و بزه کار و حرمت همنشینى با آنان و وجوب دوستى با اطاعت کاران و افراد صالح و بهنجار و احترام و تشویق آنان.

البته همه ى موارد امر به معروف و نهى از منکر (غیر از مواردى که به حکومت برمى گردد و با قاطعیت همراه است) مى تواند با چاشنى محبت همراه باشد.

۲ـ با چنین افرادى به عنوان یک بیمار، برخوردى آکنده از مهر داشته باشیم. همچون برخورد یک پزشک حاذق و مهربان با بیمار خویش.

۳ـ با رفتار شایسته مان به آنان بفهمانیم که این رفتار و اخلاق نیکو، ثمره ى ایمان به خدا و ترس از اوست تا بدین وسیله حساسیت هاى موجود را نه در حد یک سلیقه ى شخصى و خشکه مقدسى، بلکه ناشى از رفتارهاى منطبق با عقل و شرع معرفى کرده و آنان را به سوى مکتب متمایل سازیم. یعنى رفتار ما باید اسلامى باشد، چرا که اگر ما از اسلام فقط چند چیز از جمله نماز و روزه آن را رعایت کنیم و این اعمال در رفتار ما تأثیر نداشته باشد، نه تنها نمى توانیم آنان را تحت تأثیر خویش قرار داده و ارشاد کنیم، بلکه آنان را از اسلام منزجر کرده و دور مى کنیم.

۴ـ با دلیل و برهانى قانع کننده، مفاسد کارهاى غیراخلاقى، و برون دینى را براى چنین افرادى تشریح کرده و با ارائه نمونه هایى از عواقب چنین رفتارهایى در عملکرد جوامع و انسان هاى سرخورده، از انحرافات آنان جلوگیرى کنیم.

احکام نورانى اسلام از پشتوانه ى منطقى بالایى برخوردار است. بنابر این هیچ حکمى از احکام اسلام تحمیلى نیست (تحمیل به معناى آن است که چیزى که مخالف عقل و مصلحت است با منطق سرنیزه بر انسان ها تحمیل کنند). بلکه بر اساس حکم عقل و توأم با مصلحت است و اگر هم جایى باشد که ما به اَسرار آن حکم واقف نباشیم لااقل مخالف با حکم عقل نیست.

۵- در صورتی که قطع رابطه شما با آنها باعث متنبه شدن آنها می شود از این اهرم به طور موقت استفاده نمایید و بگویید من دوست ندارم با کسانی که مرتکب حرام می شوند هم سخن شوم و یا به حداقل ارتباط با آنها اکتفا کنید.

۶- اگر به سخنان شما چندان اهمیت نمی دهند از فرد قابل اعتمادی بخواهید با دلسوزی کامل آنها را از این عمل باز دارد و پیامدهای عملشان را به آنها متذکر شود تا شاید متنبه شوند.

۷- از همدلی و دلسوزی کردن نسبت به آنها دریغ نورزید و ضمن احترام گذاشتن و اظهار علاقه به آنها, آنها را از این عمل بازدارید نه این که آنها را طرد کرده از پیش خود برانید.

افرادی که در یک مکان با هم زندگی می کنند شایسته است به آداب و شرایطی که بر زمان و مکان حاکم است احترام بگذارند تا با مراعات آن آداب، محیطی مطلوب برای ایشان مهیا شود.

انسان آزاده و فرهیخته، حرمت و ادب حضور دیگران را نگه می دارد و از آنچه موجب رنجش هم نوع شود می پرهیزد بر همین اساس اگر به امور دینی هم نگاه کنیم حرمت ها و مرزها کاملا حفظ شده است هر کس در امور مربوط به خود آزادی هایی نسبی دارد و در عین حال تا جائی که آزادی دیگران خدشه دار نشود، از نعمت آزادی عمل برخوردار است. هر کجا آزادی عمل شخص با آزادی دیگران تنافر و تناقض ایجاد کند، باید شخص حدود و اندازه های خود را بشناسد و سپس در حفظ حریم دیگران بکوشد همان طور که خود نیز دوست دارد تا حرمتش محفوظ بماند.

در خصوص افرادی که رعایت احکام و مسائل مذهبی و اخلاقی را نمی کنند همین قاعده جاری است که افراد باید قوانین و ضوابط و اخلاق فردی و اجتماعی را مراعات کنند

علاوه بر این مواردی که برخلاف عرف و شرع رخ می دهد باید با فرد خاطی از سر خیرخواهی و مصلحت اندیشی، گفتگو شود و با بیان متین و بهترین و مؤثرترین شیوه مواجهه صورت گیرد تا انشاءالله متنبه شود.

چرا در این مملکت کسی مسئول نهی از منکر نیست؟ اگر هست پس این همه گناه و منکرات برای چه؟

پاسخ : این سوال را در دو بخش بررسی می کنیم:

الف :در کشور ما علاوه برآنکه ستاد امربه معروف ونهی از منکر داریم در کنار آن نیروی انتظامی نیز در این راستا انجام خدمت می کند.از جمله اقدامات نیروی انتظامی می توان مبارزه با بدحجابی ومبازره با اراذل واوباش وافراد شرور ومتجاوز به حریم خصوصی مردم در این زمینه اشاره کرد.(جالب آنست که این گونه اقدامات درجامعه را بعضی رسانه ها ،از شدیدترین عملیات مبازره با منکرات یاد کرده اند).

البته این موضوع(امربه معروف ونهی از منکر )به عنوان یک اصل همگانی ومتقابل برعهده مردم نسبت به یکدیگر ،دولت نسبت به مردم ومردم نسبت به دولت در فصل اول اصل هشتم قانون اساسی گنجانده شده است که شرایط وحدود وکیفیت آن را نیز قانون مشخص می کند

و این اصل از آیه شریفه۷۱ سوره توبه اخذ شده است «والمومنون والمومنات بعضهم اولیاءبعض یأمرون بالمعروف وینهون عن المنکر» آیه مردان وزنان با ایمان ،ولی (یار ویاور)یکدیگرند،امربه معروف ونهی از منکر می کنند.(ترجمه آیةالله مکارم)

در همین راستا امر به معروف ونهی از منکر به شیوه های گوناگون اجرا می شود،مثلا به شیوه گفتاری در خانواده ها از طریق والدین به کودکان وجوانان،توسط ائمه جماعات وخطباء ووعاظ درمنابر عمومی و محیطهای آموزشی ،در مدارس ودبیرستانها ودانشگاهها و...وبه شیوه عملی درجامعه توسط الگوهای نیکو مانند مراجع عظام تقلید، خطباء روحانیون وافراد صالح دیگرورسانه ها وصدا وسیما،وبه شیوه هنری توسط هنرمندان به زبان هنری ونیز به شیوه نوشتاری ؛توسط نویسنگان ومحققان دلسوز،درکتاب ومقالات وروزنامه ها؛به صورت های فردی وگروهی ونیز مستقیم وغیر مستقیم در سطح جامعه انجام می شود به طور کلی تشکل های مردمی ، هیئت ها ، صنوف و اساتید و فرهیختگان و. NGO دراجرا و احیای فریضه امر به معروف و نهی از منکر تصریح کرد.

با این حال اجرای کامل امر به معروف خالی ازآفات و آسیب نبوده است از جمله آسیبها می توان به این موارد اشاره کرد :

۱- ناهماهنگی :از عواملی است که جریان مبارزه با منکرات در جامعه را با مشکل مواجه ساخته است ،این آسیب گاه در زمینه اجراست که به خوبی ودرستی اجرا نمی شود ،وگاه آمران وناهیان از منکر، دارای تجربه کافی در این زمینه نیستند ویا انگیزه قوی ندارند.

۲-افراط وتفریط :همانگونه که افراط وتفریط در هر امری نتیجه عکس می دهد ،افراط وتفریط در اجرای امر به معروف نیز می تواند نتیجه معکوس دهد .زیرا که گاه باید به مرتبه لسانی در اجرای آن بسنده شود ،ولی گاه از این مرحله تجاوز کرده وعملا با منکرات مبارزه شود. این گونه برخوردها سبب می شود که این اصل به طور مطلوب نتیجه ندهد.

۳- صحیح اجرا نشدن نهی ازمنکر: درست انجام نشدن این امر باعث روی گردانی افراد از آن وگستاخی زیاد در انجام منکرات می شود ؛ آن کسى که مى خواهد امر به معروف و نهى از منکر بکند باید کلاس ببیند و یاد بگیرد و مجاز باشد براى این کار و محدود باشد به طورى که آن کسى که در یک رشته مى تواند امر به معروف و نهى از منکر بکند و نه در رشته دیگرى , از حد خودش تجاوز نکند به علاوه همه مراکز امر به معروف و نهى از منکر که باید تمام کشور را بپوشاند با یکدیگر در ارتباط باشند و از یک مرکز دستور بگیرند و یک نوع هماهنگى باشد و در حقیقت یک نوع پرورش دینى و مذهبى هماهنگ وجود داشته باشد .(شهیدمطهری ؛پیرامون جمهوری اسلامی؛ص۲۷)

ب:اما اینکه این همه گناه ومنکرات در جامعه برای چیست؟

در این رابطه مجموعه عواملی دخیل هستند :که میتوان به این عوامل اشاره کرد:

۱- جهالت مردم به وظیفه شرعی ودینی خود،درقبا ل یکدیگر، برداشت وفهم نادرست در انجام این امر، ونیز آن موجب فراموشی و تغافل از این اصل(امر به معروف ونهی از منکرات) در جامعه و مجموعه دلایلی هستندند که موجب رواج منکرات در جامعه شده اندحضرت علی (ع)جهل وعدم آگاهی را ریشه ومنشأ هر شر و فتنه ای دانسته اند:جهل خواستگاه هر شری ،قرار می گیرد.(غررالحکم):شهید مطهری دراین باره می فرماید: , اساسا آنچه بیشتر جاى تاسف است اینست که این فکرها به کلى از فکر مسلمین خارج شده , آن چیزهائى را که آنروز جزء وظیفه حسبه مى دانسته اند و به نام حسبه امر به معروف و نهى از منکر , امور اجتماعى خود را اصلاح مى کردند اساسا جزء امور دینى شمرده نمى شود , اگر احیانا کسى در فکر امر به معروف و نهى از منکر بیفتد فکر نمى کند که آن اصلاحات هم جزء این وظیفه و تکلیف است , یعنى معروف و منکر آن معناى وسیع خود را از دست داده و محدود شده اند به یک سلسله مسائل عبادى که بدبختانه آن هم عملى نمى شود .(ده گفتار،ج۱،ص۷۸)

۲- تساهل وتسا مح وبی اعتنایی مردم نسبت به این اصل: در این باره استاد شهید می فرماید:

یک نفر در جامعه مشغول فساد مى شود , مرتکب منکرات مى شود . یکى نگاه مى کند مى گوید به من چه؟دیگرى مى گوید من و او را که در یک قبر دفن نمى کنند . فکر نمى کند که مثل جامعه , مثل کشتى است . اگر در یک کشتى آب وارد بشود , ولو از جایگاه یک فرد وارد بشود , تنها آن فرد را غرق نمى کند بلکه همه مسافرین را یکجا غرق مى کند . (سیری درسیره نبوی ج۱ ص )۲۷۹.

درمورد بی تفاوتی مردم می گوید: چون فکر امر به معروف و نهى از منکر در نظر مردم محدود شده و مردم از جنبه امر به معروف و نهى از منکر توجهى به اصلاحات امور زندگى اجتماعى خود ندارند نتیجه این شده که اگر احیانا, بخواهند جلو گرانفروشى را بگیرند , و یا اینکه بخواهند مقررات خوبى براى عبور و مرور اتومبیلها معین کنند مردم احساس نمى کنند که پاى یک امر مذهبى در میان است , زیرا حس نمى کنند که این هم از جنبه دینى یک وظیفه است , و حال آنکه به قول صاحب جواهر : به هر وسیله و هر طریق هست باید کارى کرد که معروف تقویت و منکر ریشه کن شود . علت اینکه مردم فعلا در این کارها کوتاهى مى کنند اینست که این امور را از دائره معروف و منکر خارج کرده اند. (ده گفتارص: ۷۹).

۳-تجمل گرایی وغرب گرایی دربین مرتکبان به مفاسد ومنکرات ،یکی دیگر از عوامل افزایش این امر در جامعه می باشد.این کار نوعی پیروی از هوس های خود ویا خواسته دیگران نیز می تواند به حساب آید خداند متعال ما را از این امر برحذر داشته است ؛«ولا تتبع الهوی فیضلک عن سیبل الله»از هوی وهوس پیرو ی مکن که تورا از راه خدا گمراه می سازد(سوره ص۲۶).ویا آنجا که می فرماید«ولا تتبعوا اهواءقوم قد ضلّوا من قبل واضلّوا کثیرا »از هوس های مردمی که پیش ازاین گمراه شدند وبسیاری را به گمراهی کشیده اند،پیروی نکنید.(مائده ۷۷).مقام معظم رهبری در این زمینه فرموده اند :آمریکایی ها می گویند حجاب شما از بین برود ،مرزهای اخلاقی ودینی شکسته شود ،حکومت قرآن وانطباق قوانین با اسلام که جزء قانون اساسی است ،نباید باشد۰(محمد اسحاق مسعودی ؛اصلاحات وامربه معروف ونهی از منکر؛ ص۲۵)

لا تعبدوا الشیطان انه لکم عدوّمبین وان اعبدونی هذا صراط مستقیم ،ولقد اضل منکم جبلا کثیرا...»شیطان را نپرستید ،قطعا او دشمن آشکار شماست واینکه مرا بپرستید ،این راه راست است ،واو بسیاری از شما را گمراه ساخت.(یس ۶۱)

۴-ضعف ایمان

۵- فقدان تربیت صحیح افراد خاطی

۶- تقلید از الگوهای نادرست

راهکارهای مناسب :۱- .آگاهی عمومی جهت اجرای مناسب نهی از منکر وامربه معروف ؛به نظر می رسد ،نخست باید در جامعه به طور صحیح فرهگ سازی شود..مردم نسبت به این امر وآثار وبرکات اجرای آن توجیه شوند.عدم آگاهی مردم موجب سوءاستفاده قرارگرفتن از طرف منحرفان ونیز دشمنان داخلی وخارجی نظام می شود.رسانه در این زمینه نقش مهمی می توانند ایفا ئ کنند،صدا وسیما با نمایش فیلمهای سالم وبا معرفی الگوهای موفق،ونیز با نشان دادن قباحت منکرات از جمله قبح بدحجابی وآثار وعواقب آن، افکار عمومی جامعه را نسبت به این امر روشن کند.ارگانهای فرهنگی وسیاسی درکنار هم با برنامه ریزی های مناسب وبااهتمام مجدانه می توانند گامهای مثبتی در این راه بردارند .ونیز فرهیختگان ودلسوزان جامعه با نوشتن کتاب ومقاله ونشر ورواج فرهنگ اسلامی نگرش مردم را نسبت به این امرعوض کنند.

۲- تعیین اهداف ؛در اجرای نهی از منکر اهداف باید به خوبی به منحرفان تبیین شود ،وتبعات کار منکر او به گوش زد شود.شناساندن معروف ها ومنکر ها تبیین حد ومرز واهمیت هر یک از آنها.

۳- ارائه الگوها وجانشین های مناسب :ارائه الگوهای کامل وصحیح در اجرای این امر نیز ضروری به نظر می رسد.وفراهم آوردن زمینه پذیرش آنها برای گروهای منحرف ومفسد ،می تواند راهگشا باشد. این گونه ممکن است جامعه شاهد آثار و نتایج حقیقی و عینی این فریضه و تأثیر مستقیم آن بر روند کاهنده جرم و جنایت و خسارت و آسیب های اجتماعی گردیده و میثاق اجتماعی مستحکم شده و همبستگی مردم و امنیت ملی ارتقا یابد.

نقش امربه معروف و نهی از منکر

آری اگرامر به معروف ونهی از منکرکه یک فریضه دینی ما مسلمانان می باشد و در متون دینی مورد تاکید قرار گرفته است باید وشاید در جامعه اجرا شود ،اثرات مفیدی در جامعه خواهد داشت .در اینجا فرمایش امام محمد باقر(ع)در حدیث گهرباری نقش امر به معروف را بیان نموده اند:...بها تقام الفرائض ،وتامن الفرائض ،وتحل المکاسب وتردالمظالم وتعمر الارض و...بوسیله این اصل دستورها زنده ،راه ها امن،کسبها حلال ،مظالم به صاحبان اصلی خودبرگردانده می شود ،زمین آباد می شود،از دشمنان انتقام گرفته می شود ،کارها روبه راه می شود۰(وسائل الشیعه ،ج۱۶ ،ص۱۱۹). اگر در منطق اسلام امر به معروف و نهى از منکر آن اندازه توسعه نمى داشت به ما نمى گفتند که : بها تقام الفرائض , و تأمن المذاهب , و تحل المکاسب , و ترد المظالم , و تعمر الارض , و ینتصف من الاعداء , و یستقیم الامر (ده گفتار،شهید مطهری ص۷۸)

ونیزحضرت پیامبر (ص)در این باره فرموده است:« کلکم راع وکلکم مسئول عن رعیته» بدانید همه شما نگهبانید وهمه در برابر کسانی که مآمور نگهبانی آنها هستید،مسئولید ( تفسیرنمونه ج۲۴،ص۲۹۳).این حدیث همه مسلمین را در قبال همدیگر مسئول می داند .درتوضیح این مطلب استاد مطهری می فرماید: پیغمبر اکرم(ص) آنجا که فرمود : کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته ، تمام افراد شما مسلمانان به منزله حافظ و نگهبان و شبان دیگران هستید و تمام شما نسبت به تمام خودتان مسئولید . تعبیرى از این بالاتر نمى توان کرد . یعنى ایجاد نوعى تعهد و مسئولیت مشترک میان افراد مسلمان براى حفظ و نگهدارى جامعه اسلامى بر مبناى تعلیمات اسلامى . چنین وظیفه سنگینى اولا آگاهى و اطلاع زیاد مى خواهد , یعنى هر فرد یا اجتماع ناآگاهى نمى تواند این وظیفه را به خوبى انجام دهد , و ثانیا قدرت و امکان مى طلبد . انجام دادن چنین مسئولیت بزرگ و چنین تکلیف بسیار بزرگى , احتیاج به قدرت و نیرو دارد .(ص۵۶حماسه حسینی ج۲)

شهید مطهری درجایی می فرماید:

این اصل یکى از ارکان تعلیمات اسلامى است , یکى از ارکانى است که به نص صریح متون اسلامى و گفته پیغمبر اکرم , اگر از بین برود , تمام تعلیمات اسلامى از بین رفته است . اگر این اصل منسوخ شود , جامعه اسلام به صورتى که باید وجود داشته باشد , هرگز وجود نخواهد داشت . کارنامه ما در این باب چگونه کارنامه اى است ؟ متاسفانه کارنامه ما مسلمین در این زمینه درخشان نیست . از آن نظر کارنامه درخشانى نیست که اولا ما آن حساسیتى را که اسلام در این زمینه دارد نداریم , یعنى آن اهمیتى را که اسلام به این موضوع داده است , درک نکرده ایم , و ثانیا حدودى هم که به حساب و خیال خودمان به اهمیت این موضوع پى برده ایم , واجد شرایط آن نبوده ایم (حماسه حسینی ج۲ص۱۵۵.)

امید است با شناخت دقیق واجرای دقیق این امرجامعه ای بدون منکرات را شاهد باشیم.

منابع:۱-.شهید مطهری ،ده گفتار،ج۱،ص۷۸)

۲- شهیدمطهری، سیری درسیره نبوی ج۱ ص )۲۷۹

۳-.شهیدمطهری ؛پیرامون جمهوری اسلامی؛ص۲۷)

۴- شهیدمطهری حماسه حسینی ج۲(ص۵۶و۱۵۶

۵-( تفسیر نمونه ج۲۴،ص۲۹۳)

۶-(وسائل الشیعه ،ج۱۶ ،ص۱۱۹).

۷-(محمد اسحاق مسعودی ؛اصلاحات وامربه معروف ونهی از منکر؛نشر ستاد احیاءامر به معروف ونهی از منکر ؛چاپ اول ؛۸۳ ص۲۵)

لزوم امر به معروف و نهی از منکر برای کارهای مستحب و مکروه هم هست یا خیر؟

پاسخ : امر به معروف در مستحبات ومکروهات,مستحب است.

اجراى امر به معروف و نهى از منکر داراى شرایطى است از جمله:

۱) آمر به معروف و ناهى از منکر داراى شخصیت علمى و عملى باشد.

۲) شناخت ویژگى هاى روحى و روانى طرف مقابل و به تناسب آنها با وى برخورد نمودن.

۳) بدست آوردن خصوصیات مثبت طرف مقابل و از راه آنها او را جذب کردن.

۴) با زبان منطقى و عاطفى به شخص فهماندن که آنچه به وى تذکر داده مى شود در رابطه با مصالح خود و و به نفعاوست.

۵) تشکیلاتى و هماهنگ عمل کردن در امربه معروف و نهى ازمنکر.

۶) دورى از تندروى ها و سلیقه ها و تعصبات عامیانه.

۷) احیاى فرهنگ امربه معروف نهى ازمنکر. یکى از ویژگى هاى نظام تربیتى اسلام اصل (نظارت همگانى)است.

یعنى باید این مسئله در جامعه و بویژه دانشجویان جا بازکند که بر خلاف تفکر آزادى لجام گسیخته غربى در جامعهاسلامى همه نسبت به یکدیگر مسئولند. زیرا هر جامعه و امتى داراى سرنوشت مشترک است و مانند مسافران یک کشتى اند که اگر در گوشه اى کسى آن را سوراخ کند همه غرق خواهند شد. همچنین باانحراف یک نفر وگسترش آنسرنوشت کل جامعه اسلامى دگرگون خواهد شد و آن جا که آزادى فرد مضر به سعادت جامعه باشد باید آن را محدودساخت.

از امربه معروف و نهی از منکر کردن واهمه دارم، چه کنم؟

پاسخ : مسأله امر به معروف و نهی از منکر, از وظایف مهم دینی هر مسلمان است .

البته برخی از مراتب امربه معروف از وظایف نظام اسلامی است و از همین رو رهبر معظم انقلاب مراتب دوم و سوم را که نوعا منجر به برخورد عملی می شود به عهده نیروهای انتظامی و قضایی نهاده اند, لیکن مرتبه اول آن - که جنبه ارشادی و راهنمایی دارد - به دوش همگان است . درعین حال در این رابطه باید چند نکته را درنظر داشت :

۱- جوانان عزیز باید به دقت احکام شرعی مربوط به امربه معروف و نهی از منکر, موارد معروف و منکر یا شرایط وجوب مراتب آن و کیفیت اجرای نیکوی آن را دقیقا فراگیرند.

۲- آمر به معروف و ناهی از منکر, خود را به زیور اخلاق والتزام عملی بیاراید و حتی الامکان از شیوه های رفتاری آموزنده و خلاق استفاده کند.

۳- بهتراست امربه معروف و نهی از منکر, به طور متشکل و گروهی همراه با آموزش های لازم انجام گیرد.

۴- عدم تأثیر آنی و فوری , نباید ما را از انجام وظایف خود بازدارد.

۵- حتی الامکان باید کوشید تا فرهنگ و پذیرش عمومی نسبت به امر به معروف و نهی از منکر را بالا برد. انسان ها در برخورد با حق , چند گونه اند:

گونه اول- انسان های حق گرا. چنین افرادی در صورتی که اشتباه خود را دریابند, نه تنها ناراحت نمی شوند, بلکه بسیار خرسند و شادمان می شوند.

گونه دوم- انسان های بی تفاوت در مقابل حقیقت . چنین افرادی از اینکه کسی روی اشتباهاتشان انگشت بگذارد, استقبال نمی کنند.

گونه سوم - انسان های حق ستیز. این گونه افراد مسلما در برابر حرف حق , واکنش منفی نشان می دهند. البته این گروه اندکند و غالب افراد جزو گروه اول و دوم هستند.

در اینجا یک نکته اساسی وجود دارد و آن نحوه امر به معروف و نهی از منکر است . مسلما اگر آمر به معروف، با درک درستی از طرف مقابل و ویژگی های روحی , اخلاقی و تربیتی او, شیوه ای کارساز و جذاب در امر به معروف برگزیند, عکس العمل مثبت طرف مقابل , بسیار بالا خواهد بود. در امر و نهی شرایط ویژه ای حاکم است که باید رعایت گردد و چقدر به جا است که در این زمینه به تحریرالوسیله یا ترجمه آن از حضرت امام (ره ) مراجعه فرمایید ولی در عین حال به برخی از شرایط اشاره می کنیم :

۱- نسبت به حرمت موضوعی که در نظر دارید یقین داشته باشید.

۲- تذکر و یادآوری شما باید به تدریج و با مقدمات باشد.

۳- حتی الامکان از صراحت اجتناب نموده و با کنایه واشاره گوشزد کنید.

۴- گاهی مطلب را به صورت سؤال درآورده و در لباس شاگردی به تنبه ایشان بپردازید.

۵- خودتان در پیرامون موضوع مایه مطالعاتی داشته باشید که به مناسبت بتوانید از بازده شوم آن گناه سخن بگویید.

۶- از تندی و خشونت به شدت پرهیز کنید و با حفظ احترام ملایمت را شعار خود سازید.

۷- اگر زمینه ی مساعدی می بینید پیشنهاد کنید موضوع را به صورت سؤال درآورده و در همین نامه ها از فتوای مرجع و عواقب سوء چنین حرامی بپرسید و پاسخ را به ایشان ارائه دهید.

۸- اگر اهل مطالعه هستند کتابی مربوط به حرمت آن موضوع و آثار شوم گناه را در دسترس ایشان قرار دهید.

۹- مطمئن باشید که یادآوری و تذکر بی تأثیر نخواهد بود. «فذکر فان الذکری تنفع المؤمنین», (ذاریات , آیه ۵۵). ازاین رو تا آنجا که احتمال تأثیر می دهید از وظیفه خود دست نکشید و مأیوس نباشید.

۱۰- و در نهایت اگر به فرض نتیجه نگرفتید, شما وظیفه خویش را به انجام رسانده اید که «و ما علی الرسول الا البلاغ المبین ; پیامبر وظیفه ای جز ابلاغ آشکار ندارد»، (نور, آیه ۵۴).

شرایط شرعی امر به معروف و نهی از منکر به طور خلاصه این است:

الف. کسی که امر یا نهی می کند خودش عالم به معروف و منکر باشد یعنی بداند چیزی که طرف مقابل ترک کرده شرعا واجب است انجام دهد مانند نماز و همین طور چیزی که فرضا انجام می دهد شرعا حرام است مانند قمار.

ب. شخص گناهکار اصرار بر گناه خود داشته باشد یا احتمال بدهد که قصد دارد کار خود را تکرار کند.

ج. احتمال تأثیر بدهد.

د. ضرر مهم جانی یا مالی برای امر کننده یا نهی کننده در کار نباشد.

برای آگاهی بیشتر مطالعه کنید:

- حکایت های امر به معروف و نهی از منکر «مؤسسه فرهنگی قدر ولایت»

- امر به معروف و نهی از منکر، آیت الله نوری همدانی، ترجمه محمدی اشتهاردی

برای تحقق این دو فریضه بزرگ الهی چه باید کرد؟

پاسخ:
۱. فعالیتهای پژوهشی
۲. فعالیتهای اطلاع رسانی
۳. فعالیتهای تبلیغی
۴. فعالیتهای اجرائی
• تأسیس نهادهای مورد نیاز دو فریضه
• تدوین قوانین مورد نیاز دو فریضه
• تأمین هزینه مورد نیاز دو فریضه
۵. فعالیتهای آموزشی

وظایف حوزه های علمیّه نسبت به دو فریضه بزرگ چیست؟

پاسخ:
۱. آموزش عمومی حوزویان.
۲. آموزش تخصصی استادان و پژوهشگران این رشته.
۳. تأسیس کتابخانه تخصصی این رشته
۴. برنامه ریزی برای آموزش عموم جامعه
۵. اطلاع رسانی پیرامون دو فریضه
۶. انجام پژوهش‌های مورد نیاز نظام در زمینه‌ی دو فریضه
۷. تدوین متون مورد نیاز برای سطوح گوناگون
۸. ‌تولید نرم افزارآموزشی ویژه این دو فریضه

وظایف آموزش و پرورش در برابر این دو فریضه چیست؟

پاسخ:
۱. گنجاندن درس امر به معروف و نهی از منکر در متون آموزشی
۲. تربیت معلمّان مورد نیاز در علوم ومعارف ضروری
۳. تبیین فلسفه معروف‌گرایی و منکر‌ستیزی برای دانش‌آموزان و معلمان.
۴. حمایت از آمران و ناهیان در تمام بخش‌های آموزشی و اداری
۵. اجرای سیاست‌ها و قوانین اسلامی در سطوح اداری و آموزشی

جایگاه رهبری با این دو فریضه بزرگ چه نسبتی دارد؟

پاسخ:
۱. تأسیس نهاد خاص این دو فریضه در سطح عالی
۲. هماهنگی فعالیتهای مرتبط با این دو فریضه
۳. ارائه رهنمودها و دستورات لازم در زمینه این دو فریضه به مردم ومسئولان
۴. حمایت از عاملان به این دو فریضه
۵. مقابله با موانع اقامۀ این دو فریضه

شورای نگهبان و مجلس شورای اسلامی (قوه مقننه) نسبت به این دو فریضه چه وظایفی دارند؟

پاسخ:
۱. لغو تمام قوانین خلاف دو فریضه
۲. تصویب قوانین مورد نیاز اقامه دو فریضه
۳. کنترل مصوبات از دیدگاه دو فریضه قبل از ابلاغ
۴. تصویب بودجه مورد نیاز دو فریضه
۵. تصویب چارت تشکیلاتی در دولت یا شورای عالی انقلاب فرهنگی یا مجلس شورا
تبصره: کلیة لوایح و طرحهای ارسالی به مجلس می تواند مصداق معروف یا منکر و یا بخشی معروف و بخشی منکر باشد که شورای نگهبان و مجلس نسبت به آن مسؤول‌اند.

وظایف دولت و مدیران نظام اسلامی نسبت به معروف و منکر چیست؟

پاسخ:
۱. اقامه فرایض الهی از قبیل: نماز، روزه، حج، زکات، جهاد
۲. تربیت دینی و اخلاقی امت اسلامی و تهذیب اخلاق جامعه
۳. تعلیم قرآن، سنت، حلال و حرام الهی به مردم
۴. امر به معروف و نهی از منکر به معنای وسیع آن
۵. حفاظت از مرزهای بلاد اسلامی
۶. دفاع از حقوق حقّه مسلمین
۷. جهاد با دشمنان اسلام و مسلمین
۸. اصلاح و عمران بلاد اسلامی
۹. ایجاد امنیت در سراسر بلاد اسلامی
۱۰. جلوگیری از ظلم و تجاوز دشمنان داخلی
۱۱. بازگرداندن حقوق پایمال شده و اموال ملت به آنان و مصادره اموال نامشروع
۱۲. گردآوری صدقات و زکوات و بیت المال و تقسیم عادلانة آن.
۱۳. لغو قوانین جاهلی و ظالمانه و رهاندن مردم از ذلت و خواری
۱۴. شناخت خدمت گزاران و خائنان و حمایت از خادمان و تنبیه خائنان
۱۵. تأمین امکانات نهاد قضاوت و فصل خصومت بر اساس عدالت و اجرای حدود الهی
۱۶. ایجاد برادری و صلح و صفا و زندگی مسالمت آمیز بین مسلمانان
۱۷. عفو و بخشش و رفق و مدارا با رعیت و برخورد پدرانه
۱۸. پاسداری از استقلال مسلمین و مقابله با سلطة کفار با مسلمین
۱۹. اقامه سنت های حسنه
۲۰. محو بدعت ها و آداب و اخلاق غیر اسلامی
۲۱. حمایت از ضعفا در برابر زورمندان
۲۲. حمایت از فقرا و نیازمندان

وظایف نهادهای پژوهشی در این قلمرو چیست؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هر چه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

وظایف افراد و تشکل ها در این میدان چیست؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هر چه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

وظایف صدا و سیما نسبت به این دو فریضه چیست؟

پاسخ:

۱. خودسازی عوامل دست اندر کار
ـ سیاستگذاران
ـ تهیه کنندگان
ـ فیلم سازان
ـ برنامه نویسان
ـ بازیگران
-خبرنگاران وگزارشگران
۲. نشر فرهنگ اسلامی
۳. تجلیل از معروف و معروف گرایان، مستقیم و غیر مستقیم.
۴ـ مبارزه فرهنگی با منکر و منکرگرایان
۵ـ آموزش، توجیه و تربیت عناصر مؤمن به اهداف رسانه های اسلامی
۶ـ پاکسازی صدا و سیما از برنامه ها، سیاست ها، عادت ها و عناصر غیر معتقد به اهداف فرهنگی جامعه اسلامی
۷-تولید برنامه روزانه ویژه این دو فریضه

وظایف مطبوعات در این میدان چیست؟

پاسخ:

۱. تشویق و معرّفی معروف ها و معروف گرایان.
۲. انتفاد نسبت به منکرات و روشنگری جامعه.
۳. انتقادات نسبت به منکرات دولتی و تصمیم های نادرست دولت ها و نهادها.

وظایف شهرداریها در این میدان چیست؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

وظایف قوه قضائیه در این قلمرو چیست؟

پاسخ:

۱. پاسداری از معروف و مبارزه با منکرات در خود قوّه قضائیه و ضابطان آن
۲. معرفی دقیق و فقهی، حقوقی معروف و منکر برای جامعه.
۳. پیشگیری از منکرات با اقدامات هدایتی و آموزشی.
۴. حمایت قضائی از آمران به معروف.
۵. ستن راههای گریز منکرگرایان.
۶. تأکید و پایبندی قضات بر اجرای قاطعانه احکام دین به دور از تأثیر فشارهای داخلی و خارجی
۷. تلاش برای پاکسازی فضای جامعه و اماکن عمومی از منکرات
۸. همکاری و هماهنگی با تشکیلات فعال در این زمینه

وظایف اولیه و مستقیم ستاد احیای دو فریضه چیست؟

پاسخ:
۱. آموزش
۲. پژوهش
۳. اطلاع رسانی
۴. تبلیغ
۵. اقدام قضائی
۶. اقدام اجرائی
۷. حمایت از فعّالیت‌های خودجوش مردمی

ساختار مورد نیاز در زمینه اجرای این دو فریضه کدام است؟

پاسخ:

۱. سازمان وابسته به رهبری
۲. وزارت خانه مستقل
۳. نهاد حوزوی در بعد معروف
۴. نهاد انتظامی در بعد منکرزدایی
۵. نهاد وابسته به وزارت اطلاعات در هر دو بخش
۶. سازمان وابسته به ریاست جمهوری
۷. ستاد هدایت کننده کلیه نهادهای کشوری زیر نظر مجلس شورای اسلامی
۸. تشکیل ستاد خاص هر یک از فروع دین در نهاد مربوط به آن.مثلاً:ستاد زکات در وزارت دارایی، ستاد امر به معروف در سازمان تبلیغات اسلامی
۹. تشکیل سازمانی متشکل از نمایندگان حوزه، رهبری، دولت

وظایف «پژوهشکدة امر به معروف» و نهی از منکر چیست؟

پاسخ:
۱. تدوین، تفسیر و تبیین احکام دو فریضه از منابع اسلامی
۲. تهیه پیش نویس قوانین برای ارائه به مجلس و تهیه طرح‌های مورد نیاز در بخشهای تبلیغی و اجرایی
۳. تهیه مواد و متون آموزشی برای آمران و ناهیان در بخشهای گوناگون
۴. پژوهش و تحقیق میدانی در زمینه وضعیت موجود
۵. جستجوی راهکار عملی برای اقامه دو فریضه
۶. معرفی الگوهای دو فریضه و تدوین زندگی شهدای آن.

مرکز آموزش امر به معروف چه وظایفی به عهده دارد ؟

پاسخ:
آموزش مسؤلان تبلیغات دو فریضه
آموزش مسؤلان اجرای دو فریضه(پلیس(
توجیه نیروهای قضایی نسبت به حمایت از آمران و ناهیان

مرکز اطلاع رسانی و خبرگزاری امر به معروف چه وظایفی بر عهده دارد؟

پاسخ:

۱. خبر رسانی مؤثر درباره ی معروف ها
۲. الگوسازی از آمران به معروف و ناهیان از منکر.
۳. کشف و انتقال روش های ابتکاری مردم برای مبارزه با منکرات.
۴. افشای خلأها و زمینه های منکرساز در قوانین، قضاوت و اجرا.
۵. گردآوری، ساماندهی و اطلاع‌رسانی آمار معروف‌ها و منکرات آشکار

اقدامات و مراحل اجرای دو فریضه در نظام اداری چیست؟

پاسخ:

۱. تذکر
۲. تذکر کتبی
۳. کسر حقوق
۴. کسر پایه
۵. تعلیقی
۶. اخراج
۷. معرفی به دادگاه‌های عمومی
۸. جریمه مالی
۹. تعزیر بدنی
۱۰. زندان
۱۱. اجرای حدود
۱۲. قصاص

ابزار و روشهای ممکن برای ابلاغ امر و نهی در شرایط کنونی جامعه چیست؟

پاسخ:

۱. تذکر لسانی
۲. پیام کوتاه
۳. تلفن
۴. سایت و وبلاگ
۵. نامه خصوصی
۶. فاکس
۷. دیدار فردی
۸. دیدار گروهی
۹. نامه های سرگشاده
۱۰. قطع ارتباط
۱۱. تحصن
۱۲. هجرت
۱۳. چاپ کارت های تک برگی برای تذکر و راهنمایی و پخش آن
۱۴. کتب درسی و کمک درسی
۱۵. زیرنویس تلویزیونی
۱۶. بولتن های خبری
۱۷. دیوار نویسی
۱۸. نصب پوستر و تراکت
۱۹. پلاکارد و بنر
۲۰. بلندگوی ثابت و سیار
۲۱. کارناوال
۲۲. ابزارهای هنری از قبیل نقاشی، خوشنویسی، شعر، گرافیک، کاریکاتور، کاریکلماتور، اینفوگرافی
۲۳. فیلم
۲۴. داستان
۲۵. تئاتر
۲۶. موسیقی (نوا(
۲۷. عکس
۲۸. مسابقات فرهنگی
۲۹. اسلاید و پاورپوینت

واحدها و فعالیت های مرتبط با ستاد احیای امر به معروف کدامند؟

پاسخ:

۱. سایت های امر به معروف
۲. سایت های نهی از منکر
۳. نرم افزارهای امر به معروف و نهی از منکر
۴. کتابخانه تخصصی امر به معروف و نهی از منکر
۵. مرکز تدوین متن آموزش دو فریضه برای سطوح گوناگون
۶. تشکل‌های مردمی و مسجدی و جهادی
۷. سازمان بسیج
۶. مرکز مشاوره در زمینه پیش گیری از منکرات اجتماعی
۷. مراکز شبهه شناسی پیرامون دو فریضه و شبهه زدایی
۸. دفتر برگزاری کتاب برتر سال در زمینه دو فریضه
۹. مرکز ترجمه آثار دو فریضه به زبان های مورد نیاز
۱۰. واحدهای مسؤول امر به معروف و نهی از منکر در نهادهای مختلف.
۱۱. نشریات امر به معروف و نهی از منکر
۱۲. نهادهای مورد نیاز در قلمرو دو فریضه بزرگ الهی
۱۳. دفاتر دفاع حقوقی از آمران و ناهیان احکام الهی
۱۴. بهره گیری از شعر و سرود در جهت منکر ستیزی و معروف گرایی
۱۵. نامگذاری سالها و هفته ها و اماکن و جمعیّت ها به نام این دو فریضه و به نام معروف‌های خاص

درباره دو فریضه چه کارهای نرم‌افزاری ضرورت دارد؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

اولویت های کاری ستاد احیای امر به معروف چیست؟

پاسخ:
ـ تربیت گروهی کارشناس امر به معروف
ـ تدوین متون درسی امر به معروف
ـ تأسیس پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر
ـ کتابخانه تخصصی امر به معروف و نهی از منکر
ـ تأسیس رشته تخصصی امر به معروف و نهی از منکر
ـ تأسیس مرکز اطلاع رسانی امر به معروف
ـ تأسیس دفتر هماهنگی مجریان دو فریضه.

پیام های امر به معروف و نهی از منکر از چه راههایی بهتر به جامعه منتقل می شود؟

پاسخ:
۱. تولید فیلم و سریالهای تلویزیونی طنز و غیر طنز و مشورت بازیگران معروف با بچه های حزب اللهی.
همفکری اهل هنر و حوزویان در این جهت ضروری است و برنامه تشکیلاتی در این زمینه لازم است.
۲. تولیدکتابهای داستانی ، ویژه امر به معروف و نهی از منکرمثل کتابهای روزنامه همشهری که رایگان منتشر می شود.
۳. تبلیغ در اماکن عمومی به شیوه‌های مختلف

فعالیت های اجتماعی مؤثر در کاهش منکرات چیست؟

پاسخ:
۱. تقویّت وحدت و برادری
۲. گسترش حجاب و پوشش اسلامی
۳. کنترل فقر و رسیدگی به محرومان
۴. تقویت جلسات قرآنی
۵. تشکیل هیئات مذهبی
۶. ایجاد کار و اشتغال تولیدی و خدماتی مشروع
۷. ایجاد مسکن
۸. تسهیل ازدواج
۹. نقد رقابت مادی و چشم و هم چشمی در وسائل زندگی
۱۰. ساده زیستی مسؤولان و فرهنگ سازی برای زهد عمومی
۱۱. هشدار و اندرز عمومی و خصوصی
۱۲. آغاز اصلاح از خانواده بزرگ دولت اسلامی
۱۳. برنامه ریزی، اطلاع رسانی و آموزش روشهای مؤثر امر به معروف و نهی از منکر.
۱۴. زیارت ائمه و امامزادگان
۱۵. تردد روحانیون ملبس در اماکن عمومی
۱۶. راه‌اندازی برنامه مشاوره و حلقه‌های معرفت در مساجد و مراکز اجتماع عمومی
۱۷. گسترش جایگاه‌های پاسخگویی و محافل پرسش و پاسخ عمومی

چه پیشنهادهایی برای پژوهشکده امر به معروف دارید؟

پاسخ:
۱. تولید نرم افزارهای صوتی و تصویری در زمینه امر به معروف (برای سه سطح)
۲. راه اندازی درس خارج فقه امر به معروف در حوزه های علمیه
۳. تدوین فرهنگ جامع معروف های دینی
۴. تدوین فرهنگ جامع منکرات شرعی
۵. تدوین متون آموزشی مورد نیاز دو فریضه
۶. راه‌اندازی دوره‌های آموزشی و تربیتی امر به معروف و نهی از منکر در سازمان، نهادها، ارگان‌ها و غیره
۷. راه اندازی دفتر جذب، تدوین و انتشار تجارب و آثار مراکز نظارتی مثل شورای نگهبان، مجلس خبرگان، سازمان بازرسی در زمینه معروف¬یاری و منکرستیزی.
۸. حمایت از چاپ و نشر و تبلیغ آثار مربوط به دو فریضه.

فعالیتهای سخت افزاری لازم در جهت معروف گرایی و منکرستیزی کدامند؟

پاسخ:
۱. تولید محصولات برای تسهیل فعالیتهای معروف .
۲. تولید محصولات برای دشوارسازی فعالیتهای منکر.
۳. تولید ابزارهای امر به معروف و نهی از منکر
۴. تولید ابزارهای چند منظوره برای دفاع از ارزشها و مقابله با ضد ارزشها

وظایف والدین در قبال فرزندان برای اقامه معروف و مصونیت از منکر چیست؟

پاسخ:
۱. تأمین بهداشت روانی خانواده
۲. تقویت ایمان اعضای خانواده به همه معارف الهی.
۳. ازدواج به موقع فرزندان
۴. عدالت در میان اعضای خانواده
۵. همکاری خانواده در تأمین نیازهای مادی و روحی.

برگزاری کلاس‌های تخصصی امر به معروف برای چه کسانی ضرورت و یا اولویت دارد؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

آیا ادغام شوراهای امر به معروف و پیشگیری از جرم به مصلحت کشور نیست؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

چه ساختار و چه نهادهایی برای اقامه دو فریضه ضرورت دارد؟ مردمی؟ دولتی؟ فرادولتی؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

وظیفه نظام اسلامی درباره دو فریضه چیست؟

پاسخ:
۱. معرفی معروف و منکر
۲. تشویق معروف و مبارزه با منکر
۳. حمایت فرهنگی از آمران و ناهیان
۴. حمایت قضایی آمران و ناهیان
۵. حمایت اقتصادی آمران و ناهیان
۶. شناسایی ناهیان از معروف
۷. شناسایی آمران به منکر
۸. هدایت و نظارت بر کار آمران و ناهیان
۹. تلاش برای جذب مخالفان
۱۰. سازماندهی آمران و ناهیان

آیا می‌توان چند ساختار موازی برای اجرای دو فریضه در نظر گرفت؟

پاسخ:
۱. در حوزه کارکنان نظام با مدیریت عالی دولت
۲. در حوزه مردم با مدیریت حوزه‌ها
۳. در حوزه ملت و دولت با مدیریت رهبری

آیا پیشگیری از منکرات و اقامه معروف‌ها از وظایف نمایندگی‌های رهبری در برخی نهادها، مثل دانشگاه‌ها، صدا و سیما و ... است؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

اقدامات عملی و مقدور (۱. فردی ۲. گروهی ۳. دولتی) در زمینه ی احیای معروف و محو منکر چیست؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

مراتب اجرای دو فریضه چیست؟

پاسخ:
۱. انکار قلبی (هجر و اعراض)
۲. انکار لسانی و کتبی
۳. قطع رابطه
۴. افشاگری
۵. دستگیری
۶. ضرب و جرح
۷. مصادره ابزار گناه
۸. تبعید
۹. قتل و اعدام

اگر در شرایطی امر به معروف زبانی جواب ندهد و برخی از نیروهای انتظامی هم کوتاهی کنند تکلیف چیست؟

پاسخ استاد فلاح زاده: وقتی که رهبر معظم انقلاب فرموده‌اند وظیفه‌ عمومی فقط تذکر زبانی است، شما تا حد تذکر زبانی اگر می‌بینید مؤثر است و شرایط موجود است اقدام کنید؛ بالاتر از آن شما وظیفه ندارید؛ الآن در بعضی از کشورها مسلمان‌ها دارند کشته می‌شوند اما خیلی از مسلمان‌ها هم در کشور ما مشغول کار خودشان هستند آیا تکلیف و وظیفه‌ای ندارند؟ وقتی که می‌شنوند واقعاً ناراحت می‌شوند اما نمی‌توانند بروند آن‌ها را کمک کنند پس تکلیفی ندارند؛ وقتی شرع جلویتان را گرفته است به این معنا که شما در آن حیطه تکلیف و وظیفه نداری و وظیفه‌ی دیگران است. مثل‌ اینکه یک کسی حقش خورده شده است و تنها دادگاه می‌تواند حق او را بگیرد. خب او باید برود شکایت کند و حکم قاضی حق او را بگیرد، شما که اقدام نکردید گناه نکرده‌اید، چون طریق آن است. بنابراین توسل به زور و قدرت و قوه‌ی قهریه برای جلوگیری از این منکر نه‌تنها وظیفه‌ی آحاد مردم نیست، بلکه جایز نیست و موجب هرج‌ومرج می‌شود. حضرت آقا فرموده‌اند جایز نیست فلذا وظیفه هم نیست و در این موارد تکلیف ندارید.ولی یک تکلیف دیگر دارید، زیرا امر به معروف و نهی از منکر فقط به گفتن به خود آن فرد یا استفاده از قوه‌ قهریه علیه آن فرد نیست، شما امر به معروف و نهی از منکرتان این است که به نیروهای انتظامی اطلاع دهید، به کسانی که مسئولیت دارند اطلاع دهید، همین اطلاع دادن وظیفه‌ی شماست که انجام می‌دهید. حالا اگر آن‌ها به وظیفه عمل نکردند شما معذورید و گناهکار نیستید.

آیا می‌شود برای از بین بردن منکری، به جای تذکر زبانی، کار تربیتی درازمدت کرد؟ در صورت تزاحم این دو روش، کدام‌یک مقدم است؟

پاسخ استاد فلاح زاده: اولاً باید مطمئن شویم که اگر به‌جای تذکر لسانی، کارهای تربیتی انجام دهیم، آیا غرض امر به معروف و نهی از منکر تحقق پیدا می‌کند یا نه؟ یک وقت هست اگر بخواهیم تذکر زبانی ندهیم تا بعداً کار تربیتی انجام دهیم، اصلاً موضوع منتفی می‌شود و فرد گناه را مرتکب شده و معروف را ترک می‌کند؛ در این موارد اصلاً جا ندارد که تذکر زبانی را رها کنیم. اما اگر برای اینکه فرد اصلاح شود و دیگر گناه نکند، تذکر زبانی فایده‌ای ندارد یا فایده‌اش چندان تأثیر زیادی ندارد و مقطعی است؛ و در این حال اگر ما بگذاریم تا یک کار تربیتی درازمدت انجام دهیم، آن وقت ایشان کلاً اصلاح می‌شود و در آینده دیگر گناه نمی‌کند و دور گناه نمی‌رود، خب در اینجا کار تربیتی مقدم است. بنابراین خودتان باید شرایط را بسنجید و ببینید که کدام اقدام تأثیر و دوامش بیشتر است؟ هر کدام که مؤثرتر و مفیدتر بود، آن کار را انجام دهید.

از منظر شما نواقص و کاستی‌های قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان چیست؟

خدا را شکر که پس از سال‌ها، با همت برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی مظلومیت دو فریضه، تا حدودی کاهش یافت و خون شهید خلیلی فضای جامعه را برای دفاع از این دو فریضۀ مظلوم آماده ساخت بسیاری قوانین کشور دارای کاستی و ابهام و احیاناً دارای مواد و تبصره‌های زائدی است که همیشه نهاد قانون گذاری باید برای اصلاح و تکمیل آن بکوشد ولی این قانون هنوز اجرا نشده تا نقاط قوت و ضعف آن بخوبی آشکار شود. ما معتقدیم امر به معروف و نهی از منکر کاری در کنار دیگر فعالیت‌ها و قانونی در کنار دیگر قوانین نیست- بلکه نهاد نظارتی نظام اسلامی است که بر تمام دستگاه‌های دولتی و مردمی باید نظارت کند. و همچون ساختار نظارت مردم بر فعالیت‌های بخش خصوصی و دولت فراگیر است و در هر چهارگونه نظارت مردم بر مردم، مردم بر دولت، دولت بر کارگزاران خود و دولت بر مردم باید ساختار و شرح وظایف متناسب خود را پیدا کند ولی این قانون، بخشی از حوزه‌ها را شامل می‌شود.

(درج شده در شماره ۱۸۹ مجله ی حریم امام)

این قانون و نیز دستورالعمل نسبت به حوزه پژوهش چه نگاهی داشته وجایگاه آن را چگونه توصیف کرده؟

ماده ۱۶ این قانون که وظایف ستاد امر به معروف را بر می‌شمارد. دوازده وظیفه‌ی مهم برای ستاد بر شمرده بخش اعظم آن به فعالیت‌های پژوهشی، آموزشی و اطلاع‌رسانی و برنامه‌ریزی اختصاص دارد. کارهایی مثل: تبادل اطلاعات و نظرات برای شکل‌گیری سیاست‌ها.
آسیب‌شناسی و ریشه‌یابی علل ترک دو فریضه
تعیین الگوهای رفتاری
رصد اقدامات انجام شده در اجرای قانون و انعکاس آن به مراجع ذی ربط.
تدوین راهبردهای آموزشی برای سطوح مختلف.
فراهم آوردن متون آموزشی
پژوهش و تحقیق در زمینه دو فریضه
شناسائی ظرفیت‌ها و هدایت تشکل‌های مردمی در زمینه اجرای دو فریضه.
و برخی دیگر از وظایف ستاد نیاز به پژوهش‌های بنیادی، راهبردی و کاربردی دارد. پژوهشکده امر به معروف به عنوان بازوی پژوهشی و اطلاع‌رسانی مرکز همفکری برای علاقمندان شناخت و تبلیغ و اجرای این دو فریضه بزرگ محسوب می‌شود.

(درج شده در شماره ۱۸۹ مجله ی حریم امام)

آیا این قانون به ویژه گزینش ضابطین آن از بسیج و سپاه امر به معروف و نهی را حکومتی نمی کند تبعات آن چه خواهد بود؟

هر قانونی برای اجرا، نیاز به ضابط و نیروی اجرائی دارد. انتخاب بسیج و سپاه برای پشتوانه اجرائی این فریضه به معنای نفی دیگر انگیزه‌ها و عوامل حمایتی نیست.
ایمان مردم، وجدان عمومی، تجارب امت اسلامی، فرهنگ عاشورائی که در جای جای کشور و فکر و فرهنگ نیروهای مردمی و نظامی و انتظامی وجود دارد و هدایت‌های رهبری ضامن اجرای این دو فریضه بزرگ است. از آنجا که سپاه و بسیج به عنوان پاسداران انقلاب اسلامی وظیفه دفاع از ارزش‌های اسلامی و انقلابی را بر عهده دارند، به عنوان ضابطان اجرائی این قانون حیات بخش انتخاب شده‌اند. مهم‌ترین منکرات ضربه بر نظام اسلامی است و طبیعی است که نهاد پاسدار انقلاب و نظام اسلامی در رأس پاسداری از این دو فریضه بزرگ قرار گیرد.

(درج شده در شماره ۱۸۹ مجله ی حریم امام)

دربخش پژوهشی امر به معروف و نهی از منکر را بیشتر در کدام طبقه از حرام واجب مستحب و مکروه دیده اید و چه اقداماتی داشته اید؟

گام نخست در پژوهش‌های دو فریضه، شناخت معروف‌ها و منکرات بنیادی و بزرگ است که نسبت به دیگر معروف‌ها، یا دیگر منکرات نقش مادر دارد. پژوهشکده در دو بخش پژوهش‌های بنیادی، کار دانشنامه دو فریضۀ بزرگ را آغاز کرده و در بخش مصادیق معروف و منکر، فعالیت خود را در فاز اوّل از شناخت معروف‌های واجب و منکرات حرام سامان داده است و بیش از هزار مصداق معروف و منکر را در قالب فرهنگ مصادیق معروف و منکر شناسایی کرده است.
فهرست مصادیق معروف و منکر در فاز اوّل هم اینک در سایت پژوهشکده امر به معروف al.adl.ir بارگذاری شده و حدود نهصد مقاله مرتبط با مباحث نظری و مصادیق امر به معروف هم اکنون در پرتال جامع پژوهشکده امر به معروف در دیدرس شیفتگان این دو فریضه بزرگ و محققان و نویسندگان و برنامه‌سازان و نهادهای فرهنگی است.
(درج شده در شماره ۱۸۹ مجله ی حریم امام)

درحوزه برخورد با توریست ها و مسافران خارجی و نظارت بر کالاهای وارداتی خارجی آیا نکته ای در این قانون وجود دارد شما چه تدابیری اندیشیده اید؟

گام اوّل در اقامه معروف عدم وابستگی فرهنگی و اقتصادی به کشورهای بیگانه و وابستگان استکبار جهانی است جذب مسافر خارجی و کالای خارجی، اولویت اوّل نظام اسلامی و قوانین دینی نیست. تکیه بر تولید داخلی و دانش و فن‌آوری و ارتباط با کشورهای اسلامی و مسلمانان هزاران بار از هزینه کردن برای جذب گردشگرانی که همیشه مجوز حضور و عدم حضور آنان در دست استکبار جهانی است، مقدم است. سرمایه‌گذاری برای کشاورزی و دامداری و صنایع، رشته‌های وابستگی را قطع می‌کند ولی هزینه برای توریسم و جهانگردان غیر مسلمان عازم کشورهای اسلامی همیشه با خطر توقف و توطئه خارجی همراه است.
ثانیاً اگر در چارچوب قوانین اسلامی و نظام اسلامی، نهادهای مرتبط با جهانگردان و توریست‌ها، فعالیت‌های خود را برنامه‌ریزی و اجرا نمایند و قوانین الهی را قربانی منافع موهوم اقتصادی نکنند، جهانگردان با قوانین زندگیساز اسلامی آشنا می‌شوند و کسانی که به قصد تجارت یا پژوهش علمی، فرهنگی به کشور می‌آیند قوانین و اصول حضور در کشور اسلامی را با کمال میل می‌پذیرند و کسانی که به قصد تفریح و تفرج حرام یا جاسوسی و نشر فرهنگ بیگانه می‌آیند، همان بهتر که جائی در ایران اسلامی نداشته باشند و همان بهتر که با توکل بر خدا، «عرض و آبروی خود» را با «ارز» آنان مبادله نکنیم.

پژوهشکده امر به معروف در حوزه های فضای مجازی چه اقداماتی داشته و دارد؟

ستاد امر به معروف و نهی از منکر در استان‌های مختلف در فضای مجازی فعال است. ستاد خراسان رضوی، استانِ اصفهان، استان کردستان و استان هرمزگان، سایت پژوهشی و اطلاع‌رسانی دارند که با مراجعه به سایت‌های رهپویان معروف و راه بهشت می‌توان با کم و کیف فعالیت‌های آنان آشنا شد.
پرتال جامع پژوهشکده امر به معروف هم اینک با نشانی al-adl.ir گنجینه‌ای گرانبها از پژوهش‌های بنیادی و کاربردی و چند رسانه‌ای را در بخش‌های کتاب، مجلات، پرسمان و بوستان و فرهنگ مصادیق معروف و منکر در اختیار علاقه‌مندان قرار داده است. که بیش از صد جلد کتاب در موضوع دو فریضه، نزدیک به هزار مقاله و سیصد پرسش و پاسخ و چهار صد کلیپ را شامل می‌شود.

(درج شده در شماره ۱۸۹ مجله ی حریم امام)

لطفا از اقدامات دیگری که تاکنون داشته اید سخن بگویید؟ و به چه میزان از اندیشه‌های امام و علما خاصه مراجع بهره گرفته‌اید؟

ابواب و کتب امر به معروف عالمان در عصر غیبت کبری تمام گردآوری شده و موضوع در کتب تفسیری و کلامی هم مورد توجه بوده است.
فتاوی مراجع عظام و اندیشمندان حوزوی و دانشگاهی که اثر مکتوب در زمینه دو فریضه بزرگ دارند در سایت پژوهشکده امر به معروف و نرم افزار «گلشن معروف» موجود است.
و پژوهشکده از اثار این بزرگان در تمام آثار مکتوب و مجازی خود استفاده می‌کند.
و متن‌های آموزشی ویژه برای دوره‌های عمومی، نیمه تخصصی و تخصصی تهیه شده برخی چاپ و برخی در مرحله چاپ است.

با توجه به شئون قضائی و انتظامی که برای آمران و ضابطین وجود دارد برای جلوگیری از سوء استفاده و آگاه کردن به احکام و آراء دین چه اقداماتی در جهت آموزش آمران و ناهیان داشته و دارید؟

ضابطان این قانون، هم در مقام بازرسی و کشف جرم و هم در مقام گزارش و شهادت مثل قاضی و داور در صدور حکم و تعیین کیفر برای مجرم مؤثر هستند. این جایگاه می‌تواند سبب برخی منکرات گردد و از نظر ما تنها معصومان و یا کسانی که تالی تلو معصومند می‌توانند در برابر تمام وسوسه‌های شیطان پای از گلیم خویش بیرون ننهند. بنابراین آموزش‌های بشری و تربیت اخلاقی قوی لازم است تا انسان را در حصار تقوا قرار دهد و انگیزه‌های غیر الهی را کنترل کند و فقط تقویت مداوم ایمان می‌تواند مانعی قابل اعتماد در برابر وسوسه قدرت باشد. امر به معروف تلاشی برای تقویت روح مطالبه گری و مسئولیت‌پذیری و مسئولیت خواهی است راه چاره در این است که قانون به صورت دقیق جرم‌ها را تعریف کمی نموده و برای آنها کیفرهایی مشخص تصویب نموده و به ضابطان در گستره‌ای تعریف شده حق اعمال قانون دهد. از نمونه‌های موجود در این گونه موارد می‌توان از پلیس راهور نام برد که در گستره‌ای خاص کشف جرم نموده کیفر تعیین می‌کند و اعمال قانون می‌نماید و نیز سازمان تعزیرات حکومتی نیز در محدودۀ خود شبیه کار پلیس راهور را انجام می‌دهد. و در هر صورت تا رسیدن به یک قانون جامع و فراگیر شیوه‌ای را که رهبری معظم انقلاب اسلامی تعیین نموده‌اند و در همین قانون- ماده ۴- به آن اشاره شده است فعلاً بهترین مسیر قانونمند و شرعی آن است و آن اینکه امر بمعروف زبانی و نوشتاری وظیفه آحاد مردم (اعم از اشخاص و نهادها و مردم و حکومت) و مرتبه عملی آن به عهده دولت نهاده شده است.

(درج شده در شماره ۱۸۹ مجله ی حریم امام)

به چه میزان از اندیشه امام و علما خاصه مراجع عظام بهره گرفته اید؟

بخش آموزشی ستاد در این زمینه از گذشته فعالیت‌های آموزشی و اطلاع‌رسانی متعددی برای کارکنان ادارات به همکاری بسیج و سازمان تبلیغات اسلامی داشته است و متون آموزشی متعددی توسط حضرت حجت الاسلام و المسلمین قرائتی؛ حجت الاسلام و المسلمین جواد محدثی، و حجت الاسلام و المسلمین محمد اسحاق مسعودی فراهم آورده است. بخش چند رسانه‌ای سایت پژوهشکده امر به معروف متن صوتی برخی درس‌ها را در اختیار استادان و دانش پژوهان و مدیران اجرای فریضه قرار داده است.
پژوهش عمیق، آموزش دقیق، و توجیه نیروهای مخلص و پر تلاش و هماهنگی لازم با نهادهای مرتبط، ضامن موفقیت در اجرای این قانون الهی است. قانونی که بدون آن احکام الهی و حقوق جامعه در خطر قرار می‌گیرد.
نشریاتی مثل حریم امام و عموم رسانه‌ها، می‌توانند، در پژوهش، اطلاع‌رسانی و نشر اندیشه‌های حضرت امام خمینی قدس سره الشریف در زمینه دو فریضه و سیره آن بزرگوار، جامعه را برای اجرای این احکام زندگیساز و استقلال آفرین یاری کنند.
(درج شده در شماره ۱۸۹ مجله ی حریم امام)