بوستان:گلشن حدیث

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از گلشن حدیث)
پرش به: ناوبری، جستجو
گلشن حدیث

محتویات

مبغوض ترین منکرات

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام: إنَّ رَجُلاً مِن خَثعَمٍ جاءَ إلى رَسولِ اللّه ِ صلى الله علیه و آله فقالَ: یا رَسولَ اللّه، أخبِرنی... أیُّ الأعمالِ أبغَضُ إلَى اللّه ِ عَزَّوجلَّ؟ قالَ: الشِّرکُ بِاللّه ِ، قالَ: ثُمّ ماذا؟ قالَ: قَطیعَهُ الرَّحِمِ، قالَ: ثُمّ ماذا؟ قالَ: الأمرُ بِالمُنکَرِ و النَّهیُ عَنِ المَعروفِ.
امام صادق علیه السلام: مردى از خثعم خدمت رسول خدا صلى الله علیه و آله آمد و عرض کرد: اى رسول خدا! به من بفرمایید... کدام کارها نزد خداوند عزّ و جلّ منفورتر است؟ حضرت فرمود: شرک ورزیدن به خدا. عرض کرد: سپس چه کارى؟ فرمود: بریدن پیوند خویشاوندى. عرض کرد: بعد چه کارى؟ فرمود: فرمان دادن به زشت کارى ها و بازداشتن از خوبیها.
تهذیب الأحکام: ۶/۱۷۶/۳۵۵.
به نقل از پایگاه اینترنتی احادیث 02-09-94 : <http://www.ahadith.ir/fa/ahadith/ahadith-mozooei/69-a-amrebemaroof/206-1390-08-27-16-43-52.html>

وای بر منادیان منکر و ناهیان از معروف

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام: وَیلٌ لِمَن یَأمُرُ بِالمُنکَرِ و یَنهى عَنِ المَعروفِ!
امام صادق علیه السلام: واى بر کسى که به زشت کارى فرمان مى دهد و از خوبیها باز مى دارد!
الزهد للحسین بن سعید: ۱۰۶/۲۹۰.

هشدار علوی نسبت به گسترش منکرات فرهنگی

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: وَ إِنَّهُ سَیَأْتِی عَلَیْکُمْ مِنْ بَعْدِی زَمَانٌ لَیْسَ فِیهِ شَیْ ءٌ أَخْفَى مِنَ اَلْحَقِّ وَ لاَ أَظْهَرَ مِنَ اَلْبَاطِلِ وَ لاَ أَکْثَرَ مِنَ اَلْکَذِبِ عَلَى اَللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ لَیْسَ عِنْدَ أَهْلِ ذَلِکَ اَلزَّمَانِ سِلْعَهٌ أَبْوَرَ مِنَ اَلْکِتَابِ إِذَا تُلِیَ حَقَّ تِلاَوَتِهِ وَ لاَ أَنْفَقَ مِنْهُ إِذَا حُرِّفَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَ لاَ فِی اَلْبِلاَدِ شَیْ ءٌ أَنْکَرَ مِنَ اَلْمَعْرُوفِ وَ لاَ أَعْرَفَ مِنَ اَلْمُنْکَرِ فَقَدْ نَبَذَ اَلْکِتَابَ حَمَلَتُهُ وَ تَنَاسَاهُ حَفَظَتُهُ.
امام على علیه السلام: آگاه باشید زود باشد که پس از من زمانى فرارسد، که چیزى پنهان تر از حقّ، و پیداتر از باطل، و بیشتر از دروغ بستن بر خدا و رسول نباشد، در نزد اهل آن زمان، متاعى بی رونق تر از قرآن نباشد، هنگامیکه بحق تلاوت شود (و سخن از عمل کردن بآن بمیان آید) و جنسى رایج تر نزد آنان نیست هنگامیکه قرآن را از جایگاههاى خودش بردارند (و بخلاف معانئى که از جانب خدا و پیغمبر و ائمّه طاهرین (ع) بر آن وضع شده معنى کنند) در آن زمان در شهرستانها چیزى ناشناس تر از خوبیها و شناخته تر از بدیها نیست (معروف منکر و منکر معروف میگردد) بر دارندگان قرآن (مسلمانانى که مأمور بعمل کردن به قرآن اند بدان عمل نکرده و) آنرا بیفکنند، و حافظین قرآن آنرا فراموش نمایند.
نهج البلاغه: الخطبه ۱۴۷.

شکایت علوی از شناخت وارونه معروف و منکر

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: إلَى اللّه ِ أشکو مِن مَعشَرٍ یَعیشونَ جُهّالاً، و یَموتونَ ضُلاّلاً... و لا عِندَهُم أنکَرُ مِنَ المَعروفِ، و لا أعرَفُ مِنَ المُنکَرِ!
امام على علیه السلام: به خدا شکایت مى برم از گروهى که نادان زندگى مى کنند و گمراه مى میرند... و در نزد آنها چیزى زشت تر از نیکى و خوبتر از زشتى نیست!
نهج البلاغه: الخطبه ۱۷.

خطر نگاه وارونه به معروف و منکر

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: کَیفَ بِکُم إذا فَسَدَت نِساؤکُم، و فَسَقَ شَبابُکُم، و لَم تَأمُروا بِالمَعروفِ و لَم تَنهَوا عَنِ المُنکَرِ؟!... کَیفَ بِکُم إذا أمَرتُم بِالمُنکَرِ و نَهَیتُم عَنِ المَعروفِ؟!... کَیفَ بِکُم إذا رَأیتُمُ المَعروفَ مُنکَرا و المُنکَرَ مَعروفا؟!
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: چه حالى خواهید داشت آن گاه که زنانتان فاسد شوند و جوانانتان نابکار شوند و شما امر به معروف و نهى از منکر نکنید؟... چه حالى خواهید داشت آن گاه که به زشت کارى فرمان رانید و از خوبیها باز دارید؟... چه حالى خواهید داشت آن گاه که خوب را زشت شمرید و زشت را نیکو؟
تهذیب الأحکام: ۶/۱۷۷/۳۵۹.

مبارزه منفی با عاملان منکر

بحار الأنوار عن الحارثِ بنِ المُغیرهِ: لَقِینی أبوعَبدِ اللّه ِ علیه السلام... فَقالَ لی: أما لَتُحمَلَنَّ ذُنوبُ سُفَهائکُم عَلى عُلَمائکُم... مایَمنَعُکُم إذا بَلَغَکُم عَنِ الرَّجُلِ مِنکُم ماتَکرَهونَهُ ـ مِمّا یَدخُلُ بِهِ عَلَینا الأذى و العَیبُ عِندَ النّاسِ ـ أن تَأتُوهُ فتُؤنِّبوهُ و تَعِظوهُ، و تَقولوا لَهُ قَولاً بِلیغا ؟! فقُلتُ لَهُ: إذا لایَقبَلُ مِنّا و لایُطیعُنا ؟ قالَ: فقالَ: فإذا فَاهجُروهُ عِندَ ذلکَ وَ اجتَنِبوا مُجالَسَتَهُ.
بحارالأنوار (ـ به نقل از حارث بن مغیره ـ): با امام صادق علیه السلام ملاقات کردم حضرت به من فرمود: قطعا گناهانِ نادانانِ شما بر دوش دانایانتان بار مى شود... چرا وقتى مى شنوید مردى از شما کار ناپسندى مى کند ـ کارى که موجب عیب و اذیّت ما نزد مردم مى شود ـ نزد او نمى روید و ملامت و موعظه اش نمى کنید و بى پروا و صریح با او حرف نمى زنید؟ عرض کردم: اگر حرف ما را نپذیرفت و اطاعتمان نکرد، چه کنیم؟ فرمود: در این صورت از او دورى کنید و از همنشینى با وى اجتناب ورزید.
بحار الأنوار: ۲/۲۲/۶۳.

برخورد قاطع با منکر گرایان

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام: لَو أنَّکُم إذا بَلَغَکُم عَنِ الرَّجُلِ شَیءٌ تَمَشَّیتُم إلَیهِ فقُلتُم: یا هذا، إمّا أن تَعتَزِلَنا و تَجتَنِبَنا، و إمّا أن تَکُفَّ عَن هذا، فإن فَعَلَ و إلاّ فَاجتَنِبوهُ.
امام صادق علیه السلام: هر گاه خبردار شدید که مردى کار خلافى مى کند، نزد او بروید و بگویید: فلانى! یا از ما کناره گیرى و دورى کن، یا از این کار خلاف دست بردار. اگر دست برنداشت از او دورى کنید.
وسائل الشیعه: ۱۱/۴۱۵/۵.

اشتراک ساکتان و بدکاران در عذاب

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام: (ـ لِقَومٍ مِن أصحابِهِ ـ): إنَّهُ قَد حَقَّ لی أن آخُذَ البَریءَ مِنکُم بِالسَّقیمِ، و کَیفَ لایَحِقُّ لی ذلکَ و أنتُم یَبلُغُکُم عَنِ الرَّجُلِ مِنکُمُ القَبیحُ فلاتُنکِرونَ عَلَیهِ و لاتَهجُرونَهُ و لاتُؤذونَهُ حتّى یَترُکَ؟!
امام صادق علیه السلام (ـ خطاب به گروهى از یاران خود ـ) فرمود: من حق دارم که بى گناه شما را به خاطر گناه کارتان مؤاخذه کنم؛ چگونه چنین حقّى نداشته باشم، حال آن که درباره کار زشت یکى از افراد خود خبردار مى شوید، امّا به او اعتراض نمى کنید و از او دورى نمى نمایید و اذیّتش نمى کنید تا از کار زشتش دست بردارد ؟!
وسائل الشیعه: ۱۱/۴۱۵/۴.

تهجد بی جهاد

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام: إنَّ اللّه َعَزَّوجلَّ بَعَثَ مَلَکَینِ إلى أهلِ مَدینَهٍ لِیَقلِباها عَلى أهلِها، فلَمَّا انتَهَیا إلَى المَدینَهِ وَجَدا رَجُلاً یَدعو اللّه َو یَتَضَرَّعُ... فَعادَ إلَى اللّه ِ تبارکَ و تعالى، فقالَ: یا رَبِّ، إنّی انتَهَیتُ إلَى المَدینَهِ فوَجَدتُ عَبدَکَ فُلانا یَدعوکَ و یَتَضَرَّعُ إلَیکَ، فقالَ: امضِ لِما أمَرتُکَ بِهِ؛ فإنَّ ذا رَجُلٌ لَم یَتَمَعَّرْ وَجهُهُ غَیظا لی قَطُّ!
امام صادق علیه السلام: خداوند عزّ و جلّ دو فرشته را فرستاد تا شهرى را بر سر مردمش واژگون کنند. چون به آن شهر رسیدند مردى را در حال دعا و تضرّع دیدند... پس یکى از آن دو نزد خداوند تبارک و تعالى برگشت و گفت: پروردگارا! من، به آن شهر رسیدم، اما دیدم فلان بنده ات تو را مى خواند و به درگاه تو زارى مى کند. خداوند فرمود: دستورى را که به تو دادم انجام ده. او مردى است که هرگز به خاطر من، چهره اش از خشم تغییر نکرده است!
الکافی: ۵/۵۸/۸.

لبخند در برابر منکر

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام: (ـ فی قولِهِ تَعالى: کَانُواْ لَایَتَنَاهَوْنَ عَن مُّنکَرٍ فَعَلُوه ؛ المائده۷۹‏ ): أما إنَّهُم لَم یَکونوا یَدخُلونَ مَداخِلَهُم، و لایَجلِسونَ مَجالِسَهُم، و لکِنْ کانوا إذا لَقُوهُم ضَحِکوا فی وُجوهِهِم و أنِسوا بِهِم.
امام صادق علیه السلام (ـ درباره آیه «و از کار زشتى که آن را مرتکب مى شدند یکدیگر را باز نمی داشتند...) فرمود: آنها اعمال گنهکاران را انجام نمى دادند و در مجالس و محافل آنها نمى نشستند، اما وقتى با آنها روبه رو مى شدند به صورتشان مى خندیدند و با ایشان گرم مى گرفتند.
تفسیر العیّاشیّ: ۱/۳۳۵/۱۶۱.

انکار منکر، خیرالعمل

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: خَیرُ العَمَلِ أن تَلقى أهلَ المَعاصی بِوُجوهٍ مُکفَهِرَّهٍ.
امام على علیه السلام: بهترین کار این است که با گنهکاران، با ترشرویى برخورد کنید.
تنبیه الخواطر: ۲/۱۲۴.

کمترین نوع انکار

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: أدنَى الإنکارِ أن تَلقى أهلَ المَعاصی بِوُجوهٍ مُکفَهِرَّهٍ.
امام على علیه السلام: کمترین مرتبه نهى از منکر این است که با گنهکاران، با چهره درهم کشیده برخورد کنید.
وسائل الشیعه: ۱۱/۴۱۳/۱.

سیمای خشم آلود

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: أمَرَنا رَسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله أن نَلقى أهلَ المَعاصی بِوُجوهٍ مُکفَهِرَّهٍ.
امام على علیه السلام: رسول خدا صلى الله علیه و آله به ما دستور داد که با افراد گنهکار، با چهره اى درهم کشیده رو به رو شویم.
الکافی: ۵/۵۹/۱۰.

نفرت از گنهکار راه قرب خدا

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: تَقَرَّبوا إلَى اللّه ِ تَعالى بِبُغضِ أهلِ المَعاصی، وَ القَوهُم بِوُجوهٍ مُکفَهِرَّهٍ، و التَمِسوا رِضا اللّه ِ بِسَخَطِهِم، و تَقَرَّبوا إلَى اللّه ِ بِالتَّباعُدِ مِنهُم.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: با نفرت از گنهکاران، به خداوند متعال نزدیک شوید و با این افراد با ترشرویى برخورد کنید و با خشم گرفتن بر آنان خشنودى خدا را بجویید و با دورى کردن از آنها به خدا نزدیک شوید.
کنز العمّال: ۵۵۸۵، ۵۵۱۸.

احساس حقارت و ترک دو فریضه

قال رَسولُ اللّه صلى الله علیه و آله: لایُحَقِّرَنَّ أحَدُکُم نَفسَهُ. قالوا: یا رَسولَ اللّه ِ، و کَیفَ یُحَقِّرُ أحَدُنا نَفسَهُ؟ قالَ: یَرى أنَّ عَلَیهِ مَقالاً، ثُمّ لا یَقولُ فیهِ، فیَقولُ اللّه ُ عَزَّ و جلَّ یَومَ القِیامَهِ: ما مَنَعَکَ أن تَقولَ فی کَذا و کَذا؟ فیَقولُ: خَشیَهُ النّاسِ! فیَقولُ: فإیّایَ کُنتَ أحَقَّ أن تَخشى پیامبر خدا صلى الله علیه و آله فرمود: هیچ یک از شما نباید خود را کوچک کند. عرض کردند: اى رسول خدا! چگونه کسى از ما خود را کوچک مى کند؟ فرمود: به این ترتیب که در جایى خود را موظّف به سخن گفتن بداند و چیزى نگوید. خداوند عزّ و جلّ در روز قیامت به او مى فرماید: چه چیز مانع از آن شد که درباره فلان و بهمان چیز سخنى نگویى؟ عرض مى کند: ترس از مردم! خداوند مى فرماید: سزاوارتر آن بود که از من مى ترسیدى.
الترغیب و الترهیب: ۳/۲۲۷/۱۴.

ترس از عظمت خدا یا مردم

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: ألا لایَمنَعَنَّ أحَدَکُم هَیبَهُ النّاسِ أن یَقولَ الحَقَّ إذا رَآهُ أن یَذَّکَّرَ بِعِظَمِ اللّه ِ، لایُقَرِّبُ مِن أجَلٍ و لایُبعِدُ مِن رِزقٍ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: هان! مبادا ترس از مردم مانع از آن شود که فردى از شما حق را ببیند و نگوید. بلکه باید عظمت خدا را بیاد آورد[ و بداند که حق گویى] نه اجلى را نزدیک مى کند و نه روزیى را دور مى گرداند.
کنز العمّال: ۵۵۷۰.

شجاعت حق گویی در برابر منکرات

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: لایَمنَعَنَّ أحَدَکُم هَیبَهُ النّاسِ أن یَقولَ الحَقَّ إذا رَآهُ أو سَمِعَهُ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: ترس از مردم مانع از آن نشود که فردى از شما، هرگاه حقّى را ببیند یا بشنود، به زبان بیاورد.
کنزالعمّال: ۵۵۶۷.

سکوت در برابر ظالم و مرگ امت

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: إذا رَأیتَ اُمَّتی تَهابُ الظّالِمَ أن تَقولَ لَهُ: إنَّکَ ظالِمٌ، فقَد تُوُدِّعَ مِنهُم.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: هر گاه دیدى امّت من از این که به ستمگر بگویند: تو ستمگرى، مى هراسند، فاتحه آنها خوانده شده است.
کنز العمّال: ۵۵۴۰.

کتمان علم از بیم مردم

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: لا أعرِفَنَّ رَجُلاً مِنکُم عَلِمَ عِلما فکَتَمَهُ فَرَقاً مِنَ النّاسِ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: مبادا بفهمم که فردى از شما دانش (اطلاعاتى) داشته باشد و از ترس مردم آن را کتمان کند.
کنز العمّال: ۲۹۱۵۲، ۲۹۵۳۲.

ترس از خدا یا خلق

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: لا یُحَقِّرَنَّ أحَدُکُم نَفسَهُ أن یَرى أمراَ لِلّه ِ تَعالى فیهِ مَقالٌ، فلا یَقولَ: یا رَبِّ، خَشیَهَ النّاسِ! فیَقولَ: فإیّایَ کُنتَ أحَقَّ أن تَخشى.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: مبادا کسى از شما در جایى که پاى امرى از خدا در میان است و باید سخن بگوید، با سکوت کردن، خود را کوچک کند؛ زیرا [فرداى قیامت] نمى تواند بگوید: خدایا! از مردم ترسیدم. چون خداوند جواب مى دهد: سزاوارتر آن بود که از من بترسى.
کنز العمّال: ۵۵۳۴.

بالاترین فریضه

الإمامُ الباقرُ علیه السلام: و لَو أضَرَّتِ الصَّلاهُ بِسائرِ ما یَعمَلونَ بأموالِهِم و أبدانِهِم لَرَفَضوها کما رَفَضوا أسمَى الفَرائضِ و أشرَفَها.
امام باقر علیه السلام: اگر نماز هم به دیگر کارهاى مربوط به مال و جانشان ضرر مى زد، آن را کنار مى گذاشتند؛ همچنان که بالاترین و ارجمندترین فرایض (امر به معروف و نهی از منکر) را کنار گذاشتند.
الکافی: ۵/۵۵/۱.

ریشه های ترك نهى از منكر

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: غَشِیَتکُمُ السَّکرَتانِ: سَکرَهُ حُبِّ العَیشِ، و حُبِّ الجَهلِ، فعِندَ ذلکَ لاتَأمُرونَ بِالمَعروفِ و لاتَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: دو مستى شما را فرا گرفته است: مستى عشق به زندگى و مستى نادانى. در چنین وضعى امر به معروف و نهى از منکر نمى کنید.
کنز العمّال: ۵۵۱۹.

رابطه انکار زبانی و عملی

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام: ما جَعَلَ اللّه ُ بَسطَ اللِّسانِ و کَفَّ الیَدِ، و لکِن جَعَلَهُما یُبسَطانِ مَعا و یُکَفّانِ مَعا.
امام صادق علیه السلام: خداوند زبان را بسته و دست را گشاده قرار نداده، بلکه آنها را چنان آفریده که با هم باز مى شوند و با هم بسته مى گردند.
وسائل الشیعه: ۱۱/۴۰۴/۲.

نبرد با منکر گرایان

الإمامُ الباقرُ علیه السلام: فأنکِروا بِقُلوبِکُم، وَ الْفِظوا بِألسِنَتِکُم، و صُکّوا بِها جِباهَهُم، و لاتَخافوا فی اللّه ِ لَومَهَ لائمٍ، فإنِ اتَّعَظوا و إلَى الحَقِّ رَجَعوا فلا سَبیلَ عَلَیهِم «إنَّما السَّبیلُ عَلَى الّذینَ یَظلِمونَ النّاسَ و یَبغونَ فی الأرضِ بِغَیرِ الحَقِّ اُولئکَ لَهُم عَذابٌ ألیمٌ »الشورى:۴۲. هُنالِکَ فجاهِدوهُم بِأبدانِکُم و أبغِضوهُم بِقُلوبِکُم، غَیرَ طالِبینَ سُلطانا، و لا باغینَ مالاً، و لامُرتَدِّینَ بِالظُّلمِ ظَفَرا؛ حتّى یَفیؤوا إلى أمرِاللّه ِ و یَمضوا عَلى طاعَتِهِ.
امام باقر علیه السلام: با دلهاى خود انکار کنید و با زبانهایتان اعتراض نمایید و آن را به پیشانیهایشان بکوبید و در راه خدا از سرزنش احدى نهراسید. اگر پند پذیرفتند و به راه حق بازگشتند، کارى به آنها نداشته باشید. کیفر و مجازات فقط براى کسانى است که به مردم ستم مى کنند و بناحق در روى زمین سرکشى مى کنند. اینان را عذابى دردآور است. در چنین حالتى با آنها عملاً جهاد کنید و در دلهایتان دشمنشان بدارید، بى آن که در صدد قدرت طلبى باشید و یا مالى را به ستم بگیرید و یا از غرور پیروزى، دست به ستمگرى بیالایید، تا آن که به فرمان خدا برگردند و راه طاعت او در پیش گیرند.
الکافی: ۵/۵۶/۱.

شهیدان دو فریضه

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: (ـ فی قولِهِ تَعالى: «وَ مِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ الله‏(البقره ۲۰۷): إنَّ المُرادَ بِالآیَهِ الرَّجُلُ یُقتَلُ عَلَى الأمرِ بِالمَعروفِ و النَّهیِ عَنِ المُنکَرِ.
امام على علیه السلام (ـ درباره آیه «و برخى از مردم، براى به دست آوردن خشنودی خدا جان خویش را فدا می کنند) فرمود: مراد از این آیه آن مرد است که در راه امر به معروف و نهى از منکر کشته مى شود.
وسائل الشیعه:۱۱/۱۰۹/۲.

قدرت فرهنگی و نظامی در دو فریضه

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: السَّیفُ فاتِقٌ، و الدِّینُ راتِقٌ، فالدِّینُ یَأمُرُ بِالمَعروفِ، و السَّیفُ یَنهى عَنِ المُنکَرِ.
امام على علیه السلام: شمشیر شکافنده است و دین به هم آورنده؛ زیرا دین به معروف امر مى کند و شمشیر از منکر نهى مى کند.
غرر الحکم: ۲۱۳۵.

دوری منکر با تمام توان

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: أنکِرِ المُنکَرَ بیَدِکَ و لِسانِکَ، و بایِنْ مَن فَعَلَهُ بِجُهدِکَ.
امام على علیه السلام: با دست و زبان خود بر زشت کارى اعتراض کن و تا مى توانى از زشت کار دورى نما.
نهج البلاغه: الکتاب ۳۱.

مبارزه با منکر و تبلیغات آن

الإمامُ علیٌّ علیه السلام :أیُّها المُؤمِنونَ، إنَّهُ مَن رَأى عُدوانا یُعمَلُ بِهِ و مُنکَرا یُدعى إلَیهِ فأنکَرَهُ بقَلبِهِ فقَد سَلِمَ و بَرِئَ، و مَن أنکَرَهُ بلِسانِهِ فقَد اُجِرَ و هُوَ أفضَلُ مِن صاحِبِهِ، و مَن أنکَرَهُ بِالسَّیفِ ـ لِتَکونَ کَلِمَهُ اللّه ِ هِیَ العُلیا، و کَلِمَهُ الظّالِمینَ هِیَ السُّفلى ـ فذلکَ الّذی أصابَ سَبیلَ الهُدى و قامَ عَلَى الطّریقِ و نُوِّرَ فی قَلبِهِ الیَقینُ.
امام على علیه السلام: اى مؤمنان! هر کس دید به تجاوزى عمل مى شود، یا به زشت کارى و خلافى فراخوان مى شود و در دل خویش به آن اعتراض نمود، به سلامت رَهَد و وظیفه اش را انجام داده باشد و هر که با زبانش به آن اعتراض کند، پاداش بیند و از آن اوّلى برتر است و هر کس با شمشیر به مبارزه با آن بر خیزد تا کلمه حق بر آید و کلمه ستمگران (باطل) پست گردد، هموست که به راه راست رسیده و بر طریق حق شتافته و نور یقین دلش را روشن کرده است.
نهج البلاغه: الحکمه ۳۷۳.

بالاترين مرتبه امر و نهی

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله(ـ لِعلِیٍّ علیه السلام فیما عَهِدَ إلَیهِ ـ): یا عَلِیُّ، مُرْ بِالمَعروفِ و انْهَ عَنِ المُنکَرِ بیَدِکَ، فإن لَم تَستَطِعْ فبِلِسانِکَ، فإن لَم تَستَطِعْ فبِقَلبِکَ، و إلاّ فلاتَلومَنَّ إلاّ نَفسَکَ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله (ـ در سفارشى به على علیه السلام ـ) فرمود: اى على! با دست خود امر به معروف و نهى از منکر کن. اگر نتوانستى پس با زبانت این کار را بکن و باز اگر نتوانستى با قلبت چنین کن، در غیر این صورت، نباید کسى جز خودت را سرزنش کنى.
دعائم الإسلام: ۲/۳۵۱.

انکار قلبی منکر، کمترین عزت مومن

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام: حَسْبُ المُؤمِنِ عِزّا إذا رَأى مُنکَرا أن یَعلَمَ اللّه ُ عَزَّ و جلَّ مِن قَلبِه إنکارَهُ.
امام صادق علیه السلام: براى عزّت مؤمن همین کافى است که هر گاه منکرى را ببیند، خداوند عزّ و جلّ بداند که در دل آن را انکار مى کند.
الکافی: ۵/۶۰/۱.

ترک دو فریضه و مسخ انسان ها

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: أوَّلُ ما تُغلَبونَ عَلَیهِ مِنَ الجِهادِ، الجِهادُ بِأیدیکُم ثُمّ بِألسِنَتِکُم ثُمّ بِقُلوبِکُم، فمَن لَم یَعرِفْ بقَلبِهِ مَعروفا و لَم یُنکِرْ مُنکَرا قُلِبَ، فجُعِلَ أعلاهُ أسفَلَهُ و أسفَلُهُ أعلاهُ.
امام على علیه السلام: نخستین درجه از جهاد که از آن باز مى مانید، جهاد با دستان شماست. سپس جهاد با زبانهایتان و آن گاه جهاد با دلهایتان. پس، هرگاه کسى در دل خویش کار نیک را نیک نداند و ستایشش نکند و از کار زشت نفرت نورزد، واژگون شود و زیر و زبر گردد.
نهج البلاغه: الحکمه ۳۷۵.

روند تعطیل دو فریضه در تاریخ انبیا

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: (ـ لَمّا سُئلَ عَن مَیِّتِ الأحیاءِ و هُوَ یَخطُبُ): نَعَم، إنَّ اللّه َ بَعَثَ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرینَ و مُنذِرینَ، فصَدَّقَهُم مُصَدِّقونَ، و کَذَّبَهُم مُکَذِّبونَ، فیُقاتِلونَ مَن کَذَّبَهُم بِمَن صَدَّقَهُم فیُظهِرُهُمُ اللّه ُ، ثُمّ یَموتُ الرُّسُلُ فتَخلُفُ خُلوفٌ، فمِنهُم مُنکِرٌ لِلمُنکَرِ بیَدِهِ و لِسانِهِ و قَلبِهِ، فذلکَ استَکمَلَ خِصالَ الخَیرِ. و مِنهُم مُنکِرٌ لِلمُنکَرِ بلِسانِهِ و قَلبِهِ تارِکٌ لَهُ بیَدِهِ، فذلکَ خَصلَتانِ مِن خِصالٍ الخَیرِ تَمَسَّکَ بِهِما و ضَیَّعَ خَصلَهً واحِدَهً و هِیَ أشرَفُها. و مِنهُم مُنکِرٌ لِلمُنکَرِ بقَلبِهِ تارِکٌ لَهُ بیَدِهِ و لِسانِهِ، فذلکَ ضَیَّعَ شَرَفَ الخَصلَتَینِ مِنَ الثَّلاثِ و تَمَسَّکَ بِواحِدَهٍ. و مِنهُم تارِکٌ لَهُ بلِسانِهِ و قَلبِهِ و یَدِهِ فذلکَ مَیِّتُ الأحیاءِ.
امام على علیه السلام ـ در حالى که مشغول سخنرانى بود در پاسخ به سؤال: مرده در میان زندگان کیست؟) فرمود: آرى، خداوند پیامبران را نوید دهنده و بیم دهنده فرستاد. پس، تصدیق گران، آنها را تصدیق کردند و تکذیب کنندگان تکذیب. سپس تکذیب کنندگان با تصدیق کنندگان به جنگ بر مى خیزند و خداوند تصدیق کنندگان را پیروز مى گرداند. پس از مدّتى پیامبران چشم از جهان فرو مى بندند و در میان جانشینان و نسلهاى بعد آنان افرادى در برابر زشت کارى با دست و زبان و دل اعتراض مى کنند. اینان همه خصلتهاى خوب را در خود جمع کردند. بعضى دیگر در برابر زشت کارى با زبان و دل اعتراض مى کنند و با دست خود به آن کارى ندارند، که این خود دو خصلت خوب است که این عدّه فرا چنگ آوردند و خصلت دیگر را، که برتر است، از دست دادند. عدّه اى منکَر را در دل انکار مى کنند و با دست و زبان خود کارى به آن ندارند. اینان دو خصلت ارزشمند از این سه خصلت را از دست دادند و یکى را گرفتند. بعضى هم نه با زبان و نه با دست و نه با دل خویش به زشت کارى اعتراض نکردند. اینان مردگانى هستند در میان زندگان.
کنز العمّال: ۴۴۲۱۶.

تارک نهی از منکر، مرده ای بین زندگان

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: (ـ لِرَجُلٍ قَطَعَ خُطبَتَهُ و قالَ: حَدِّثنا عَن مَیَّتِ الأحیاء): مُنکِرٌ لِلمُنکَرِ بقَلبِهِ و لِسانِهِ و یَدَیهِ فخِلالُ الخَیرِ حَصَّلها کُلَّها، و مُنکِرٌ لِلمُنکَرِ بقَلبِهِ و لِسانِهِ و تارِکٌ لَهُ بِیَدِهِ فخَصلَتانِ مِن خِصالِ الخَیرِ، و مُنکِرٌ لِلمُنکَرِ بقَلبِهِ و تارِکٌ بلِسانِهِ و یَدِهِ فخَلَّهٌ مِن خِلالِ الخَیرِ حازَ، و تارِکٌ لِلمُنکَرِ بقَلبِهِ و لِسانِهِ و یَدِهِ فذلکَ مَیِّتُ الأحیاءِ.

امام على علیه السلام (ـ در پاسخ به مردى که سخنرانى آن حضرت را قطع کرد و گفت از مرده در میان زندگان سخن بگو -) فرمود:: کسى که منکر را با قلب و زبان و دستش انکار کند، همه خصلتهاى نیک را به چنگ آورده است و کسى که منکر را با قلب و زبانش انکار کند و با دست در صدد تغییرش برنیاید، دو خصلت نیک را به دست آورده است و کسى که منکر را با قلبش انکار کند و با زبان و دست به آن کارى نداشته باشد، یکى از خصلتهاى نیک را دارا شده است و کسى که با قلب و با زبان و با دست خود به منکر کارى نداشته باشد، او مرده اى است در میان زندگان.

بحار الأنوار: ۱۰۰/۸۲/۴۳.

ارزش انکار قلبی

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: إذا رَأى أحَدُکُمُ المُنکَرَ و لَم یَستَطِعْ أن یُنکِرَهُ بِیَدِهِ و لِسانِهِ و أنکَرَهُ بِقَلبِهِ، و عَلِمَ اللّه ُ صِدقَ ذلکَ مِنهُ، فقَد أنکَرَهُ.
امام على علیه السلام: هر یک از شما که کار زشت را ببیند و نتواند با دست و زبان خویش به آن اعتراض کند، ولى در دل انکارش کند و خدا بداند که راست مى گوید، وى آن زشت کارى را انکار کرده است.
غرر الحکم: ۴۱۵۲.

روند انحراف پس از انبیا و وظیفه امت

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: ما مِن نَبِیٍّ بَعَثَهُ اللّه ُ فی اُمَّهٍ مِن قَبلی إلاّ کانَ لَهُ مِن اُمَّتِهِ حَوارِیّونَ و أصحابٌ یأخُذونَ بسُنَّتِهِ و یَقتَدونَ بأمرِهِ، ثُمَّ إنَّها تَخلُفُ مِنهُم مِن بَعدِهِم خُلوفٌ یَقولونَ ما لایَفعَلونَ، و یَفعَلونَ ما لایُؤمَرونَ، فمَن جاهَدَهُم بیَدِهِ فهُوَ مُؤمِنٌ، و مَن جاهَدَهُم بلِسانِهِ فهُوَ مُؤمِنٌ، و مَن جاهَدَهُم بِقَلبِهِ فهُوَ مُؤمِنٌ، لَیسَ وَراءَ ذلکَ مِنَ الإیمانِ حَبَّهُ خَردَلٍ.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: خداوند پیش از من هیچ پیامبرى را در میان امتى برنینگیخت مگر این که در میان آنها او را حواریان و یارانى بودند که به سنت او عمل مى کردند و از فرمان او پیروى مى نمودند، اما بعد از آنها عدّه اى جانشینشان شدند که به آن چه مى گفتند خود عمل نمى کردند و کارهایى مى کردند که به آنها دستور داده نشده بود. پس، هر که با دست خویش با آنان مبارزه کرد، مؤمن بود و هر که با زبانش با آنان مبارزه کرد مؤمن بود و هر که قلبا با آنان مبارزه نمود، مؤمن بود. هر که چنین نکرد به اندازه دانه خردلى ایمان نداشت.

کنز العمّال: ۵۵۳۲، الترغیب و الترهیب: ۳/۲۲۶/۱۰.

ضعیف ترین مرحله ایمان

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: مَن رَأى مِنکُم مُنکَرا فَغیَّرَهُ بِیَدِهِ فقَد بَرِئَ، و مَن لَم یَستَطِعْ أن یُغَیِّرَهُ بِیَدِهِ فغَیَّرَهُ بلِسانِهِ فقَد بَرِئَ، و مَن لَم یَستَطِعْ أن یُغَیِّرَهُ بلِسانِهِ فغَیَّرَهُ بقَلبِهِ فقَد بَرِئَ، و ذلکَ أضعَفُ الإیمانِ.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: هر یک از شما منکرى را ببیند و با دست خود آن را تغییر دهد، وظیفه اش را انجام داده است و کسى که نتواند با دستش آن را تغییر دهد ولى با زبانش تغییر دهد، وظیفه اش را انجام داده است و کسى که نتواند با دست و زبانش آن را تغییر دهد ولى در قلبش آن را انکار کند، وظیفه اش را انجام داده است و این ضعیف ترین مرحله ایمان مى باشد.

کنز العمّال: ۵۵۵۶.

مراتب سه گانه نهى از منكر

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: مَن رَأى مِنکُم مُنکَرا فَلْیُغَیِّرْهُ بِیَدِهِ، فإن لَم یَستَطِعْ فبِلِسانِهِ، فإن لَم یَستَطِعْ فبِقَلبِهِ و ذلکَ أضعَفُ الإیمانِ

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: هر یک از شما منکرى را دید باید با دست خود آن را تغییر دهد. اگر نتوانست، با زبانش تغییر دهد (اعتراض کند) و باز اگر نتوانست، در قلبش آن را انکار کند و این ضعیف ترین مرحله ایمان است.

الترغیب و الترهیب: ۳/۲۲۳/۱.

وجوب دو فریضه حتی با کوتاهی در عمل

رسولُ اللّه ِصلى الله علیه و آله: قیل یا رسولَ الله لا نَأمرُ بالمعروفِ حتى لایَبقى منه شیء إلا عَمِلنا به و لانَنهى عن المنکر حتى لایَبقى منه شیء إلا انتهینا عنه قال لا، بَل مُروا بِالمَعروفِ و إن لَم تَعمَلوا بِهِ کُلِّهِ، و انهَوا عَنِ المُنکَرِ و إن لَم تَنتَهوا عَنهُ کُلِّهِ.

به پیامبر خدا صلى الله علیه و آله عرض شد: ما تنها به چیزهایى امر و نهی می کنیم که خودمان به طور کامل آنها را رعایت کنیم، فرمود: نه، بلکه به خوبیها فرمان دهید هرچند خودتان به همه آنها عمل نکنید و از زشتیها باز دارید، گرچه خود از همه آنها خوددارى نورزید.

تنبیه الخواطر: ۲/۲۱۳.

وجوب امر و نهى بر همه

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: مُروا بِالمَعروفِ و إن لَم تَفعَلوهُ، و انهَوا عَنِ المُنکَرِ و إن لَم تَجتَنِبوهُ کُلَّهُ.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: امر به معروف کنید، گرچه خود بدان عمل نکنید و نهى از منکر کنید، هرچند خودتان از همه آنها اجتناب نکنید.

کنز العمّال: ۵۵۲۲

تذکر: این روایت «شرط وجوب» دو فریضه را بیان می کند یعنی اگرچه به مفاد امر و نهی عمل نکرده باشند باید امر و نهی کنند ولی عمل به آن، «شرط تحقق» دو فریضه در خارج است.

نشانه نفاق

الإمامُ زینَ العابدینُ علیه السلام: المُنافِقُ یَنهى و لایَنتَهی، و یَأمُرُ بِما لایَأتی.

امام زین العابدین علیه السلام: منافق از بدى باز مى دارد، امّا خود باز نمى ایستد و به کارهایى فرمان مى دهد که خود عمل نمى کند.

وسائل الشیعه: ۱۱/۴۱۹/۵.

پیش شرط تأثیر نهی از منکر

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: و انهَوا عَنِ المُنکَرِ و تَناهَوا عَنهُ ؛ فإنَّما اُمِرتُم بِالنَّهیِ بَعدَ التّناهی.

امام على علیه السلام :از زشت کارى نهى کنید و خود از آن باز ایستید؛ زیرا که شما فرمان دارید ابتدا خود از کار زشت باز ایستید و سپس دیگران را نهى کنید.

نهج البلاغه: الخطبه ۱۰۵.

سه شرط سلامت در دو جهان

الإمامُ علیٌّ علیه السلام : مَن کانَ فیهِ ثَلاثٌ سَلِمَتْ لَهُ الدّنیا و الآخِرَهُ: یَأمُرُ بِالمَعروفِ و یَأتَمِرُ بِهِ، و یَنهى عَنِ المُنکَرِ و یَنتَهی عَنهُ؛ و یُحافِظُ عَلى حُدودِ اللّه ِ جلَّ وعَلا.

امام على علیه السلام: هر که سه خصلت داشته باشد، دنیا و آخرتش سالم ماند: امر به معروف کند و خود به آن عمل کند، نهى از منکر کند و خود از آن باز ایستد و از حدود خداوند عزّوجلّ پاسدارى کند.

غرر الحکم: ۹۰۷۶.

پیشگامی در عمل

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: کُن آخَذَ النّاسِ بِما تَأمُرُ بِهِ، و أکَفَّ النّاسِ عَمّا تَنهى عَنهُ.

امام على علیه السلام: به آنچه فرمان مى دهى، خودْ بیش از همه عمل کن و از آنچه باز مى دارى، خودْ بیش از همه خوددارى کن.

وسائل الشیعه: ۱۱/۴۱۹/۲.

کیفر آمران بی عمل

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: کُنْ آمِرا بِالمَعروفِ عامِلاً بِهِ، و لا تَکُن مِمَّن یَأمُرُ بِهِ و یَنأى عَنهُ، فیَبوءَ بِإثمِهِ و یَتَعَرَّضَ مَقتَ رَبِّهِ.

امام على علیه السلام :امر کننده به معروف و عمل کننده به آن باش و چونان کسى مباش که به کار خوب فرمان مى دهد اما خود از آن دورى مى کند و گناهش را به دوش مى کشد و خویشتن را در معرض خشم پروردگارش مى گذارد.

غرر الحکم: ۷۱۸۹.

رابطه گفتار و کردار

الإمامُ علیٌّ علیه السلام :رُبَّ آمِرٍ غَیرُ مُؤتَمِرٍ، رُبَّ زاجِرٍ غَیرُ مُزدَجِرٍ، رُبَّ واعِظٍ غَیرُ مُرتَدِعٍ، رُبَّ عالِمٍ غَیرُ مُنتَفِعٍ.

امام على علیه السلام: بسا کسانى که به کارهاى خوب فرمان مى دهند و خود بدانها عمل نمى کنند؛ بسا کسانى که از بدى باز مى دارند و خود باز نمى ایستند؛ بسا کسانى که پند مى دهند و خود پند نمى پذیرند؛ بسا دانایانى که از دانش خود بهره نمى گیرند.

غرر الحکم: ۵۳۵۹، ۵۳۶۰، ۵۳۶۱، ۵۳۶۲.

هشدار به امر و نهی بلاعمل

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: لَعَنَ اللّه ُ الآمِرینَ بِالمَعروفِ التّارِکینَ لَهُ، و النّاهینَ عَنِ المُنکَرِ العامِلینَ بِهِ.

امام على علیه السلام: نفرین خدا بر کسانى که به خوبى فرمان مى دهند و خود آن را فرو مى گذارند و بر کسانى که از زشتى باز مى دارند و خود مرتکب آن مى شوند.

نهج البلاغه: الخطبه ۱۲۹.

کمترین مرتبه نادانی

الإمامُ علیٌّ علیه السلام :کَفى بِالمَرءِ جَهلاً أن یُنکِرَ عَلَى النّاسِ ما یَأتی مِثلَهُ.

امام على علیه السلام: در نادانى انسان همین بس که بر مردم کارهایى را خُرده بگیرد که مانند آنها را خود انجام مى دهد.

غرر الحکم: ۷۰۷۳.

کمترین مرحله گمراهی

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: کَفى بِالمَرءِ غَوایَهً أن یَأمُرَ النّاسَ بِما لایأتَمِرُ بِهِ، و یَنهاهُم عَمّا لا یَنتَهی عَنهُ.

امام على علیه السلام: در گمراهى انسان همین بس که مردم را به چیزى فرمان دهد، که خود انجام نمى دهد و آنها را از چیزى باز دارد که خود باز نمى ایستد.

غرر الحکم: ۷۰۷۲.

نفاق آشکار

الإمامُ علیٌّ علیه السلام :أظهَرُ النّاسِ نِفاقا مَن أمَرَ بِالطّاعَهِ و لَم یَعمَل بِها، و نَهى عَنِ المَعصِیَهِ و لَم یَنتَهِ عَنها.

امام على علیه السلام: آشکارترین منافق کسى است که به فرمانبرى از خدا فرمان مى دهد و خود بدان عمل نمى کند و از گناه باز مى دارد و خود از آن باز نمى ایستد.

غرر الحکم: ۳۲۱۴.

انتظار بیجای پاداش

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: لا تَکُنْ مِمَّن یَرجو الآخِرَهَ بغَیرِ العَمَلِ... یَنهى و لا یَنتَهی، و یَأمُرُ بِما لا یَأتی.

امام على علیه السلام: مانند کسى مباش که بى عمل به آخرت امید مى بندد... از خلافکارى و گناه باز مى دارد، اما خود باز نمى ایستد و به کارهاى خوب فرمان مى دهد، ولى خود انجام نمى دهد.

نهج البلاغه: الحکمه ۱۵۰.

پیشگامی آمران و ناهیان در عمل

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: إنّی لأَرفَعُ نَفسی أن أنهى النّاسَ عَمّا لَستُ أنتَهی عَنهُ، أو آمُرَهُم بِما لا أسبِقُهُم إلَیهِ بعَمَلی.

امام على علیه السلام: من شأن خود را بالاتر از آن مى دانم که آنچه را خودم ترک نمى کنم مردم را از آنها باز دارم، یا به کارى فرمانشان دهم که خود جلوتر به آن عمل نکنم.

غرر الحکم: ۳۷۸۰.

سختگیری بر دیگران تساهل با خویش

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: یَا بنَ مَسعودٍ، لا تَکُنْ مِمَّن یُشَدِّدُ عَلَى النّاسِ و یُخَفِّفُ عَن نَفسِهِ، یَقولُ اللّه ُ تَعالى: «لِمَ تَقولونَ ما لا تَفعَلونَ»؟!

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: اى پسر مسعود! از آنان مباش که بر مردم سخت مى گیرند و بر خود آسان. خداوند متعال مى فرماید: «چرا مى گویید چیزى را که خود عمل نمى کنید؟».

مکارم الأخلاق: ۲/۳۶۱/۲۶۶۰

جزای آمران و ناهیان بی عمل

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: یُؤتى بِالرَّجُلِ یَومَ القِیامَهِ فیُلقى فی النّارِ، فتَندَلِقُ أقتابُ بَطنِهِ فیَدورُ بِها کما یَدورُ الحِمارُ فی الرَّحى، فیَجتَمِعُ إلَیهِ أهلُ النّارِ فیَقولونَ: یا فُلانُ، ما لَکَ؟ أ لَم تَکُن تَأمُرُ بِالمَعروفِ و تَنهى عَنِ المُنکَرِ؟! فیَقولُ: بَلى کُنتُ آمُرُ بِالمَعروفِ و لا آتیهِ، و أنهى عَنِ المُنکَرِ و آتیهِ.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: روز قیامت مردى را مى آورند و در دوزخ مى افکنند و روده هایش از شکمش بیرون مى ریزد و در جهنم مانند خر آسیاب مى چرخد. دوزخیان دور او را مى گیرند و مى گویند: فلانى! چه شده است؟ مگر امر به معروف و نهى از منکر نمى کردى؟ پاسخ مى دهد: چرا، امر به معروف مى کردم، اما خود عمل نمى کردم و نهى از منکر مى کردم لیکن خودم مرتکب آن مى شدم.

الترغیب و الترهیب: ۳/۲۳۳/۱.

وظیفه عمومی یا وظیفه نخبگان

بحار الأنوار: سُئلَ عَن الإمامِ الصّادقِ علیه السلام: عَن الأمرِ بِالمَعروفِ و النَّهیِ عَنِ المُنکَرِ أ واجبٌ هوَ عَلَى الاُمَّهِ جَمیعا؟ قالَ: لا، فَقیلَ: و لِمَ؟ قالَ: إنَّما هُوَ عَلَى القَوِیِّ المُطاعِ العالِمِ بِالمَعروفِ مِنَ المُنکَرِ، لا عَلَى الضَّعَفَهِ الّذینَ لا یَهتَدونَ سَبیلاً، إلى أیٍّ مِن أیٍّ یَقولُ، إلَى الحَقِّ أم إلَى الباطِلِ ؟! و الدَّلیلُ عَلى ذلکَ مِن کِتابِ اللّه ِ قَولُ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ: «وَ لْتَکُنْ مِنکُمْ اُمَّهٌ یَدْعونَ إلَى الخَیْرِ...»

از امام صادق علیه السلام سؤال شد: آیا امر به معروف و نهى از منکر بر همه امت واجب است؟ حضرت فرمود: واجب نیست. عرض شد: چرا؟ فرمود: زیرا این کار بر عهده کسى است که قدرت داشته باشد، از او حرف شنوى داشته باشند و خوب را از بد باز شناسد؛ نه بر افراد ناتوانى که راه و چاه را تشخیص نمى دهند و نمى دانند از چه به چه دعوت کنند، به باطل یا به حق. دلیل این سخن از کتاب خداوند عزّ و جلّ این است که مى فرماید: باید از میان شما گروهى باشند که به خیر دعوت کنند؛ آل عمران: ۱۰۴.

بحار الأنوار: ۱۰۰/۹۳/۹۲.

شرایط آمر به معروف

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام: إنَّما یَأمُرُ بِالمَعروفِ و یَنهى عَنِ المُنکَرِ مَن کانَت فیهِ ثَلاثُ خِصالٍ: عامِلٌ بِما یَأمُرُ بِهِ و تارِکٌ لِما یَنهى عَنهُ، عادِلٌ فیما یَأمُرُ عادِلٌ فیما یَنهى، رَفیقٌ فیما یَأمُرُ و رَفیقٌ فیما یَنهى.

امام صادق علیه السلام: کسى [باید] امر به معروف و نهى از منکر کند که سه خصوصیت در او باشد: به آنچه فرمان مى دهد، خود عمل کند. آنچه را نهى مى کند، خود نیز ترک گوید. در امر و نهى خود عدالت را رعایت کند و در امر و نهیش، طریق ملایمت پیش گیرد.

الخصال: ۱۰۹/۷۹.

آخرالزمان و بهانه های ترک دو فریضه

الإمامُ الباقرُ علیه السلام: یَکون فی آخِرِ الزَّمانِ قَومٌ یُتبَعُ فیهِم قَومٌ مُراؤونَ یَتَقَرَّأونَ و یَتَنَسَّکونَ حُدَثاءُ سُفَهاءُ (فی تنبیه الخواطر: ۲/۱۲۵ «... قوم مراؤون ینفرون و ینسلون حدباً سفهاً...».)لا یُوجِبونَ أمرا بِمَعروفٍ و لا نَهیا عَن مُنکَرٍ إلاّ إذا أَمِنوا الضَّرَرَ، یَطلُبونَ لأِنفُسِهِمُ الرُّخَصَ و المَعاذیرَ.

امام باقر علیه السلام: در آخر الزمان مردمى می آیند که از عدّه اى ریاکار و مدّعى «قرآن خوانى» و «عبادت گزارى» پیروی می کنند آنان ناپخته و سبک سرند، امر به معروف و نهى از منکر را فقط زمانى واجب مى دانند که گزندى به آنها نرسد و براى خود عذرها و بهانه ها مى تراشند.

الکافی: ۵/۵۵/۱.

روش امر به معروف

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: مَن أمَرَ بِمَعروفٍ فلیَکُنْ أمرُهُ ذلکَ بِمَعروفٍ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: کسى که به کار خوبى فرمان مى دهد، باید این فرمان دادن را با شیوه خوبى انجام دهد.
کنز العمّال: ۵۵۲۳.

شرایط آمر به معروف

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: لا یَأمُرُ بِالمَعروفِ و لا یَنهى عَنِ المُنکَرِ إلاّ مَن کانَ فیهِ ثَلاثُ خِصالٍ: رَفیقٌ بِما یَأمُرُ بِهِ رَفیقٌ فیما یَنهى عَنهُ، عَدلٌ فیما یَأمُرُ بِهِ عَدلٌ فیما یَنهى عَنهُ، عالِمٌ بِما یَأمُرُ بِهِ عالِمٌ بِما یَنهى عَنهُ.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: امر به معروف و نهى از منکر نکند مگر کسى که سه خصلت در او باشد: در امر و نهى خود، طریق مدارا پیش گیرد. در امر و نهى خود، به عدالت رفتار کند و به آنچه امر و نهى مى کند، دانا باشد.

النوادر للراوندی: ۱۴۳/۱۹۵.

معیار حضور و غیاب در گناه

الإمامُ الجوادُ علیه السلام: مَن شَهِدَ أمرا فکَرِهَهُ کانَ کمَن غابَ عَنهُ، و مَن غابَ عَن أمرٍ فرَضِیَهُ کانَ کمَن شَهِدَهُ. امام جواد علیه السلام: کسى که شاهد کارى باشد و آن را ناخوش بدارد مانند کسى است که شاهد آن نبوده است و کسى که شاهد کارى نباشد اما به آن راضى باشد، مانند کسى است که شاهد آن بوده است.
تحف العقول: ۴۵۶.

تحسین گناه

الإمامُ الجوادُ علیه السلام: مَنِ استَحسَنَ قَبیحا کانَ شَریکا فیهِ.
امام جواد علیه السلام: هر کس کار زشتى را نیک شمارد، در آن کار شریک باشد.
کشف الغمّه: ۳/۱۳۹.

وحدت مواضع و پیوند عصرها

بحار الأنوار: الإمامُ الصّادقُ علیه السلام ـ فی قولِه تَعالى: «قَد جاءَکُم رُسُلٌ مِن قَبلی بِالبَیِّناتِ و بِالّذی قُلتُم فلِمَ قَتَلتُموهُم إن کُنتُم صادِقینَ» آل عمران: ۱۸۳، ـ: و قَد عَلِمَ أنَّ هؤلاءِ لَم یَقتُلوا، و لَکِنْ فقَد کانَ هَواهُم مَعَ الّذینَ قَتَلوا، فسَمّاهُمُ اللّه ُ قاتِلینَ لِمُتابَعَهِ هَواهُم و رِضاهُم لِذلکَ الفِعلِ بحار الأنوار: ۱۰۰/۹۴/۱، و فی خَبَرٍ: کانَ بَینَ الّذینَ خُوطِبوا بِهذا القَولِ و بَینَ القاتِلینَ خَمسَ مِائَهِ عامٍ، فسَمّاهُمُ اللّه ُ قاتِلینَ بِرِضاهُم بِما صَنَعَ اُولئکَ. تفسیر العیّاشیّ: ۱/۲۰۸/۱۶۳.

بحار الأنوار: امام صادق علیه السلام ـ درباره آیه «پیش از من پیامبرانى با معجزه ها و آن چه اکنون مى خواهید آمدند. اگر راست مى گویید، چرا آنها را کشتید» ـ فرمود: خدا مى دانست که آنها آن پیامبران را نکشته اند، اما به کسانى که آن پیامبران را کشتند گرایش داشتند. پس، خداوند به دلیل گرایش به آنها و راضى بودن به کرده آنان، ایشان را قاتل نامید. بحار الأنوار: ۱۰۰/۹۴/۱ در خبر دیگرى آمده است: میان مخاطبان این آیه و کسانى که پیامبران پیشین را کشته بودند، پانصد سال فاصله بود، اما چون این افراد به کار آن قاتلان پیامبران راضى بودند، خداوند آنان را قاتل نامیده است.
تفسیر العیّاشیّ: ۱/۲۰۸/۱۶۳.

وحدت مواضع و پیوند نسلها

نهج البلاغه: مِن خطبهٍ للإمام عَلیٍّ علیه السلام لَمّا أظفَرهُ اللّه ُ بأصحابِ الجَمَلِ، و قَد قالَ له بعضُ أصحابِهِ: وددتُ أنّ أخی فُلانا کانَ شاهِدا لیَرى ما نَصَرَکَ اللّه ُ بِه، فقالَ علیه السلام: أ هَوى أخیکَ مَعَنا ؟ فقالَ: نَعَم، قالَ: فقَد شَهِدَنا! و لقَد شَهِدَنا فی عَسکَرِنا هذا أقوامٌ (قَومٌ) فی أصلابِ الرِّجالِ و أرحامِ النِّساءِ، سیَرعَفُ بِهِمُ الزَّمانُ، و یَقوى بِهِمُ الإیمانُ.
نهج البلاغه: زمانى که خداوند در جنگ جمل یاران على علیه السلام را پیروز کرد یکى از یاران به حضرت گفت: دوست داشتم برادرم در جنگ جمل مى بود و مى دید چگونه خداوند ما را بر دشمنان پیروز نمود! حضرت فرمود: آیا دل برادرت با ماست؟ عرض کرد: آرى. حضرت فرمود: پس، او با ما بوده است و در این سپاه ما، مردمانى با ما هستند که هنوز در پشت مردها و زهدانهاى زنانند؛ بزودى دست زمان آنها را بیرون آورَد و به سبب آنان، ایمانِ به خدا نیرومند گردد.
نهج البلاغه: الخطبه۱۲.

همدلی معیار ولایت پذیری

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: إنَّما هُوَ الرِّضا و السُّخطُ، و إنَّما عَقَرَ النّاقَهَ رَجُلٌ واحِدٌ، فلَمّا رَضُوا أصابَهُمُ العَذابُ، فإذا ظَهَرَ إمامُ عَدلٍ فمَن رَضِیَ بِحُکمِهِ و أعانَهُ عَلى عَدلِه فهُوَ وَلِیُّهُ، و إذا ظَهَرَ إمامُ جَورٍ فمَن رَضِیَ بِحُکمِهِ و أعانَهُ عَلى جَورِهِ فهُوَ وَلِیُّهُ.
امام على علیه السلام: ملاک، راضى بودن و ناراضى بودن است. ناقه [ثمود] را فقط یک فرد پى کرد اما چون دیگران به کار او راضى بودند، عذاب به همه آنها رسید. پس، هر گاه پیشوایى دادگر روى کار آید، هر که به حکومت او رضایت دهد و در راه عدالت، یاریش کند همو دوست و ولىّ اوست؛ و هر گاه پیشوایى ستمگر بر سر کار آید، هر که به حکومتش رضایت دهد و در ستمگریهایش به او کمک رساند، همو دوست و ولىّ او باشد.
بحار الأنوار: ۷۵/۳۷۷/۳۳.

همدلی با گنهکاران

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: أیُّها النّاسِ، إنَّما یَجمَعُ النّاسَ الرِّضا و السُّخطُ، و إنَّما عَقَرَ ناقَهَ ثَمودَ رَجُلٌ واحِدٌ، فعَمَّهُمُ اللّه ُ بِالعَذابِ لَمّا عَمَّوهُ بِالرِّضا.
امام على علیه السلام: اى مردم! راضى بودن و ناراضى بودن به کارى، مردم را در [پیامد] آن کار شریک مى گرداند. ناقه ثمود را تنها یک نفر پى کرد، اما خداوند همه قوم ثمود را عذاب داد؛ زیرا همه به کار آن مرد راضى بودند.
نهج البلاغه: الخطبه ۲۰۱

همراهی با گناهکاران

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: الرّاضی بِفِعلِ قومٍ کالدّاخِلِ فیهِ مَعَهُم، و عَلى کُلِّ داخِلٍ فی باطِلٍ إثمانِ: إثمُ العَمَلِ بِهِ، و إثمُ الرِّضا بِهِ.
امام على علیه السلام: هر که به کردار عده اى راضى باشد، مانند کسى است که همراه آنان، آن کار را انجام داده باشد و هر کس به کردار باطلى دست زند او را دو گناه باشد: گناه به جا آوردن آن و گناه راضى بودن به آن.
نهج البلاغه: الحکمه ۱۵۴.

رضایت به گناه

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: إذا عُمِلَتِ الخَطیئَهُ فی الأرضِ، کانَ مَن شَهِدَها فأنکَرَها کمَن غابَ عَنها، و مَن غابَ عَنها فرَضِیَها کانَ کمَن شَهِدَها.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: هر گاه در روى زمین گناهى صورت گیرد، کسى که شاهد آن باشد و از آن کار خرده گیرد، مانند کسى است که شاهد آن نبوده است و کسى که شاهدش نباشد، اما به آن کار راضى باشد، مانند کسى است که شاهد آن بوده است.
کنز العمّال: ۵۵۳۷.

سکوت در برابر گناه آشکار

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام: ما أقَرَّ قَومٌ بِالمُنکَرِ بَینَ أظهُرِهِم لا یُغیِّرونَهُ إلاّ أوشَکَ أن یَعُمَّهُمُ اللّه ُ عَزَّ و جلَّ بِعِقابٍ مِن عِندِهِ. امام صادق علیه السلام: هر گاه مردمى در برابر زشت کاریهایى که در میانشان صورت مى گیرد دم فرو بندند و آن را تغییر ندهند، زود باشد که خداوند عزّ و جلّ کیفر خود را شامل همه آنان سازد.
بحار الأنوار: ۱۰۰/۷۸/۳۶.

نقش گناه آشکار

بحار الأنوار: عن الإمامُ الصّادقُ عَن أبیه علیهما السلام: قالَ رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: إنَّ المَعصِیَهَ إذا عَمِلَ بِها العَبدُ سِرّا لَم تَضُرَّ إلاّ عامِلَها، و إذا عَمِلَ بِها عَلانِیَهً و لَم یُغَیَّرْ عَلَیهِ أضَرَّتِ العامَّهَ. قالَ جَعفرُ بنُ مُحمّدٍ علیهما السلام: و ذلکَ أنَّهُ یُذِلُّ بِعَمَلِهِ دینَ اللّه ِ، و یَقتَدی بِهِ أهلُ عَداوَهِ اللّه ِ.
امام صادق ـ به نقل از پدر بزرگوارش علیهما السلام ـ فرمود: پیامبر خدا صلى الله علیه و آله فرمود اگر آدمى گناه را پنهانى انجام دهد، جز به گنهکار زیان نمى زند، ولى اگر آشکارا انجامش دهد و کسى به او اعتراض نکند، زیانش به همگان مى رسد. امام صادق علیه السلام فرمود: علّتش این است که او با گناه آشکار خود، دین خدا را خوار مى کند و دشمنان خدا از او سرمشق مى گیرند.
بحار الأنوار: ۱۰۰/۷۸/۳۵.

وظیفه عوام در برابر گناه خواص

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: أیُّها النّاسُ، إنَّ اللّه َ عَزَّ و جلَّ لا یُعَذِّبُ العامَّهَ بِذَنبِ الخاصَّهِ إذا عَمِلَتِ الخاصَّهُ بِالمُنکَرِ سِرّا مِن غَیرِ أن تَعلَمَ العامَّهُ، فإذا عَمِلَتِ الخاصَّهُ بِالمُنکَرِ جِهارا فلَم یُغَیِّرْ ذلکَ العامَّهُ، استَوجَبَ الفَریقانِ العُقوبَهَ مِنَ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ امام على علیه السلام: اى مردم! همانا خداوند متعال عموم مردم را به گناه عدّه اى خاص عذاب نمى کند، اگر آن عدّه در نهان زشت کارى کنند و عموم از آن آگاه نباشند. اما اگر عدّه اى خاص آشکارا گناه کنند و عموم مردم اعتراض ننمایند، در این صورت هر دو دسته سزاوار کیفر خداوند متعال هستند.
بحار الأنوار: ۱۰۰/۷۸/۳۴.

وظیفه خواص دربرابر گناه

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: إنَّ اللّه َ لا یُعَذِّبُ العامَّهَ بِعَمَلِ الخاصَّهِ؛ حتّى تَکونَ العامَّهُ تَستَطیعُ تُغَیِّرُ عَلَى الخاصَّهِ، فإذا لَم تُغَیِّرِ العامَّهُ عَلى الخاصَّهِ عَذَّبَ اللّه ُ العامَّهَ و الخاصَّهَ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: تا زمانى که عموم مردم در صدد تغییر خلافکاریهاى عدّه اى خاص برآیند، خداوند عموم را به گناه عدّه اى خاص عذاب نمى کند. اما اگر عموم مردم در صدد اصلاح آن عدّه خاص برنیایند، خداوند عموم مردم و آن عدّه خاص را عذاب مى کند.
کنز العمّال: ۵۵۱۵.

سه گونه موضع گیری وپیامد آن

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام (فی قَولِهِ تَعالى: فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِهِ...) : کانوا ثَلاثَهَ أصنافٍ: صِنفٌ ائتَمَروا و أمَروا فنَجَوا، و صِنفٌ ائتَمَروا و لَم یَأمُروا فمُسِخوا ذَرَّا، و صِنفٌ لَم یأتَمِروا و لَم یأمُروا فهَلَکوا.
امام صادق علیه السلام (درباره آیه «چون اندرزى را که به آنها داده شده بود از یاد بردند...) فرمود: آنها سه گروه بودند: گروهى که هم خود فرمان [خدا را درباره خوددارى از صید ماهى] اطاعت کردند و هم [به دیگران] فرمان دادند، اینها نجات یافتند؛ گروهى که فرمان بردند (به امر الهى عمل کردند) اما [دیگران را به خوددارى از صید] فرمان ندادند، اینها به شکل مورچه، مسخ شدند؛ و گروهى که نه خود فرمان بردند و نه [دیگران را] فرمان دادند، اینها هلاک گشتند.
الکافی: ۸/۱۵۸/۱۵۱.

ترک دو فریضه و رد دعای نیکان

الإمامُ الکاظمُ علیه السلام: لَتَأمُرونَ بِالمَعروفِ و لَتَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ، أو لَیُسـتَعمَلَنَّ عَلَیکُم شِرارُکُم فیَدعوا خِیارُکُم فلا یُستَجابُ لَهُم.
امام کاظم علیه السلام: باید امر به معروف و نهى از منکر کنید، و گرنه اشرار شما، زمام کارهایتان را به دست مى گیرند، آنگاه نیکانتان دعا کنند، ولى دعایشان مستجاب نشود.
تهذیب الأحکام: ۶/۱۷۶/۳۵۲.

مسوولیت بزرگان و اندیشمندان

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام(ـ و قَد کَتَبَ إلَى الشّیعَهِ ـ) : لَیَعطِفَنَّ ذَوو السِّنِّ مِنکُم و النُهى عَلى ذَوی الجَهلِ و طُلاّبِ الرِّئاسَهِ، أو لَتُصیبَنَّکُم لَعنَتی أجمَعینَ.
امام صادق علیه السلام (ـ در نامه اى به شیعیان ـ) نوشت: باید افراد پخته و خردمند شما براى نادانان و ریاست طلبان دل بسوزانند [و نصیحت و ارشادشان کنند] و گر نه لعن و نفرین من به همه شما مى رسد.
الکافی: ۸/۱۵۸/۱۵۲.

دو فریضه آخرین توصیه علوی

الإمامُ علیٌّ علیه السلام(مِن وَصِیَّتِهِ لِلحَسَنَینِ علیهما السلام بعدَأن ضَرَبَهُ ابنُ مُلجَمٍ - ): لاتَترُکوا الأمرَ بِالمَعروفِ و النَّهیَ عَنِ المُنکَرِ فَیُوَلّى عَلَیکُم شِرارُکُم ثُمَّ تَدعونَ فلا یُستَجابُ لَکُم. امام على علیه السلام (در سفارش به حسنین علیهما السلام پس از ضربت خوردن توسط ابن ملجم) فرمود: امر به معروف و نهى از منکر را رها مکنید که در این صورت بدان شما زمام امورتان را به دست مى گیرند و آن گاه هر چه دعا کنید، مستجاب نخواهد شد.
نهج البلاغه: الکتاب۴۷.

ارتباط توحید و دو فریضه

أنّ رسولَ اللّه ِ صلى الله علیه و آله قالَ: لا تَزالُ «لا إلهَ إلاّ اللّه ُ» تَنفَعُ مَن قالَها، و تَرُدُّ عَنهُمُ العَذابَ و النِّقمَهَ، ما لَم یَستَخِفّوا بِحَقِّها. قالوا: یا رَسولَ اللّه ِ، و ما الاستِخفافُ بِحَقِّها؟ قالَ: یَظهَرُ العَمَلُ بِمَعاصی اللّه ِ، فلا یُنکَرُ، و لا یُغَیَّرُ پیامبر خدا صلى الله علیه و آله فرمود: کلمه لا إله إلاّ اللّه پیوسته براى گویندگان آن سودمند است و عذاب و خشم الهى را از آنها دور مى سازد به شرط این که حقّ آن را سبک نشمارند. عرض کردند: اى رسول خدا! سبک شمردن حق آن چیست؟ فرمود: عمل به معاصى خدا آشکار شود و کسى اعتراض نکند و در صدد تغییرش برنیاید.
الترغیب و الترهیب: ۳/۲۳۱/۲۳.

کیفر ترک دو فریضه

عن عائشهَ: دَخَلَ عَلَیَّ النَّبِیُّ صلى الله علیه و آله فعَرَفتُ فی وَجهِهِ أن قَد حَضَرَهُ شَیءٌ، فتَوَضَّأ و ما کَلَّمَ أحَدا، فلَصِقتُ بِالحُجرَهِ أستَمِعُ ما یَقولُ، فقَعَدَ عَلَى المِنبَرِ فحَمِدَ اللّه َ و أثنى عَلَیهِ و قالَ: یا أیُّها النّاسُ، إنَّ اللّه َ یَقولُ لَکُم: مُروا بِالمَعروفِ و انهَوا عَنِ المُنکَرِ، قَبلَ أن تَدعوا فلا اُجیبَ لَکُم، و تَسألونی فلا اُعطِیَکُم، و تَستَنصِرونی فلا أنصُرَکُم.
(به نقل از عایشه ـ) : پیامبر صلى الله علیه و آله نزد من آمد. از چهره آن حضرت دریافتم که موضوعى پیش آمده است. آن گاه وضو ساخت و با هیچ کس سخنى نگفت. من گوشم را به دیوار اتاق چسباندم تا ببینم حضرت چه مى گوید. پیامبر صلى الله علیه و آله بر منبر نشست و حمد و ثناى خدا گفت و آن گاه فرمود: اى مردم! خداوند به شما مى فرماید: امر به معروف و نهى از منکر کنید پیش از آن که دعا کنید و دعایتان را مستجاب نکنم و از من بخواهید و به شما ندهم و از من یارى طلبید و یاریتان نرسانم.
الترغیب و الترهیب: ۳/۲۳۳/۲۹.

ضرورت مهار ستمگران

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: و اللّه ِ لَتَأمُرُنَّ بِالمَعروفِ و لَتَنهَوُنَّ عَنِ المُنکَرِ و لَتَأخُذُنَّ عَلى أیدی الظّالِمِ و لَتَأطُرُنَّهُ عَلَى الحَقِّ أطْرا، أو لَیَضرِبَنَّ اللّه ُ بِقُلوبِ بَعضِکُم عَلى بَعضٍ، ثُمَّ یَلعَنُکُم کما لَعَنَهُم.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: به خدا سوگند که یا امر به معروف و نهى از منکر مى کنید و جلو ستمگر را مى گیرید و او را با زور هم که شده به راه حق مى کشانید و یا خداوند همدلی شما را از بین می برد و نسبت به یکدیگر بدبین می شوید، آن گاه همچنان که عالمان یهود و راهبان مسیحى را از رحمت خویش دور کرد، شما را نیز از رحمتش دور مى سازد.
کنز العمّال: ۵۵۲۷.

کوتاهی عالمان یهود و نصارا در دو فریضه

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: إنَّ الأحبارَ مِنَ الیَهودِ و الرُّهبانَ مِنَ النّصارَى لَمّا تَرَکوا الأمرَ بِالمَعروفِ و النَّهیَ عَنِ المُنکَرِ لَعَنَهُمُ اللّه ُ عَلى لِسانِ أنبِیائهِم، ثُمَّ عُمُّوا بِالبَلاءِ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: چون عالمان یهود و راهبان نصارا کار امر به معروف و نهى از منکر را رها کردند، خداوند به زبان پیامبرانشان آنها را لعنت کرد و سپس بلا همه آنها را فرا گرفت.
الترغیب و الترهیب: ۳/۲۳۱/۲۲.

هم زیستی با گنهکاران

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: إنَّ أوَّلَ ما دَخَلَ النَّقصُ عَلى بَنی إسرائیلَ أنَّهُ کانَ الرَّجُلُ یَلقَى الرَّجُلَ فَیقولُ: یا هذا اتَّقِ اللّه َ و دَعْ ما تَصنَعُ بِهِ فإنَّهُ لا یَحِلُّ لَکَ، ثُمَّ یَلقاهُ مِنَ الغَدِ و هُوَ عَلى حالِهِ، فلا یَمنَعُهُ ذلکَ أن یَکونَ أکیلَهُ و شَریبَهُ و قَعیدَهُ، فلَمّا فَعَلوا ذلکَ ضَرَبَ اللّه ُ قُلوبَ بَعضِهِم بِبَعضٍ، ثُمَّ قالَ: «لُعِنَ الّذینَ کَفَروا مِن بَنی إسرائیلَ»... الآیات.... کَلاّ و اللّه ِ لَتَأمُرُنَّ بِالمَعروفِ، و لَتَنهَوُنَّ عَنِ المُنکَرِ، و لَتَأخُذُنَّ عَلى یَدِ الظّالِمِ، و لَتَأطُرُنَّهُ عَلَى الحَقِّ أطْراً.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: نخستین عیب و نقصى که بر بنى اسرائیل وارد شد این بود که هرگاه مردى با مردى [خلافکار] رو به رو مى شد، به او مى گفت: اى مرد! از خدا بترس و گناه نکن که این کارها بر تو روا نیست. اما فرداى آن روز وى را با همان وضع (خلافکارى و گناه) مشاهده مى کرد ولى، او را از هم کاسه و هم پیاله و همنشینی با گنهکار منع نمى کرد. چون این رفتار را در پیش گرفتند، خداوند همدلی آنها را از بین برد و نسبت به یکدیگر بدبین شدند آن گاه فرمود: «کسانى از بنى اسرائیل که کافر گشتند، لعنت شدند...».... آرى، به خدا سوگند که باید امر به معروف و نهى از منکر کنید و دست ستمگر را بگیرید و او را با زور هم که شده، به سمت حق بکشانید.
الترغیب و الترهیب: ۳/۲۲۸/۱۷.

سه شرط سعادت امت

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: لا یَزالُ النّاسُ بِخَیرٍ ما أمَروا بِالمَعروفِ و نَهَوا عَنِ المُنکَرِ و تَعاوَنوا عَلَى البِرِّ، فإذا لَم یَفعَلوا ذلکَ نُزِعَت مِنهُمُ البَرَکاتُ، و سُلِّطَ بَعضُهُم عَلى بَعضٍ، و لَم یَکُن لَهُم ناصِرٌ فی الأرضِ و لا فی السَّماءِ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: مردم تا زمانى که امر به معروف و نهى از منکر کنند و در کارهاى نیک همیارى نمایند، در خیر و خوبى خواهند بود؛ ولی اگر چنین نکنند، برکتها از آنان باز گرفته شود و عدّه اى از آنان بر عدّه دیگر سلطه پیدا کنند و دیگر نه در زمین برایشان یاورى باشد و نه در آسمان.
مشکاه الأنوار: ۱۰۵/۲۳۹.

مبارزه با ظلم

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: إنَّ النّاسَ إذا رأَوُا الظّالِمَ فلَم یأخُذوا عَلى یَدَیهِ، أوشَکَ أن یَعُمَّهُمُ اللّه ُ بِعِقابٍ مِنهُ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: اگر مردم، ستمگر را ببینند و دستش را [از انجام ظلم] نگیرند، زود باشد که خداوند کیفر خود را شامل همه آنان کند.
کنز العمّال: ۵۵۷۵، أقول: فی معناه أحادیث کثیره، راجع: کنز العمّال: ۳/۶۶ إلى آخر الباب.

ترک دو فریضه و عذاب عمومی

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: لَتَأمُرُنَّ بِالمَعروفِ و لَتَنهُنَّ عَنِ المُنکَرِ، أو لَیَعُمَّنَّکُم عَذابُ اللّه ِ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: یا امر به معروف و نهى از منکر کنید، یا عذاب خدا همه شما را فرا مى گیرد.
وسائل الشیعه: ۱۱/۴۰۷/۱۲.

هشدار عذاب

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: إذا تَرَکَت اُمَّتی الأمرَ بِالمَعروفِ و النَّهیَ عَنِ المُنکَرِ فَلْیُؤذَنْ بِوِقاعٍ مِنَ اللّه ِ جلَّ اسمُهُ. بحار الأنوار: ۱۰۰/۷۸/۳۳.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: هرگاه امّت من، امر به معروف و نهى از منکر را فرو گذارند، باید به عذابی از سوی خدا هشدار داده شوند [و خود را براى بلایى سخت از جانب خداوند جلیل آماده گردانند].
بحار الأنوار: ۱۰۰/۷۸/۳۳.

جزای ترک دو فریضه

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: «لتأمرن بالمعروف ولتنهون عن المنکر أو لیلحینکم الله کما لحیت عصای هذه» ـ لِعودٍ فی یَدِهِ ـ لعود فی یده. وفی هذا الکلام موضع استعاره، وهو قوله علیه الصلاه والسلام: لیلحینکم الله، والمراد لیتنقصنکم الله فی النفوس والاموال، ولیصیبنکم بالمصائب العظام فتکونون کالاغصان التى جردت من أوراقها، و عریت من ألحیتها و ألیاطها، فصارت قُضبانا مجرّده و عیدانا مفرده. (المجازات النبویّه: ۳۵۳/۲۷۱).).
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: باید امر به معروف و نهى از منکر کنید، وگرنه همان گونه که من پوست این چوبدستى خود را کنده ام، خداوند پوست شما را مى کَنَد. (جمله «خدا پوست شما را مى کند» استعاره است و مقصود این است که خداوند از اموال و نفوس شما مى کاهد و به مصائب و گرفتاریهاى بزرگ مبتلایتان مى سازد و مانند شاخه هاى درختى مى شوید که از برگ و پوست برهنه شده اند و به شاخه هایى برهنه و چوبهایى خشک و بى شاخ و برگ تبدیل گشته اند ـ)
المجازات النبویّه، ۳۵۳/۲۷۱.ش

ترک دو فریضه و محرومیت از برکت دین

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: إذا عَظَّمَت اُمَّتیَ الدّنیا نُزِعَت مِنها هَیبَهُ الإسلام، و إذا تَرَکَتِ الأمرَ بِالمَعروفِ و النَّهیَ عَنِ المُنکَرِ حُرِمَت بَرَکَهَ الوَحیِ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: هرگاه دنیا در نظر امّت من بزرگ آید، شکوه اسلام از آنان گرفته شود و هرگاه امر به معروف و نهى از منکر را وا گذارند، از برکت وحى محروم گردند.
کنز العمّال: ۶۰۷۰.

ترک دو فریضه و تسلط اشرار

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: إذا لَم یأمُروا بِمَعروفٍ و لَم یَنهَوا عَن مُنکَرٍ و لَم یَتَّبِعوا الأخیارَ مِن أهلِ بَیتی، سَلَّطَ اللّه ُ عَلَیهِم شِرارَهُم، فیَدعوا عِندَ ذلکَ خِیارُهُم فلا یُستَجابُ لَهُم.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: هرگاه [مردم] امر به معروف و نهى از منکر نکنند، و از نیکان خاندان من پیروى ننمایند، خداوند بَدان آنها را بر ایشان مسلّط گرداند، و در این هنگام نیکانشان دعا کنند و دعایشان مستجاب نشود.
الأمالی للصدوق: ۳۸۵/۴۹۳.

پاداش هشدار به ستمگران

الإمامُ الباقرُ علیه السلام: مَن مَشى إلى سُلطانٍ جائرٍ فأمَرَهُ بِتَقوَى اللّهِ و وَعَظَهُ و خَوَّفَهُ، کانَ لَهُ (مِثلُ) أجرِ الثَّقَلَینِ مِنَ الجِنِّ و الإنسِ و مِثلُ أعمالِهِم.
امام باقر علیه السلام: هر که نزد پیشوایى ستمگر برود و او را به تقواى خدا فرمان دهد و موعظه اش کند و [از عذاب و خشم خدا ] بترساندش، برایش همانند اجر جنّ و انس و همانند اعمال آنها باشد.
مستطرفات السرائر: ۱۴۱/۱.

عشق الهی و فریاد علیه ستم

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: مَن آثَـرَ رِضـى رَبٍّ قادِرٍ فلیَتَکَلَّمْ بِکَلِمهِ عَدلٍ عِندَ سُلطانٍ جائرٍ.
امام على علیه السلام: هر که خشنودىِ پروردگار توانا را برگزید، پس باید سخن حق را در برابر پیشواى ستمگر بر زبان آورد.
غررالحکم: ۸۹۵۷.

دستاوردهای معنوی دو فریضه

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: إنَّ الأمرَ بِالمَعروفِ و النَّهیَ عَنِ المُنکَرِ لا یُقَرِّبانِ مِن أجَلٍ و لا یَنقُصانِ مِن رِزقٍ، لکِن یُضاعِفانِ الثَّوابَ و یُعظِمانِ الأجرَ، و أفضَلُ مِنهُما کَلِمَهُ عَدلٍ عِندَ إمامٍ جائرٍ.
امام على علیه السلام: امر به معروف و نهى از منکر، نه اجلى را نزدیک مى گردانند و نه از روزى مى کاهند، بلکه ثواب را دو چندان و مزد را بزرگ مى سازند و برتر از امر به معروف و نهى از منکر سخن عادلانه و حقى است که در برابر پیشواى ستمگر گفته شود.
غرر الحکم: ۳۶۴۸.

دو فریضه و ترس بیجا

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: و إنَّ الأمرَ بِالمَعروفِ و النَّهیَ عَنِ المُنکَرِ لا یُقَرِّبانِ مِن أجَلٍ و لا یَنقُصانِ مِن رِزقٍ، و أفضَلُ مِن ذلکَ کُلِّهِ کَلِمَـهُ عَدلٍ عِندَ إمامٍ جائرٍ.
امام على علیه السلام: امر به معروف و نهى از منکر، نه اجل را نزدیک مى کنند و نه روزى را کم و برتر از همه اینها، سخن عادلانه و حقى است که در برابر پیشوایى ستمگر گفته شود.
نهج البلاغه: الحکمه ۳۷۴.

فریاد حق در برابر سلطه ستم

عَرَضَ لِرَسولِ اللّه ِصلى الله علیه وآله رَجُلٌ عِندَ الجَمرَهِ الاُولى، فقالَ: یا رَسولَ اللّه! أیُّ الجِهادِ أفضَلُ؟ فسَکَتَ عَنهُ، فلَمّا رَمَى الجَمرَهَ الثّانِیَهَ سَألَهُ، فسَکَتَ عَنهُ، فلَمّا رَمى جَمرهَ العَقَبَهِ وَضَعَ رِجلَهُ فی الغَرزِ لِیَرکَبَ، قالَ: أینَ السّائلُ؟ قالَ: أنا یا رَسولَ اللّه! قالَ: کَلِمَهُ حَقٍّ تُقالُ عِندَ ذی سُلطانٍ جائرٍ هنگام رمى جمره اوّل، مردى نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله آمد و عرض کرد: اى رسول خدا! کدام جهاد برتر است؟ حضرت پاسخش را نداد. چون به جمره دوم سنگریزه انداخت آن مرد باز همین را پرسید. حضرت جوابش را نداد. وقتى به جمره عقبه سنگریزه انداخت و پا در رکاب نهاد تا سوار شود، فرمود: آن سؤال کننده کجاست؟ مرد عرض کرد: من هستم اى رسول خدا! حضرت فرمود: سخن حقى که در برابر قدرتمندى ستمگر گفته شود.
الترغیب و الترهیب: ۳/۲۲۵/۷.

برترین جهاد

رسولُ اللّه ِصلى الله علیه و آله: أحَبُّ الجِهادِ إلَى اللّه ِعَزَّوجلَّ کَلِمَهُ حَقٍّ تُقالُ لإِمامٍ جائرٍ.

پیامبرخدا صلى الله علیه و آله: محبوبترین جهاد نزد خداوند عزّوجلّ، سخن حقى است که به پیشواى ستمگر گفته شود.

کنزالعمّال:۵۵۱۰.

جایگاه شهیدان دو فریضه

رسولُ اللّه ِصلى الله علیه و آله: سَیِّدُ الشُّهَداءِ: حَمزَهُ بنُ عَبدِ المُطَّلِبِ، و رَجُلٌ قامَ إلى إمامٍ جائرٍ فأمَرَهُ و نَهاهُ فقَتَلَهُ.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: سرور شهیدان، [یکى] حمزه فرزند عبد المطلب است و [دیگرى] مردى است که در برابر پیشوایى ستمگر بر پا خیزد و او را امر و نهى کند و آن پیشوا او را بکشد.

الترغیب و الترهیب: ۳/۲۲۵/۸.

حق گويى در برابر ستمگران

رسولُ اللّه ِصلى الله علیه و آله: أفضَلُ الجِهادُ کَلِمَهُ عَدلٍ عِندَ إمامٍ جائرٍ، أفضَلُ الجِهادِ کَلِمَهُ حُکمٍ عِندَ إمامٍ جائرٍ.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: برترین جهاد، سخن عادلانه در برابر پیشوایى ستمگر است. برترین جهاد سخن حق در برابر پیشواى ستمگر است.

کنز العمّال: ۵۵۷۶.

آثار اجتماعی امر و نهی

الإمامُ الباقرُ علیه السلام: إنَّ الأمرَ بِالمَعروفِ و النَّهیَ عَنِ المُنکَرِ سَبیلُ الأنبیاءِ، و مِنهاجُ الصُّلَحاءِ، فریضَهٌ عَظیمَهٌ بِها تُقامُ الفَرائضُ، و تَأمَنُ المَذاهِبُ، و تَحِلُّ المَکاسِبُ، و تُرَدُّ المَظالِمُ، و تَعمُرُ الأرضُ، و یُنتَصَفُ مِنَ الأعداءِ، و یَستَقیمُ الأمرُ.

امام باقر علیه السلام: امر به معروف و نهى از منکر راه پیامبران است و شیوه نیکوکاران. فریضه بزرگى است که دیگر فرایض به واسطه آن برپا مى شود و راه و روشها امن مى گردد و درآمدها حلال مى شود و حقوق و اموالِ به زور گرفته شده به صاحبانش بر مى گردد و زمین آبادان مى شود و از دشمنان انتقام گرفته مى شود و کارها سامان مى پذیرد.

الکافی: ۵/۵۶/۱.

نقش دو فریضه در اقامه دیگر واجبات

الإمامُ الحسینُ علیه السلام: اعتَبِروا أیُّها النَّاسُ بِما وَعَظَ اللّه ُ بِه أولِیاءَهُ... و قالَ: «المُؤمِنونَ و المُؤمِناتُ بَعضُهُم أولِیاءُ بَعضٍ یَأمُرونَ بِالمَعروفِ و یَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ» التوبه: ۷۱. فبَدَأ اللّه ُ بِالأمرِ بِالمَعروفِ، و النَّهیِ عَنِ المُنکَرِ فَریضَهً مِنهُ ؛ لِعِلمِهِ بِأنَّها إذا اُدِّیَت و اُقیمَتِ استَقامَتِ الفَرائضُ کُلُّها هَیِّنُها و صَعبُها، و ذلکَ أنَّ الأمرَ بِالمَعروفِ و النَّهیَ عَنِ المُنکَرِ دُعاءٌ إلَى الإسلامِ مَعَ رَدِّ المَظالِمِ و مُخالَفَهِ الظّالِمِ، و قِسمَهِ الفَیءِ و الغَنائمِ، و أخذِ الصَّدَقاتِ مِن مَواضِعِها، و وَضعِها فی حَقِّها.

امام حسین علیه السلام: اى مردم! از پندى که خداوند به دوستان خود داده است، عبرت گیرید... و فرمود: «مردان مؤمن و زنان مؤمن برخى بر برخى دیگر ولایت دارند امر به معروف و نهى از منکر مى کنند». خداوند از امر به معروف و نهى از منکر به عنوان یک فریضه از جانب خود، آغاز کرد؛ زیرا مى دانست که اگر این فریضه انجام گیرد و برپا شود، همه فرایض دیگر، از آسان و سخت، به کار بسته خواهد شد؛ چون امر به معروف و نهى از منکر دعوت به اسلام است با ردّ مظالم (باز گرداندن حقوقِ به ناحق گرفته مردم به آنان) و مخالفت با ستمگر و تقسیم [عادلانه] بیت المال و غنایم و گرفتن بجاى زکات و خرج کردن بجاى آنها.

تحف العقول: ۲۳۷

مسوولیت در برابر خانواده

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام: لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآیَهُ: «قُوا أنفُسَکُم و أهلیکُم نارا» جَلَسَ رَجُلٌ مِنَ المُسلِمینَ یَبکی، فقالَ: أنا عَجَزتُ عَن نَفسی، کُلِّفتُ أهلی! فقالَ لَهُ رَسولُ اللّه ِصلى الله علیه و آله: حَسبُکَ أن تَأمُرَهُم بِما تَأمُرُ بِهِ نَفسَکَ، و تَنهاهُم عَمّا تَنهى عَنهُ نَفسَکَ.

امام صادق علیه السلام: چون آیه «خود و خانواده خود را از آتش نگه دارید» نازل شد، مردى از مسلمانان نشست و شروع به گریستن کرد و گفت: من خودم را نمى توانم حفظ کنم؛ حالا مسئولیّت خانواده ام نیز به عهده من گذاشته شد. رسول خدا به او فرمود: براى تو همین کافى است که آنچه را به خودت فرمان مى دهى، به آنان نیز فرمان دهى و از آنچه که خودت را منع مى کنى، آنان را نیز منع کنى.

مشکاه الأنوار: ۴۵۵/۱۵۲۷.

دو فریضه در محیط خانواده

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام(ـ فی قولِهِ تَعالى: «قُوا أنفُسَکُم و أهلیکُم ناراً) لَمّا سَأَلَهُ أبو بَصیرً عَن وِقایَهِ الأهل ِ: تأمُرُهُم بِما أمَرَهُمُ اللّه ُ، و تَنهاهُم عَمّا نَهاهُمُ اللّه ُعَنهُ، فإن أطاعُوکَ کُنتَ قَد وَقَیتَهُم، و إن عَصَوکَ فکُنتَ قَد قَضَیتَ ما عَلَیکَ.

امام صادق علیه السلام (در پاسخ به ابو بصیر از آیه «خود و خانواده خود را از آتشی...نگه دارید) که پرسید چگونه خانواده را باید از آتش نگه داشت - فرمود: آنها را به انجام آنچه خدا فرمان داده است فرمان مى دهى و از آنچه خدا منعشان فرموده است منع مى کنى. اگر از تو اطاعت کردند آنان را از آتش حفظ کرده اى و اگر نا فرمانیت کردند، تو وظیفه ات را انجام داده اى.

تفسیر القمّی: ۲/۳۷۷.

آموزش خانواده

الإمامُ علیٌّ علیه السلام(ـ فی قولِهِ تَعالى: «قُوا أنفُسَکُم و أهلیکُم ناراً): عَلِّموا أهلیکُمُ الخَیرَ.

امام على علیه السلام (ـ درباره آیه «خود و خانواده خود را از آتش نگه دارید) فرمود: به افراد خانواده خود کارهاى نیک را آموزش دهید.

الترغیب و الترهیب: ۱/۱۲۱/۱۲.

خطر سازش عالمان با ستمگران

الإمامُ الحسینُ علیه السلام: اعتَبِروا أیُّها النَّاسُ بِما وَعَظَ اللّه ُ بِهِ أولِیاءَهُ مِن سوءِ ثَنائهِ عَلَى الأحبارِ ؛ إذ یَقولُ: «لَولا یَنهاهُمُ الرَّبّانِیُّونَ...» و قالَ: «لُعِنَ الّذینَ کَفَروا مِن بَنی إسرائیلَ...» و إنّما عابَ اللّه ُ ذلکَ عَلَیهِم لأِنَّهُم کانوا یَرَونَ مِنَ الظَّلَمَهِ الّذینَ بَینَ أظهُرِهِمُ المُنکَرَ و الفَسادَ فلا یَنهَونَهُم عَن ذلکَ، رَغبَهً فیما کانوا یَنالونَ مِنهُمُ، و رَهبَهً مِمّا یَحذَرونَ، و اللّه ُ یَقولُ: «فَلا تَخشَوُا النّاسَ وَ اخْشَونِ».

امام حسین علیه السلام :اى مردم! از پندى که خداوند، با بدگویى از عالمان یهود، به دوستان خود داده است عبرت گیرید، آن جا که مى فرماید: «چرا علمایشان آنها را نهى نکردند...» و فرمود: «کسانى از بنى اسرائیل که کافر گشتند لعنت شدند...». خداوند بدین سبب بر علماى یهود خُرده گرفته است که آنان از ستمگران جامعه خود زشت کارى و تبهکارى مى دیدند، اما به طمع بهره اى که از آنان مى بردند، و نیز به سبب ترس از آنچه مى ترسیدند، آنان را از زشت کارى منع نمى کردند، حال آن که خدا مى فرماید: «از مردم نترسید و از من بترسید».

تحف العقول: ۲۳۷.

ترک دو فریضه عامل لعن الهی

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: إنَّ اللّه َ سُبحانَهُ لَم یَلعَنِ القَرنَ الماضِیَ بَینَ أیدیکُم إلاّ لِتَرکِهِمُ الأمرَ بِالمَعروفِ و النَّهیَ عَنِ المُنکَرِ، فَلعَنَ اللّه ُ السُّفَهاءَ لِرُکوبِ المَعاصی، و الحُلَماءَ لِتَرکِ التَّناهی.

امام على علیه السلام: خداوند سبحان نسلهاى گذشته پیش از شما را از رحمت خود دور نساخت مگر بدان سبب که امر به معروف و نهى از منکر را رها کردند. پس، خداوند سبک سران را به سبب ارتکاب گناهان، از رحمت خویش دور ساخت و بردباران (دانایان) را به سبب ترک کردن نهى از منکر.

نهج البلاغه: الخطبه ۱۹۲.

راز عذاب پیشینیان

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: إنَّما هَلَکَ مَن کانَ قَبلَکُم بِحَیثُ ما عَمِلوا مِنَ المَعاصی و لَم یَنهَهُمُ الرّبّانِیّونَ و الأحبارُ عَن ذلکَ؛ فإنَّهُم لَمّا تَمادَوا فی المَعاصی نَزَلَت بِهِمُ العُقوباتُ.

امام على علیه السلام: پیشینیان شما (یهودیان و مسیحیان) از آن رو هلاک گشتند که گناه مى کردند و علما و دانشمندانشان آنها را منع نمى کردند. پس، وقتى در گناهان فرو رفتند، کیفرها بر آنان فرود آمد.

الزهد للحسین بن سعید: ۱۰۵/۲۸۸.

هم زیستی با منکرگرایان هرگز!

الإمامُ الصّادقُ علیه السلام: (ـ لِقَومٍ مِن أصحابِهِ ـ) : إنَّهُ قَد حَقَّ لی أن آخُذَ البَریءَ مِنکُم بِالسَّقیمِ، و کَیفَ لا یحِقُّ لی ذلکَ و أنتُم یَبلُغُکُم عَنِ الرَّجُلِ مِنکُمُ القَبیحُ و لا تُنکِرونَ عَلَیهِ و لا تَهجُرونَهُ و لا تُؤذونَهُ حتّى یَترُکَهُ؟!

امام صادق علیه السلام (ـ خطاب به گروهى از اصحاب خود ـ) فرمود: من حقّ دارم بى گناه شما را به سبب گنه کارتان مؤاخذه کنم. چرا حق نداشته باشم، در حالى که وقتى شما از کار زشتِ فردى از افراد خود خبردار مى شوید به او اعتراض نمى کنید و با وى قهر نمى کنید و اذیّتش نمى کنید تا از کار زشت خود دست بردارد.

تهذیب الأحکام: ۶/۱۸۱/۳۷۵.

پارسای واقعی کسیت؟

عن الفضیل بن عیاض قال: سألت أبا عبدالله علیه السلام من الورع من الناس؟ فقال الذى یتورع من محارم الله و یجتنب هؤلاء ، واذا لم یتق الشبهات وقع فی الحرام و هو لا یعرفه، واذا رأى المنکر فلم ینکره وهو یقدر (یقوى خ ل ) علیه فقد أحب أن یعصى الله، ومن أحب أن یعصى الله فقد بارز الله بالعداوه، ومن أحب بقاء الظالم فقد أحب ان یعصى الله ، ان الله تبارک وتعالى حمد نفسه على هلاک الظالمین ، فقال : «فقطع دابر القوم الذین ظلموا والحمد لله رب العالمین».

از فضیل بن عیاض نقل شده که از امام صادق علیه السلام پرسیدم پارسا کیست؟ فرمود: کسی است که از حرام های الهی دوری گزیند و از آنان [سردمداران شرک و نفاق] اجتناب کند و اگر از شیهات پرهیز نکند ندانسته در حرام خواهد افتاد و آنگاه که منکر را ببیند ولی با وجود قدرت، اعتراض نکند، در واقع دوست دارد که خدا نافرمانى شود، و هر که دوست داشته باشد خدا نافرمانى شود، آشکارا به دشمنى با خدا برخاسته است و آنکه خواهان بقای ستمگر باشد در حقیقت دوستدار عصیان خداست با اینکه خدای تبارک و تعالی خود را بخاطر نابودی ستمگران ستوده و فرموده است: «فقطع دابر القوم الذین ظلموا والحمد لله رب العالمین».

تفسیر العیّاشی: ۱/۳۶۰/۲۵.

چشم پوشی ممنوع

الإمامُ الحسینُ علیه السلام: کانَ یُقالُ: لا تَحِلُّ لِعَینٍ مُؤمِنَهٍ تَرَى اللّه َ یُعصى فتَطرِفُ حتّى یُغَیِّرَهُ.

امام حسین علیه السلام: گفته مى شد: بر هیچ چشمِ مؤمنِ به خدا روا نیست که ببیند خدا نافرمانى مى شود و خود را فرو بندد مگر آن وضع را تغییر دهد.

تنبیه الخواطر: ۲/۱۷۹.

سدی در برابر کفر و نفاق

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: و مَن نَهى عَنِ المُنکَرِ أرغَمَ اُنوفَ الکافِرینَ (المُنافِقینَ).

امام على علیه السلام: و هر که نهى از منکر کند، بینى کافران (منافقان) را به خاک مالد.

نهج البلاغه: الحکمه ۳۱.

فریاد علوی در برابر فساد

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: ظَهَرَ الفَسادُ فلا مُنکِرٌ مُغیِّرٌ، و لا زاجِرٌ مُزدَجِرٌ.

امام على علیه السلام: فساد و تباهى آشکار گشته، اما نه کسى پیدا مى شود که اعتراض کند و در صدد تغییرش بر آید و نه کسى که نهى کند و مردم را از آن باز دارد.

نهج البلاغه: الخطبه ۱۲۹.

ایمان و منکر ستیزی

رسولُ اللّه ِصلى الله علیه و آله: لا یَنبَغی لِنَفسٍ مُؤمِنَهٍ تَرى مَن یَعصی اللّه َ فلا تُنکِرُ عَلَیهِ.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: هیچ انسان مؤمنى را نشاید، که ببیند کسى نافرمانى خدا مى کند و بر او خرده نگیرد.

کنزالعمّال:۵۶۱۴.

ایمان و صلابت

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: إنَّ اللّه َ تَبارَکَ و تَعالى لَیُبغِضُ المُؤمِنَ الضَّعیفَ الّذی لا زَبْرَ لَهُ، و قالَ: هُوَ الّذی لا یَنهى عَنِ المُنکَرِ.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: خداوند تبارک و تعالى مؤمن ضعیفى را که هیبت و صلابت ندارد دشمن مى دارد. آن حضرت فرمود: او کسى است که نهى از منکر نمى کند.

معانی الأخبار:۳۴۴/۱.

اصلاح عمومی و مهار کم خردان

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: فَرَضَ اللّه ُ... وَ اَلْأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ مَصْلَحَهً لِلْعَوَامِّ وَ اَلنَّهْیَ عَنِ اَلْمُنْکَرِ رَدْعاً لِلسُّفَهَاءِ.

امام على علیه السلام: خداوند امر به معروف را براى اصلاح عمومِ مردم و نهی از منکر را برای بازداشتنِ سفیهان واجب فرمود.

نهج البلاغه: الحکمه ۲۵۲

نیرو بخشی به مومنان

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: فمَن أمَرَ بالمَعروفِ شَدَّ ظُهورَ المُؤمِنینَ.

امام على علیه السلام: کسى که امر به معروف کند، مسلمانان را تقویت و پشتیبانى کرده است.

نهج البلاغه: الحکمه۳۱.

امر به معروف برترین عمل

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: الأمرُ بِالمَعروفِ أفضَلُ أعمالِ الخَلقِ.

امام على علیه السلام: امر به معروف برترین کارهاى آفریدگان است.

غرر الحکم: ۱۹۷۷.

دو بخش مهم دین

رسولُ اللّهِ صلى الله علیه و آله: جاءَنی جَبرَئیلُ فقالَ لی: یا أحمدُ، الإسلامُ عَشرَهُ أسهُمٍ:... والسابعه الامر بالمعروف وهو الوفاء. والثامنه النهى عن المنکر وهى الحجه.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: جبرئیل نزد من آمد و گفت: اى احمد! اسلام ده بخش است... هفتمین بخش آن امر به معروف و آن [عامل] وفاست و هشتمین بخش آن نهی از منکر و آن حجت [از جانب خدا بر عاملان منکر] است.

علل الشرائع: ۲۴۹/۵.

کوتاهی در دو فریضه

الإمامُ الباقرُ أو الإمامُ الصّادقُ علیهما السلام: وَیلٌ لِمَن لا یَدینُ اللّه َ بِالأمرِ بِالمَعروفِ و النَّهیِ عَنِ المُنکَـرِ.

امام باقر یا امام صادق علیهما السلام: واى بر کسى که با امر به معروف و نهى از منکر، خدا را دیندارى نکند.

الزهد للحسین بن سعید: ۱۹/۴۱.

دو اخلاق الهی

الإمامُ الباقرُ علیه السلام: الأمرُ بِالمَعروفِ و النَّهیُ عَنِ المُنکَرِ خُلُقانِ مِن خُلُقِ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ، فمَن نَصَرَهُما أعزَّهُ اللّهُ، و مَن خَذَلَهُما خَذَلَهُ اللّه ُ عَزَّوجلَّ.

امام باقر علیه السلام: امر به معروف و نهى از منکر دو خوى از خوهاى خداوند عزّوجلّ هستند. هر که آنها را یارى دهد خداوند عزّتش بخشد و هر که تنهایشان گذارد خداوند عزّو جلّ او را تنها گذارد.

الخصال: ۴۲/۳۲.

دو فریضه و تحمل مشکلات

الامام علی علیه السلام (فی قولِهِ تَعالى: و اصْبِرْ عَلى ما أصابَکَ): مِنَ المَشَقَّهِ و الأذى فی الأمرِ بِالمعروفِ و النَّهیِ عَنِ المُنکَرِ.

امام على علیه السلام (ـ درباره آیه « و در برابر هر آن چه به تو مى رسد صبر کن{ لقمان آیه ۱۷}) فرمود: مقصود سختیها و آزارهایى است که در راه امر به معروف و نهى از منکر به انسان مى رسد.

مجمع البیان: ۸/۵۰۰.

سکوت در برابر منکر هرگز!

الإمامُ علیٌّ علیه السلام:(ـ لِرَجُلٍ قالَ لَهُ فی وَقعَهِ صِفِّینَ: تَرجِعُ إلی عِراقِکَ و نَرجِعُ إلی شامِنا): لقَد عَرَفتُ أنَّما عَرَضتَ هذا نَصیحَهً و شَفَقَهً... إنَّ اللّه َ تَبارَکَ و تَعالى لَم یَرضَ مِن أولِیائهِ أن یُعصى فی الأرضِ و هُم سُـکوتٌ مُذعِنـونَ لا یَأمُرونَ بِالمَعروفِ و لا یَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ، فوَجَدتُ القِتالَ أهوَنَ عَلَیَّ مِن مُعالَجَهِ الأغلالِ فی جَهَنَّمَ.
امام على علیه السلام (ـ خطاب به مردى که در جنگ صفین به آن حضرت گفت: تو به عراق خود برگرد و ما به شاممان بر می گردیم) فرمود: مى دانم که این سخن تو از روى خیرخواهى و دلسوزى است... خداوند تبارک و تعالى راضى نمى شود که در زمین نافرمانى شود و دوستان او خاموش بنشینند و دم بر نیاورند و امر به معروف و نهى از منکر نکنند. بنابراین، من جنگیدن را آسانتر از کند و زنجیرهاى دوزخ یافتم.
وقعه صفّین: ۴۷۴

برترین اعمال

الإمامُ الباقرُ علیه السلام: الأمرُ بِالمَعروفِ و النَّهیُ عَنِ المُنکَرِ خُلُقانِ مِن خُلُقِ اللّه ِ عَزَّ و جلَّ، فمَن نَصَرَهُما أعزَّهُ اللّهُ، و مَن خَذَلَهُما خَذَلَهُ اللّه ُ عَزَّوجلَّ.

امام باقر علیه السلام: امر به معروف و نهى از منکر دو خوى از خوهاى خداوند عزّوجلّ هستند. هر که آنها را یارى دهد خداوند عزّتش بخشد و هر که تنهایشان گذارد خداوند عزّو جلّ او را تنها گذارد.

الخصال: ۴۲/۳۲.

نقش دو فریضه در آمر و امور

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: (ـ فی وَصِیَّتِه لِمُحَمَّدِ بنِ الحَنَفیَّهِ ـ) وَ أمُرْ بِالمَعروفِ تَکُنْ مِن أهلِهِ؛ فإنَّ استِتمامَ الاُمورِ عِندَ اللّه ِ تَبارَکَ و تَعالى الأمرُ بِالمَعروفِ و النَّهیُ عَنِ المُنکَرِ.

امام على علیه السلام (ـ در سفارش به محمّد بن حنفیّه ـ) فرمود: به خوبى فرمان ده تا اهل آن باشى؛ زیرا تمامیّت و کمال کارها نزد خداوند تبارک و تعالى امر به معروف و نهى از منکر است.

کتاب من لا یحضره الفقیه: ۴/۳۸۷/۵۸۳۴.

استواری دین

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: قِوامُ الشَّریعَهِ الأمرُ بِالمَعروفِ، و النَّهیُ عَنِ المُنکَرِ، و إقامَهُ الحُدودِ.
امام على علیه السلام: قوام شریعت به امر به معروف و نهى از منکر و بر پاداشتن حدود [الهى ]است.
غرر الحکم: ۶۸۱۷.

اوج دینداری

الإمامُ علیٌّ علیه السلام: غایَـهُ الدِّینِ الأمرُ بِالمَعروفِ، و النَّهیُ عَنِ المُنکَرِ، و إقامَهُ الحُدودِ.
امام على علیه السلام: نهایت دین، امر به معروف و نهى از منکر و بر پا داشتن حدود [الهى ]است.
غرر الحکم: ۶۳۷۳.

آمر به معروف، جانشین خدا و رسول

رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله: مَن أمَرَ بِالمَعروفِ و نَهى عَنِ المُنکَرِ فهُوَ خَلیفَهُ اللّه ِ فی الأرضِ، و خَلیفَهُ رَسولِهِ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: هر که امر به معروف و نهى از منکر کند، او جانشین خدا در زمین و جانشین رسول اوست.
مستدرک الوسائل: ۱۲/۱۷۹/۱۳۸۱۷.